Na obrazku ludzie podwyższeniu pod dachem

Chciałbym zakwestionować problem zróżnicowana wysokości emerytur i rent w zależności od daty ich przyznania. Pobieram emeryturę od kilku lat. Mój kolega przeszedł obecnie na emeryturę.

słowa kluczowe: 

Ma taki sam staż pracy oraz wskaźnik wysokości podstawy wymiaru jak ja, lecz świadczenie zdecydowanie wyższe. Czy Rzecznik zakwestionuje przepisy, które pozwalają na takie zróżnicowanie wysokości emerytur?

Przedstawiony problem wiąże się ściśle z wysokością kwoty bazowej przyjętą do ustalania wysokości świadczeń, a także ze sposobem waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych. Od 1 grudnia 1991 r. do 31 grudnia 1995 r. obowiązywały zasady waloryzacji emerytur i rent oparte na wzroście przeciętnego wynagrodzenia. Była to zatem waloryzacja płacowa, która polegała na pomnożeniu wskaźnika wysokości świadczenia przez tzw. kwotę bazową (art. 17 ust 2 ustawy rewaloryzacyjnej). Mechanizm ten zapewniał utrzymanie określonej relacji emerytury lub renty do przeciętnego wynagrodzenia. Począwszy jednak od 1996 r. kwota bazowa służy wyłączne do obliczenia emerytur i rent przyznawanych po raz pierwszy nowym świadczeniobiorcom, ponieważ ustawą z dnia 29 września 1995 r. o zmianie ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 681) został wprowadzony mechanizm waloryzacji cenowej. Również waloryzację cenową przewidywały następne regulacje ustawowe, tj. ustawa z dnia 25 października 1996 r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 136, poz. 636) regulująca zasady waloryzacji w 1997 r. i 1998 r. oraz obowiązująca od dnia 1 stycznia 1999 r. ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Oparcie waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych o wzrost cen, a nie o wzrost przeciętnego wynagrodzenia spowodowało, że wzrost kwoty bazowej (liczonej w relacji do przeciętnego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym termin waloryzacji) nie ma wpływu na wysokość świadczeń emerytalno-rentowych już przyznanych, podlegających waloryzacji. Tak więc wprowadzona od 1996 r. zmiana zasad waloryzacji emerytur i rent z płacowej na cenową doprowadziła do zróżnicowania portfela emerytur i rent, ponieważ w zależności od daty decyzji przyznającej prawo do świadczenia ich wysokość ustalona została od różnych kwot bazowych.
Oznacza to, że wyeliminowanie procesu zróżnicowania poziomu świadczeń mogłoby nastąpić tylko w drodze odejścia od waloryzacji cenowej i zastąpienia jej ponownie waloryzacją płacową. Problem zmian mechanizmu waloryzacji świadczeń był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że przepisy przewidujące waloryzację emerytur i rent w oparciu o wzrost cen, a nie jak dotychczas o wzrost przeciętnego wynagrodzenia – są zgodne z Konstytucją (por. orzeczenia dnia 20 listopada 1995 r., sygn. akt K 23/95, OTK ZU Nr 3/1995, poz. 14 oraz z dnia 17 lipca 1996 r., sygn. akt K 8/96, OTK ZU Nr 4/1996, poz. 32). Podsumowanie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w kwestii zastąpienia waloryzacji płacowej cenową oraz zróżnicowania poziomu kwoty bazowej przy ustalaniu wysokości świadczeń zawarte zostało w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt K. 2/99, OTK ZU Nr 5/2000, poz. 139), w którym Trybunał stwierdził w szczególności, że:

  • zastąpienie mechanizmu waloryzacji płacowej mechanizmem waloryzacji cenowej emerytur i rent nie jest sprzeczne z Konstytucją,
  • nie narusza zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji, że w konsekwencji stosowania mechanizmu waloryzacji cenowej renty (emerytury) wcześniej przyznane nie osiągają poziomu rent (emerytur) aktualnie przyznawanych,
  • w konstytucyjnym prawie do zabezpieczenia nie przewidziano gwarancji podnoszenia wysokości rent (emerytur) do poziomu aktualnie przyznanych.

Biorąc pod uwagę stanowisko Trybunału Konstytucyjnego Rzecznik Praw Obywatelskich nie znajduje możliwości do skutecznego zakwestionowania w  postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym konstytucyjności przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które nie przewidują zastosowania aktualnej kwoty bazowej do wszystkich świadczeń emerytalno-rentowych.