Na obrazku ludzie podwyższeniu pod dachem

Czy wszystkie przejawy przemocy w rodzinie wyczerpują się w definicji przestępstwa znęcania?

Postępowanie osób znęcających się wymyka się często wyobraźni osób tworzących przepisy kodeksu karnego i stosującym je przedstawicielom organów wymiaru sprawiedliwości. Przykładowo rodzic dziecka dokonując samouszkodzenia lub próby samobójczej, może nie działać w celu skrzywdzenia samego siebie, ale psychicznego udręczenia swej małoletniej ofiary, która nie potrafi jeszcze rozpoznać w jego zachowaniu sadystycznej manipulacji.
Część czynów osób znęcających się jest zatem kwalifikowana oddzielnie mimo, że mogą być popełniane w tym samym celu, co znęcanie np. zgwałcenie, wykorzystanie seksualne osoby poniżej 15 roku życia i kazirodztwo, uchylanie się od obowiązku utrzymywania osób od siebie zależnych finansowo z mocy ustawy lub na podstawie wyroku sądu, oskarżanie m.in. przed urzędem skarbowym czy pracodawcą o popełnienie przestępstwa skarbowego czy przewinienia dyscyplinarnego, pomawianie osoby w celu poniżenia jej w opinii innych osób. Znęcający się mogą również popełniać pozornie wyłącznie wykroczenia np. zakłócać spoczynek nocny swojemu współmałżonkowi, hałasując pod oknem śpiącej osoby, złośliwie ją niepokoić, zmuszać swoje dziecko czy inną osobę od siebie zależną do żebrania, szczuć tę osobę psem. Co więcej, może działać w sposób, który uniemożliwia ukaranie go z perspektywy przepisów Kodeksu karnego i Kodeksu wykroczeń, np. sprawca zmienia zamki w drzwiach wspólnie zajmowanego domu/mieszkania i "zapomina" przekazać nowego kompletu kluczy swojej ofierze.
Kwalifikowanie oddzielnie każdego zachowania sprawcy znęcania może doprowadzić do umorzenia sprawy lub skierowania jej na niewłaściwy tor. Ważne jest zatem, aby osoba składająca zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa
szczegółowo opisywała zachowania sprawcy i nie dokonywała samodzielnej kwalifikacji prawnej czynu. Wiedzę o niej należy zachować do ewentualnej kontroli działania organów ścigania pod kątem prawidłowej oceny czynu, np. w wystąpieniu do prokuratury okręgowej podczas toczącego się postępowania przygotowawczego czy już na etapie ewentualnego zażalenia na umorzenie postępowanie.
Znęcaniu się mogą towarzyszyć też czyny niemające na celu udręczenia ofiary, ale uniknięcie odpowiedzialności karnej. Sprawca może prosić o interwencję Policji i składać zawiadomienia o popełnieniu przez pokrzywdzonego
różnych przestępstw (w tym również znęcania). Ma to na celu stworzenie materiału świadczącego o niewiarygodności pokrzywdzonego. Sprawca może również grozić swojej ofierze np. pozbawieniem życia, aby zmusić ją do nieskładania zeznań. Może również składać fałszywe zeznania jako świadek. Czyny takie są przestępstwami.

 


Stan prawny na dzień 18 marca 2012 r.