Godło RP
Zawartość
Liczba całkowita wyników: 6

prawo rolne

Data początkowa
np.: 12/2019
Data końcowa
np.: 12/2019
(pozwala na wiele wyborów np. z klawiszem Ctrl)

Nadal nie określono kwalifikacji, jakie muszą mieć gleboznawcy - kolejna interwencja RPO

Data: 2018-07-03
  • Od 2008 r. Rzecznik Praw Obywatelskich ubiega się u kolejnych ministrów rolnictwa o określenie kwalifikacji dla osób prowadzących gleboznawczą klasyfikację gruntów
  • W 2016 r. Minister Rolnictwa przyznał rację RPO, że konieczna jest odpowiednia nowelizacja Prawa geodezyjnego i kartograficznego
  • Do zapowiadanej zmiany jednak nie doszło - upoważnienia dla klasyfikatorów wciąż wydają starostowie, bez ustawowych kryteriów takiego wyboru

Dlatego RPO ponowił wystąpienie, tym razem do Ministra Inwestycji i Rozwoju. W piśmie do ministra Jerzego Kwiecńskiego zastępca RPO Stanisław Trociuk poprosił o  informację o stanie prac zmierzających do ustawowego uregulowania uprawnień do wykonywania gleboznawczej klasyfikacji gruntów. Jeśli zaś odstąpiono od prac nad projektowaną nowelizacją ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, to również uprzejmie proszę o wyjaśnienie przyczyn takiego stanu rzeczy - napisał.

Zagadnienie to było przedmiotem licznych wystąpień RPO, kierowanych do kolejnych ministrów rolnictwa - począwszy od 2008 r.  

W odpowiedzi na kolejne wystąpienie z 20 maja 2016 r. Minister Rolnictwa 9 sierpnia 2016 r. w pełni podzielił stanowisko Rzecznika o konieczności nowelizacji ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne, poprzez wprowadzenie do niej regulacji określającej niezbędne kwalifikacje dla osób przeprowadzających gleboznawczą klasyfikację gruntów oraz jej kontrolę.

Do dziś jednak zapowiadana zmiana ustawy nie nastąpiła. Rzecznik nie ma też informacji o prowadzonym procesie legislacyjnym w tej sprawie - wskazał Stanisław Trociuk w piśmie do ministra Jerzego Kwiecińskiego.

Prawidłowe określanie klasyfikacji gruntów ma bardzo istotne znaczenie z punktu widzenia konsekwencji zawarcia określonych danych w ewidencji gruntów. Jest ona bowiem urzędowym źródłem informacji faktycznych wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych.

W Prawie geodezyjnym i kartograficznym nie ma jednak zapisu określającego kwalifikacje dla osób ubiegających się o uprawnienie klasyfikacji gruntów na prawidłowym poziomie merytorycznym. W rozporządzeniu do tej ustawy zapisano jedynie wymóg posiadania przez klasyfikatora upoważnienia właściwego starosty. Nie wymaga to zweryfikowania kwalifikacji, a zatem może to być dowolna osoba, skoro nie określono żadnych kryteriów wyboru. Tymczasem ustawa nakazuje, aby sposób i tryb przeprowadzenia klasyfikacji gruntów określano tak, aby zapewniać jej prawidłowe i merytoryczne wykonanie.

Zdaniem RPO nadawanie takich upoważnień przez starostę nie znajduje odpowiedniej podstawy prawnej. Jest to nie do zaakceptowania z punktu widzenia art. 92 Konstytucji RP (głosi on, że rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia z ustawy i w celu jej wykonania). Budzi to też wątpliwość z punktu widzenia art. 65 ust. 1 Konstytucji RP (wolność wyboru i wykonywania zawodu). Dlatego rzecznik uznaje za niezbędne ustawowe uregulowanie statusu klasyfikatorów gruntów i zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu kwalifikacji do wykonywania tego zawodu. 

IV.7007.50.2014

Ograniczenia w nabywaniu nieruchomości rolnych a prawo górnicze i geologiczne

Data: 2017-11-21

Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich docierają skargi na ograniczenia praw właścicieli nieruchomości rolnych, wprowadzone ustawą o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (dalej: ustawa o wstrzymaniu sprzedaży). Jednym z podnoszonych problemów jest brak synchronizacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego (dalej jako: u.k.u.r.) z przepisami Prawa geologicznego i górniczego (dalej jako: p.g.g.) oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej jako: u.g.n.).

Prawo geologiczne i górnicze zawiera regulacje umożliwiające, w określonych sytuacjach, przewłaszczenie nieruchomości prywatnej na rzecz przedsiębiorcy prowadzącego działalność górniczą. Jeżeli cudza nieruchomość lub jej część jest niezbędna do wykonywania działalności regulowanej ustawą, przedsiębiorca może żądać umożliwienia korzystania z tej nieruchomości lub jej części przez czas oznaczony, za wynagrodzeniem. Gdy jednak na skutek ograniczenia prawa nieruchomość lub jej część nie nadaje się do wykorzystania na dotychczasowe cele, właściciel (użytkownik wieczysty) może żądać, aby przedsiębiorca dokonał jej wykupu.

Analogiczne uprawnienie przyznano również przedsiębiorcy górniczemu – ale jedynie takiemu, który uzyskał koncesję górniczą (w niektórych wypadkach również decyzję inwestycyjną) na prowadzenie działalności górniczej. Przedsiębiorca taki może żądać wykupu nieruchomości lub jej części położonej w obszarze górniczym, w zakresie niezbędnym do wykonywania zamierzonej działalności. Roszczenia o wykup, jako mające charakter cywilnoprawny, rozpatrują sądy powszechne.

Zgodnie z przepisami u.g.n. starosta może w drodze decyzji ograniczyć sposób korzystania z nieruchomości niezbędnej w celu poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania kopalin objętych własnością górniczą na rzecz przedsiębiorcy, który uzyskał koncesję na wykonywanie takiej działalności. Natomiast jeżeli ograniczenie to jest ustanawiane na czas dłuższy niż rok, lub uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości może żądać, aby przedsiębiorca nabył od niego tę nieruchomość. Analogicznie jak w przypadku p.g.g., także i tu roszczenia o nabycie takiej nieruchomości należy dochodzić na drodze postępowania przed sądem cywilnym.

Celem regulacji jest przede wszystkim rozstrzygnięcie konfliktu pomiędzy przedsiębiorcami górniczymi a właścicielami tych nieruchomości, z których korzystanie jest utrudnione bądź uniemożliwione ze względu na prowadzenie działalności górniczej. Jednocześnie umożliwienie takiego wykupu niewątpliwie realizuje szeroko pojęty interes publiczny poprzez dostosowanie stanu prawnego nieruchomości do jej stanu faktycznego. Prawodawca uwzględnia fakt, że na skutek długotrwałych bądź daleko idących ingerencji zajęta nieruchomość nie nadaje się do dotychczasowego korzystania i dla swojego właściciela praktycznie traci realną wartość. W tej sytuacji roszczenie właściciela o wykup stanowi postać ochrony jego praw majątkowych i podlega konstytucyjnym gwarancjom.

Umożliwienie nabycia w takich okolicznościach cudzej nieruchomości niezbędnej dla prowadzenia działalności regulowanej ustawą niewątpliwie ułatwia też i prowadzenie działalności przez samego przedsiębiorcę górniczego.

W ocenie Rzecznika zachodzą jednak wątpliwości, czy realizacja tych uprawnień jest możliwa po wejściu w życie ustawy o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości rolnych. Wynika to przede wszystkim z bardzo szerokiej ustawowej definicji pojęcia „nieruchomość rolna”, obejmującej każdą „nieruchomość, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej”. Definicja ta nie obejmuje zatem jedynie gruntów ornych, ale również i inne tereny, na których można byłoby prowadzić np. działalność ogrodniczą, także w mniejszej skali. W rezultacie każda nieruchomość, którą można byłoby wykorzystać w tych najogólniej pojętych celach rolniczych i to nie tylko ta znajdująca się na obszarze przeznaczonym w planie na cele rolnicze, ale i taka, która w ogóle żadnym planem nie jest objęta (około 2/3 powierzchni kraju), podlega reżimowi ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

W szczególności w takich sytuacjach, jak opisane powyżej, pełne zastosowanie znajdowałaby zasada ogólna, zgodnie z którą nabywcą takiej nieruchomości może być wyłącznie rolnik indywidualny.

Tymczasem stosowanie rygorów z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w sytuacji przedsiębiorcy górniczego jest nieadekwatne. Z samego założenia nie będzie on bowiem spełniał kryteriów „rolnika indywidualnego” ani też nie będzie miał zamiaru nim zostać. Nie należy również do kategorii podmiotów uprzywilejowanych, wymienionych w u.k.u.r. Trudno byłoby też wymagać, by na nabytym gruncie prowadził on przez 10 lat gospodarstwo rolne, skoro celem nabycia jest prowadzenie działalności górniczej.

W ocenie Rzecznika prawidłowa jest jedynie taka interpretacja, która w tego typu sytuacjach przyznaje priorytet przepisom Prawa geologicznego i górniczego (oraz realizującym analogiczne funkcje przepisom ustawy o gospodarce nieruchomościami) przed regulacjami ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Przyjęcie, że u.k.u.r. uniemożliwiałaby wykupywanie nieruchomości, na których i tak prowadzona jest działalność górnicza, znacząco naruszałoby uprawnienia właścicieli, pozbawiając ich adekwatnej ochrony prawnej. Rozwiązanie takie utrudniałoby także prowadzenie działalności górniczej – jak wskazano wyżej, traktowanej przez ustawodawcę jako uprzywilejowaną. Nie wydaje się zarazem, by taki stan rzeczy był konieczny ze względu na realizację celów polityki rolnej państwa. Jeżeli nawet, to stopień wynikających stąd uciążliwości dla osób prywatnych wykraczałby poza dopuszczalne granice, wyznaczone przez Konstytucję.

Pomimo więc tego, że zarysowane wyżej wątpliwości zapewne dałoby się wyjaśnić w drodze funkcjonalnej wykładni przepisów ustawy, to jednak biorąc pod uwagę, że rezultat takiej wykładni nie jest oczywisty, a naruszenie przepisów ustawy sankcjonowane jest nieważnością nabycia, wydaje się, że opisany w wystąpieniu przypadek powinien być uregulowany wprost w ustawie.

Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o rozważenie przedstawionego problemu, a w szczególności – o odniesienie się do zasadności postulatu znowelizowania odpowiednich regulacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Poprosił także o wskazanie, czy problemy pojawiające się na styku regulacji u.k.u.r., Prawa geologicznego i górniczego, ustawy o gospodarce nieruchomościami w powyższym zakresie (względnie innych jeszcze ustaw) były Ministerstwu zgłaszane, a jeżeli tak – jakie było dotychczasowe stanowisko resortu w tej sprawie.

 

Ministerstwo Rolnictwa odpowiada RPO w sprawie redukcji płatności obszarowej

Data: 2017-09-29

Na czym polega problem?

Zgodnie z przepisami unijnymi mechanizm redukcji płatności polega na zmniejszeniu jednolitej płatności obszarowej o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150 tys. euro. Poszczególne państwa członkowskie mogły wprowadzić również zasadę odliczania kosztów pracy od kwoty płatności podlegającej redukcji.

Polski rząd zdecydował się na wprowadzenie maksymalnej, a więc stuprocentowej redukcji płatności po przekroczeniu określonej przepisami unijnymi kwoty. Nie wprowadzono natomiast zasady odliczania kosztów pracy od kwoty podlegającej redukcji. Decyzja w tym zakresie została notyfikowana Komisji Europejskiej w lipcu 2014 r.

Rzecznik pyta: Co ze spółdzielniami rolniczymi?

RPO w szeregu wystąpień generalnych skierowanych do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazywał, że takie rozwiązane jest bardzo niekorzystne dla podmiotów prowadzących kolektywną działalność rolniczą, o czym świadczy szereg skarg spółdzielni rolniczych kierowanych w tej sprawie do RPO. Budzi to poważne wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej.

Ministerstwo potwierdza: Mechanizm należy zmienić

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, że dostrzega problem. Rozwiązaniem byłoby wprowadzenie mechanizmu odliczania kosztów pracy od kwoty płatności podlegającej redukcji. Uwzględniałoby to specyfikę takich podmiotów jak spółdzielnie rolnicze, które de facto zrzeszają większą ilość małych gospodarstw i nie mogą być zrównane z dużymi podmiotami, których powinna dotyczyć redukcja.

Minister zwrócił się w tej sprawie do Komisji Europejskiej, która wskazała jednak, że przepisy unijne nie umożliwiają zmiany zadeklarowanego przez państwa członkowskie sposobu redukcji po upływie ostatecznego terminu do notyfikowania takiej decyzji, który upłynął 1 sierpnia 2014 r.

W najnowszym skierowanym do RPO piśmie Minister poinformował, że na forum UE nadal trwają prace nad rozporządzeniem zmieniającym pakiet rozporządzeń unijnych (w tym rozporządzenie nr 1307/2013, regulujące kwestię mechanizmu redukcji płatności). Rozporządzenie ma wejść w życie z dniem I stycznia 201 8 r. Minister zapewnił RPO, że Polska na każdym etapie prac legislacyjnych nad wskazanym rozporządzeniem  zabiega, aby w rozporządzeniu nr 1307/2013 został dodany przepis, który jednoznacznie umożliwiałby państwom członkowskim zmianę sposobu wdrożenia mechanizmu redukcji płatności, niezależnie od konsekwencji tej decyzji dla pułapów krajowych

RPO: Połączenie Agencji Rynku Rolnego i Agencji Nieruchomości Rolnych może naruszać prawa pracownicze

Data: 2017-05-18

Do Rzecznika Praw Obywatelskich docierają sygnały od pracowników Agencji Rynku Rolnego oraz pracowników Agencji Nieruchomości Rolnych, którzy obawiają się utraty zatrudnienia w związku ze zniesieniem tych Agencji i utworzeniem, z dniem 1 września 2017 r., Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa.

Zgodnie z art. 51 ust. 3 i 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa w terminie do 31 maja 2017 r. Pełnomocnik Krajowego Ośrodka albo Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaproponuje pracownikom, na piśmie, zatrudnienie w Krajowym Ośrodku albo w Agencji. W terminie miesiąca od dnia otrzymania propozycji, pracownicy zostali zobowiązani do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia. Pracownicy, którzy złożyli oświadczenie o przyjęciu zaproponowanych warunków zatrudnienia, staną się z dniem 1 września 2017 r. odpowiednio pracownikami Krajowego Ośrodka albo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Pracownikom, którym w terminie do dnia 31 maja 2017 r. nie zostanie zaproponowane zatrudnienie, stosunek pracy wygaśnie w dniu 31 sierpnia 2017 r. Taki sam skutek nastąpi w stosunku do pracowników, którzy odmówią przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia oraz w stosunku do pracowników, którzy nie złożą oświadczenia o przyjęciu zaproponowanych warunków zatrudnienia w terminie miesiąca od dnia otrzymania propozycji.

Zdaniem Rzecznika przyjęta w ustawie konstrukcja normatywna wygaśnięcia stosunku pracy nasuwa poważne wątpliwości konstytucyjne. Zakwestionowane przepisy nie zawierają bowiem jakichkolwiek przesłanek merytorycznych, którymi powinien kierować się pracodawca, decydując się na to, że stosunek pracy z pracownikami Agencji ustanie poprzez jego wygaśnięcie. Ustawodawca odstąpił zatem od konstytucyjnego obowiązku stworzenia gwarancji prawnych ochrony osoby pracownika przed nieuzasadnionymi działaniami pracodawcy. Wygaśnięcie stosunku pracy z mocy samego prawa pozbawia tych pracowników w szczególności ochrony sądowej.

Agencja Rynku Rolnego i Agencja Nieruchomości Rolnych są państwowymi osobami prawnymi, powołanymi na podstawie odrębnych ustaw do realizacji zadań państwa. Mają status agencji wykonawczych w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych, zaś zatrudnieni w nich pracownicy pełnią służbę publiczną w rozumieniu art. 60 Konstytucji, gwarantującego obywatelom polskim korzystającym z pełni praw publicznych prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. W przekonaniu Rzecznika zakwestionowane przepisy mogą być narażone na zarzut naruszenia art. 60 Konstytucji.

Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o przedstawienie stanowiska wobec wątpliwości konstytucyjnych podniesionych w wystąpieniu.

Co z dopłatami unijnymi dla rolników? Rzecznik pyta Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Data: 2017-05-16

Rzecznikowi Praw Obywatelskich, który w ramach swojej działalności monitoruje proces przyznawania dopłat unijnych z perspektywy poszanowania praw rolników, znany jest problem dotyczący prawidłowego wdrożenia przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa systemu informatycznego obsługującego wypłaty tych dopłat.

Zgodnie z przewidywanym harmonogramem dotyczącym wdrażania systemu informatycznego w ARiMR wszystkie funkcjonalności systemu miały zostać uruchomione w pierwszej połowie 2016 roku, co miało zabezpieczyć terminowe wypłacenie dopłat za rok 2015.

Tymczasem z doniesień medialnych wynika, że w bieżącym roku ponownie pojawiły się problemy z wdrożeniem zmian w systemie informatycznym, które mogą doprowadzić do opóźnień w wypłatach dopłat za rok 2017. Niepokoi także informacja, że nie zakończył się jeszcze proces wypłacania należnych środków za rok ubiegły, co może skutkować nałożeniem na Polskę sankcji finansowych przez Unię Europejską.

Rzecznik zwrócił ponadto uwagę, że w najnowszym komunikacie zamieszczonym w tej sprawie na stronie ARiMR w dniu 4 maja 2017 r. nie wskazano szczegółowych informacji dotyczących funkcjonowania systemu informatycznego.

W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o zajęcie stanowiska w niniejszej sprawie i przekazanie informacji dotyczących przewidywanego terminu uruchomienia wszystkich funkcjonalności wskazanego systemu informatycznego oraz wypłaty wszystkich należnych dopłat za rok 2016.

 

Co z wypłatami płatności redystrybucyjnych dla rolników?

Data: 2017-01-19

Rzecznik Praw Obywatelskich na podstawie artykułu prasowego powziął informację, że około 90 tysięcy rolników nie otrzymało należnej im płatności redystrybucyjnej za rok 2015. Przyczyną takiego stanu rzeczy miało być błędne wyliczenie stawki dopłat do hektara za rok 2015.

Rolnicy planują swoją działalność i związane z nią wydatki z uwzględnieniem przyznanych dopłat. Dlatego w ocenie Rzecznika zasadne byłoby doprecyzowanie procedury obliczania powierzchni kwalifikującej się do przyznania wsparcia tak, aby uniknąć podobnej sytuacji w przyszłości i w pełni zagwarantować pewność co do wysokości stawki przyznawanych płatności.

W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się do Ministra z prośbą o zajęcie stanowiska oraz o poinformowanie o planowanym terminie wypłaty zaległych płatności.