Godło RP

Inwigilacja obywateli

Rzecznik nie kwestionuje – co do zasady – możliwości stosowania różnych form inwigilacji. Wymogi bezpieczeństwa nie oznaczają jednak, że zasady inwigilacji nie powinny podlegać ograniczeniom.

  • Aktualności
  • Opis sprawy
  • Dokumenty
  • Odnośniki
  • Powiązane sprawy
Data: 
2018-10-01
Klawiatura komputera i kabel
  • Zagadnienie dotyczące możliwości wykorzystywania jako dowodów w postępowaniu podatkowym protokołów (stenogramów) z podsłuchów rozmów uzyskanych w toku postępowania karnego rozpoznawał powiększony skład NSA
  • Odmówił wydania uchwały.

 

Data: 
2018-09-24
Dwaj mężczyźni na tle loga RPO siedzą i rozmawiają
  • Jak wygląda sytuacja w Polsce dwa lata po zwiększeniu uprawnień służb specjalnych w zakresie inwigilacji?
  • Jakie wnioski wynikają dla nas ze sprawy Sacharow przeciw Rosji?
Data: 
2018-05-15
Klawiatura komputera i kabel
  • Rzecznik Praw Obywatelskich wycofał z Trybunału Konstytucyjnego wniosek z 2016 r. w sprawie tzw. zgody następczej na wykorzystanie podsłuchu jako materiału procesowego
  • W składzie orzekającym zasiadają dwie osoby nieuprawnione do orzekania w Trybunale - uzasadnia Rzecznik
  • To czwarta taka decyzja Adama Bodnara wobec wcześniej zaskarżonych ustaw dotyczących podstaw prawnych działalności służb specjalnych
Data: 
2018-05-02
Dron z kamerą
  • Wyłączenie pięciu służb specjalnych z ustawy wprowadzającej unijną dyrektywę policyjną z 2016 r. może być sprzeczne nie tylko z samą dyrektywą, ale i z Konstytucją RP
  • Rzecznik Praw Obywatelskich w dużej części krytycznie ocenia rządowy projekt ustawy, który ma wprowadzać do polskiego prawa dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/680, dotyczącą przetwarzania danych osobowych przez organy ścigania
  • RPO krytykuje także złożenie projektu w ostatnim możliwym terminie, skoro na jego przygotowanie MSWiA miało prawie dwa lata. Na zgłaszanie uwag resort przeznaczył tylko 10 dni

 

Data: 
2018-03-14
Dron z kamerą
  • Rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar wycofał z Trybunału Konstytucyjnego wniosek, w którym kwestionował znowelizowane w 2016 r. przez PiS zasady prowadzenia inwigilacji przez służby specjalne.
  • Według RPO przepisy te naruszają kluczowe prawa i wolności obywatelskie, gwarantowane przez Konstytucję RP i prawo europejskie. 
  • Adam Bodnar nie widzi jednak szansy na niezależne i merytoryczne rozpoznanie tej sprawy przez Trybunał.
  • Szczególne obawy RPO budzi w tych przepisach możliwość nieograniczonego zbierania przez służby, bez żadnej realnej kontroli, danych o aktywności obywateli w internecie oraz bilingów telefonicznych. Zdaniem RPO powinny być one pobierane tylko przy najpoważniejszych przestępstwach i jedynie wtedy, gdy inne metody są nieskuteczne.

Strony

Logo: ucho

Rzecznik nie kwestionuje – co do zasady – możliwości stosowania różnych form inwigilacji. Wymogi bezpieczeństwa nie oznaczają jednak, że zasady inwigilacji nie powinny podlegać ograniczeniom.
Dlatego RPO od lat zgłaszał uwagi do kolejnych przepisów, które mogą naruszać prawa obywateli. W tej kadencji RPO zaskarżył do Trybunału Konstytucyjnego przepisy dotyczące stosowania kontroli operacyjnej  wprowadzane jeszcze przez poprzedni rząd. Potem zaskarżył nową ustawę inwigilacyjną. Jak również nowe przepisy o prokuraturze, które pozwalają ministrowi sprawiedliwości bezpośrednio ingerować w śledztwa. Zakwestionował ponadto zmiany w Kodeksie postępowania karnego, które pozwalają użyć przed sądem dowody zdobyte nielegalnie, a więc akceptują bezprawne działanie przedstawicieli państwa.

Działania nakierowane na ochronę bezpieczeństwa obywateli nie mogą bowiem w sposób nieograniczony ingerować w prawo do prywatności. Zbyt duży zakres dopuszczalnej ingerencji oznacza ryzyko poważnych nadużyć. Jest to szczególnie istotne w przypadku danych internetowych i tworzenia stałych łączy do ich pozyskiwania. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami, kontrola operacyjna będzie mogła trwać aż do 18 miesięcy. Czyli przez półtora roku służby policyjne i służby specjalne będą mogły ustalać treść naszej korespondencji niezależnie od tego, czy ostatecznie zostanie uruchomione na tej podstawie postępowanie karne.

·         Wątpliwości Rzecznika wzbudziło m.in. to, że jeszcze przed nowelizacją ustawy o policji przez obecny rząd przepisy nie określały dopuszczalnego czasu prowadzenia kontroli operacyjnej. Dlatego złożył pierwszy wniosek do Trybunału - 4 grudnia 2016 r.

·         18 lutego 2018 r. RPO zaskarżył nowelizację ustawy o Policji (z  15 stycznia 2016 r.). 

RPO zakwestionował również realny brak kontroli gromadzenia i przetwarzania danych przez służby. Ustawa pozwala na tworzenie infrastruktury do pozyskiwania danych internetowych. W przypadku billingów służby rocznie sprawdzają ok. 2 milionów informacji. Jeżeli powstanie ta infrastruktura, to będziemy mówili o podobnej skali sprawdzania danych internetowych. Infrastruktura pozyskiwania danych w trybie elektronicznym, za pomocą stałego łącza, stwarza znacznie większe możliwości niż zwyczajne pisemne składanie wniosku i wykazywanie, na potrzeby jakiego postępowania te dane internetowe są potrzebne

Analizując sprawę przepisów ustawy inwigilacyjnej warto zwrócić uwagę także na to, że zmieniła się:

·         ustawa o prokuraturze

·         przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Rzecznik w swoich wystąpieniach do Trybunału Konstytucyjnego zwraca uwagę, że obecnie polityk, członek rządu pełniący funkcję Prokuratora Generalnego może wydawać prokuratorom polecenia dotyczące śledztwa, a informacje zebrane w śledztwie może ujawniać mediom.
Kodeks postępowania karnego pozwala natomiast użyć przed sądem także dowody zdobyte nielegalnie. Jak wskazuje RPO we wniosku do Trybunału Konstytucyjnego, nowe przepisy zakładają, że organy władzy publicznej – skądinąd odpowiadające za praworządne postępowanie – nie tylko mogą postępować w sposób niezgodny z prawem, ale jest to z góry akceptowalne. Co więcej, nakazują wymiarowi sprawiedliwości opieranie swojej działalności na niepraworządnym działaniu organów władzy publicznej i ich funkcjonariuszy.

Sprawę prowadzi: 

Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego

Zastrzeżenia RPO ws. kontroli operacyjnej służbRzecznik ws. projektu ustawy o PolicjiPołącznie wniosków RPO i Prokuratora Generalnego ws. kontroli operacyjnejOpinia GIODO dot. projektu ustawy o PolicjiRzecznik skarży ustawę o prokuraturze do Trybunału KonstytucyjnegoWniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgody następczej na wykorzystanie w postępowaniu karnym dowodów uzyskanych podczas kontroli operacyjnej Wniosek do TK ws. stosowania kontroli operacyjnej przez Policję i służby specjalneWniosek RPO do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie nowelizacji ustawy o PolicjiSprostowanie ws. Komisji WeneckiejWniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie owoców zatrutego drzewa (art. 168a kodeksu postępowania karnego)Rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar rozmawiał z delegacją Komisji Weneckiej o ustawie inwigilacyjnej"Przedpołudnie Radia TOK FM", Radio TOK FMKomisja Wenecka opublikowała opinię o polskiej ustawie inwigilacyjnejSprawozdanie RPO przed Sejmem z prac w roku 2015 Brak mechanizmów kontrolnych wobec informacji gromadzonych i przetwarzanych przez Biuro Ochrony Rządu - wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie Ochrona danych telekomunikacyjnych a uprawnienia Komisji Nadzoru Finansowego. Rzecznik pisze w tej sprawie do wicepremieraWystąpienie do Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie dostępu do danych telekomunikacyjnychRPO pyta Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o ustawę inwigilacyjną i udostępnianie danych telekomunikacyjnychWystąpienie do Minister Cyfryzacji w sprawie przepisów ustawy Prawo telekomunikacyjne w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym retencji danychRzecznik prosi senatorów o wprowadzenie poprawek w projekcie ustawy dotyczącej tzw. rozszerzonej konfiskatyDostęp Policji do danych telekomunikacyjnych i internetowych. Jak Polska zareaguje na ważny wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE? – odpowiedź MSWiAProkuratura nie może ustalić, co stało się z postępowaniami, o których informował w Sejmie minister Mariusz Kamiński"#dzieńdobryWP", Wirtualna PolskaRPO wycofuje wniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie inwigilacjiKrytyczne uwagi Rzecznika o projekcie ustawy, która ma wdrażać dyrektywę policyjną UEAdam Bodnar wycofał z Trybunału Konstytucyjnego wniosek w sprawie tzw. zgody następczej na podsłuchInwigilacja dwa lata później. Sprawa wyroku ETPCz Sacharow (Zakharov) vs RosjaPodsłuchy w postępowaniach podatkowych – skład 7 sędziów NSA odmówił podjęcia uchwały