Na obrazku ludzie podwyższeniu pod dachem

Inwigilacja obywateli

Rzecznik nie kwestionuje – co do zasady – możliwości stosowania różnych form inwigilacji. Wymogi bezpieczeństwa nie oznaczają jednak, że zasady inwigilacji nie powinny podlegać ograniczeniom.

  • Aktualności
  • Opis sprawy
  • Dokumenty
  • Odnośniki
  • Powiązane sprawy

Rzecznik prosi senatorów o wprowadzenie poprawek w projekcie ustawy dotyczącej tzw. rozszerzonej konfiskaty

Data: 
2017-03-14
Grafika: waga sprawiedliwości, którą przeważa klepsydra - symbol upływu czasu

Projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw zawiera liczne rozwiązania dotyczące także postępowania cywilnego, funkcjonowania służb mundurowych, tajemnic prawnie chronionych i finansowania terroryzmu. Niektóre znajdujące się w nim zapisy mogą budzić obawy w zakresie ich zgodności z Konstytucją oraz standardami ochrony praw i wolności człowieka.

Wystąpienie do Minister Cyfryzacji w sprawie przepisów ustawy Prawo telekomunikacyjne w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym retencji danych

Data: 
2017-02-01
grafika: otwarty laptop

W wystąpieniu Rzecznik zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 21 grudnia 2016 r. w tzw. sprawie Tele2, w którym TSUE rozwinął tezy poczynione wcześniej w sprawie Digital Rights Ireland (DRI). Tamtym wyrokiem TSUE stwierdził nieważność tzw. dyrektywy retencyjnej, co wywołało dyskusję m.in. co do jego skutków dla przepisów prawa krajowego, w których implementowano unieważnioną dyrektywę.

RPO pyta Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o ustawę inwigilacyjną i udostępnianie danych telekomunikacyjnych

Data: 
2017-02-01
Grafika: oko na szarym tle

Rzecznik ponownie zwrócił uwagę na konieczność stworzenia właściwego systemu wyrażania zgody na udostępnianie danych zgromadzonych przez operatorów telekomunikacyjnych czy danych internetowych, która stała się jeszcze bardziej aktualna w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 21 grudnia 2016 r. w tzw. sprawie Tele2. TSUE wyjaśnił, że wyjątki, przewidziane w art. 15 ust. 1 tzw. dyrektywy o e-prywatności (dyrektywy 2002/58/WE) są dopuszczalne, jednak muszą być interpretowane wąsko, by nie uchylić reguły podstawowej.

Wystąpienie do Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie dostępu do danych telekomunikacyjnych

Data: 
2017-02-01
grafika: otwarty laptop

Nawiązując do poprzedniej korespondencji w przedmiotowej sprawie Rzecznik zauważył, że przedstawione przez Ministra wyjaśnienia nie rozwiewają wszystkich wątpliwości, a najnowszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyrok TSUE z 21 grudnia 2016 r. w sprawie Tele2), dotyczący problematyki retencji danych, dodatkowo je wzmacnia. Niektóre zagadnienia poruszone w ww. wyroku mają istotne znaczenie w świetle zastrzeżeń, co do przepisów ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym i mogą stanowić impuls do ewentualnych zmian w tym zakresie.

Ochrona danych telekomunikacyjnych a uprawnienia Komisji Nadzoru Finansowego. Rzecznik pisze w tej sprawie do wicepremiera

Data: 
2016-11-17
Grafika: ludzie i instytucja na pomarańczowym tle

Uwagę Rzecznika zwróciły przepisy ustawy z 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, w szczególności art. 38 ust. 1 oraz ust. 1a w związku z art. 38 ust. 5 pkt 1 oraz pkt 1a tej ustawy.

Strony

Logo: ucho

Rzecznik nie kwestionuje – co do zasady – możliwości stosowania różnych form inwigilacji. Wymogi bezpieczeństwa nie oznaczają jednak, że zasady inwigilacji nie powinny podlegać ograniczeniom.
Dlatego RPO od lat zgłaszał uwagi do kolejnych przepisów, które mogą naruszać prawa obywateli. W tej kadencji RPO zaskarżył do Trybunału Konstytucyjnego przepisy dotyczące stosowania kontroli operacyjnej  wprowadzane jeszcze przez poprzedni rząd. Potem zaskarżył nową ustawę inwigilacyjną. Jak również nowe przepisy o prokuraturze, które pozwalają ministrowi sprawiedliwości bezpośrednio ingerować w śledztwa. Zakwestionował ponadto zmiany w Kodeksie postępowania karnego, które pozwalają użyć przed sądem dowody zdobyte nielegalnie, a więc akceptują bezprawne działanie przedstawicieli państwa.

Działania nakierowane na ochronę bezpieczeństwa obywateli nie mogą bowiem w sposób nieograniczony ingerować w prawo do prywatności. Zbyt duży zakres dopuszczalnej ingerencji oznacza ryzyko poważnych nadużyć. Jest to szczególnie istotne w przypadku danych internetowych i tworzenia stałych łączy do ich pozyskiwania. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami, kontrola operacyjna będzie mogła trwać aż do 18 miesięcy. Czyli przez półtora roku służby policyjne i służby specjalne będą mogły ustalać treść naszej korespondencji niezależnie od tego, czy ostatecznie zostanie uruchomione na tej podstawie postępowanie karne.

·         Wątpliwości Rzecznika wzbudziło m.in. to, że jeszcze przed nowelizacją ustawy o policji przez obecny rząd przepisy nie określały dopuszczalnego czasu prowadzenia kontroli operacyjnej. Dlatego złożył pierwszy wniosek do Trybunału - 4 grudnia 2016 r.

·         18 lutego 2018 r. RPO zaskarżył nowelizację ustawy o Policji (z  15 stycznia 2016 r.). 

RPO zakwestionował również realny brak kontroli gromadzenia i przetwarzania danych przez służby. Ustawa pozwala na tworzenie infrastruktury do pozyskiwania danych internetowych. W przypadku billingów służby rocznie sprawdzają ok. 2 milionów informacji. Jeżeli powstanie ta infrastruktura, to będziemy mówili o podobnej skali sprawdzania danych internetowych. Infrastruktura pozyskiwania danych w trybie elektronicznym, za pomocą stałego łącza, stwarza znacznie większe możliwości niż zwyczajne pisemne składanie wniosku i wykazywanie, na potrzeby jakiego postępowania te dane internetowe są potrzebne

Analizując sprawę przepisów ustawy inwigilacyjnej warto zwrócić uwagę także na to, że zmieniła się:

·         ustawa o prokuraturze

·         przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Rzecznik w swoich wystąpieniach do Trybunału Konstytucyjnego zwraca uwagę, że obecnie polityk, członek rządu pełniący funkcję Prokuratora Generalnego może wydawać prokuratorom polecenia dotyczące śledztwa, a informacje zebrane w śledztwie może ujawniać mediom.
Kodeks postępowania karnego pozwala natomiast użyć przed sądem także dowody zdobyte nielegalnie. Jak wskazuje RPO we wniosku do Trybunału Konstytucyjnego, nowe przepisy zakładają, że organy władzy publicznej – skądinąd odpowiadające za praworządne postępowanie – nie tylko mogą postępować w sposób niezgodny z prawem, ale jest to z góry akceptowalne. Co więcej, nakazują wymiarowi sprawiedliwości opieranie swojej działalności na niepraworządnym działaniu organów władzy publicznej i ich funkcjonariuszy.

Sprawę prowadzi: 

Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego

Zastrzeżenia RPO ws. kontroli operacyjnej służbRzecznik ws. projektu ustawy o PolicjiPołącznie wniosków RPO i Prokuratora Generalnego ws. kontroli operacyjnejOpinia GIODO dot. projektu ustawy o PolicjiRzecznik skarży ustawę o prokuraturze do Trybunału KonstytucyjnegoWniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgody następczej na wykorzystanie w postępowaniu karnym dowodów uzyskanych podczas kontroli operacyjnej Wniosek do TK ws. stosowania kontroli operacyjnej przez Policję i służby specjalneWniosek RPO do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie nowelizacji ustawy o PolicjiSprostowanie ws. Komisji WeneckiejWniosek do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie owoców zatrutego drzewa (art. 168a kodeksu postępowania karnego)Rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar rozmawiał z delegacją Komisji Weneckiej o ustawie inwigilacyjnej"Przedpołudnie Radia TOK FM", Radio TOK FMKomisja Wenecka opublikowała opinię o polskiej ustawie inwigilacyjnejSprawozdanie RPO przed Sejmem z prac w roku 2015 Wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie braku mechanizmów kontrolnych wobec informacji gromadzonych i przetwarzanych przez Biuro Ochrony Rządu Ochrona danych telekomunikacyjnych a uprawnienia Komisji Nadzoru Finansowego. Rzecznik pisze w tej sprawie do wicepremieraWystąpienie do Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie dostępu do danych telekomunikacyjnychRPO pyta Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o ustawę inwigilacyjną i udostępnianie danych telekomunikacyjnychWystąpienie do Minister Cyfryzacji w sprawie przepisów ustawy Prawo telekomunikacyjne w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym retencji danychRzecznik prosi senatorów o wprowadzenie poprawek w projekcie ustawy dotyczącej tzw. rozszerzonej konfiskaty