Zawartość
Liczba całkowita wyników: 11

Komisja Ekspertów ds. Osób Głuchych

W roku 2018 w pracach Komisji brali udział:

  1. dr Małgorzata Czajkowska-Kisil
  2. Barbara Imiołczyk – współprzewodnicząca komisji
  3. Anna Antos
  4. Anna Butkiewicz
  5. Marcin Daszkiewicz
  6. Grzegorz Galewski
  7. Bartosz Golędzinowski
  8. Sylwia Górska
  9. Piotr Kowalski
  10. Joanna Łacheta
  11. Kajetana Maciejska-Roczan
  12. Małgorzata Mickiewicz
  13. Anna Mikołczyk
  14. Małgorzata Piątkowska
  15. dr hab. Dorota Podgórska-Jachnik, prof. UKW
  16. Marek Śmietana
  17. Małgorzata Talipska
  18. dr Dominika Wiśniewska
  19. Aleksandra Włodarska vel Głowacka

Zobacz też: działania RPO w sprawach osób G/gluchych

Formularz wyszukiwania

np.: 06/2021
np.: 06/2021
(pozwala na wiele wyborów np. z klawiszem Ctrl)

Głucho o głuchych - spotkanie RPO z ekspertami

Data: 2020-10-06

O tym, jak przerwać ciszę wokół potrzeb osób głuchych w kryzysie psychicznym, rozmawiał Rzecznik Praw Obywatelskich z przedstawicielkami i przedstawicielami Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Polskiej Fundacji Pomocy Dzieciom Niedosłyszącym-ECHO.

Temat został wywołany artykułem dr Dominiki Wiśniewskiej - członkini Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych i adiunktki APS im. M. Grzegorzewskiej, według której osoby głuche pozostające w kryzysie psychicznym nie otrzymują niezbędnego wsparcia terapeutycznego.

Głuchy pacjent to temat nieznany i nieobecny zarówno w kształceniu specjalistów jak i w debacie publicznej. Skutki są dla głuchych wręcz dramatyczne – zdarza się, że lekarz nie rozmawia z pacjentem przez trzy miesiące jego pobytu w szpitalu, bo nie wie, że powinien skorzystać z tłumacza Polskiego Języka Migowego.

Tymczasem potrzeby osób niesłyszących są zróżnicowane i wymagają często innych działań ze strony lekarzy. Inaczej powinniśmy postępować w przypadku osób nie znających języka polskiego i porozumiewających się jedynie w Polskim Języku Migowym, inaczej zaś, gdy pacjentem jest osoba, która utraciła słuch w wieku dojrzałym. 

Specjaliści uczestniczący w spotkaniu zwrócili uwagę, że obecnie brakuje w Polsce ośrodka, który gromadziłby wiedzę i specjalistów wypracowujących standardy wsparcia osób głuchych w kryzysie psychicznym.

Dzięki współpracy RPO oraz Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego zostanie przygotowany informator o potrzebach głuchych i różnicach kulturowych między głuchymi a słyszącymi. Publikację będzie można upowszechniać wśród psychiatrów, psychologów i pielęgniarek psychiatrycznych. Tematyka potrzeb osób głuchych zostanie także poruszona na dorocznej konferencji Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.

Wierzymy, że dzięki współpracy uda się przełamać ciszę wokół głuchych i ich potrzeb.

W spotkaniu udział wzięli:

  • RPO dr hab. Adam Bodnar;
  • dr Hanna Machińska, zastępczyni RPO;
  • Krzysztof Olkowicz - główny koordynator ds. ochrony zdrowia psychicznego;
  • dr Dominika Wiśniewska - adiunktka w Instytucie Psychologii Stosowanej Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej – Komisja ds. Osób Głuchych;
  • dr hab. Dorota Podgórska-Jachnik, prof. UŁ, prof. UKW – Komisja ds. Osób Głuchych;
  • Aleksandra Włodarska vel Głowacka, Prezeska zarządu Polskiej Fundacji Pomocy Dzieciom Niedosłyszącym-ECHO - Komisja ds. Osób Głuchych;
  • dr Sławomir Murawiec, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne - Komisja ds. Zdrowia Psychicznego;
  • dr Krystyna Teresa Panas - Przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Psychologicznego;
  • prof. dr hab. n. med. Paweł Mierzejewski, Instytut Psychiatrii i Neurologii;
  • Barbara Imiołczyk - dyrektorka Centrum Projektów Społecznych BRPO, współprzewodnicząca Komisji ds. Osób Głuchych;
  • Sylwia Górska - sekretarz Komisji ds. Osób Głuchych.

Koronawirus. Sytuacja osób głuchych w czasie epidemii - stanowisko RPO i Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych przy RPO

Data: 2020-04-23
  • Oświadczenie przygotowane w trakcie spotkania online 9  kwietnia 2020 r.

Społeczność głuchych w Polsce jest zróżnicowana co do sposobu komunikowania się, stopnia znajomości języka polskiego, sytuacji społecznej i zawodowej. Czas epidemii jest dla wszystkich głuchych czasem, w którym jeszcze mocniej doświadczają dyskryminacji ze względu na niezauważanie i niedocenianie ich potrzeb przez społeczność słyszących, w tym przez władze, instytucje i służby publiczne.

Głównym źródłem ograniczania praw osób głuchych jest trwające od lat pomijanie lub lekceważenie potrzeb tej grupy społecznej przez władze publiczne. Negatywne skutki są obecne w wielu dziedzinach życia.

1. Niedostateczna informacja o sytuacji epidemicznej, działaniach i zaleceniach władz publicznych.

Od początku ogłoszenia stanu epidemicznego głusi toczą intensywną walkę o prawo do informacji. Wystąpienia do Premiera, Ministra Zdrowia, Pełnomocnika Rządu ds. Osób z Niepełnosprawnościami, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji – wspierane przez Rzecznika Praw Obywatelskich – spowodowały, że więcej programów informacyjnych, konferencji prasowych i komunikatów jest tłumaczonych na polski język migowy (PJM) oraz opatrzonych napisami w języku polskim. Nadal jednak stacje telewizyjne i władze publiczne nie stosują standardów tłumaczenia w PJM, co powoduje, że tłumacz/tłumaczka i napisy nie są widoczne lub bardzo trudne do odbioru (są zasłonięte lub za mała jest postać tłumacza/tłumaczki). Przez to głusi otrzymują tylko fragmentaryczne informacje. To nie sprzyja rozumieniu tego, co się dzieje, nie pozwala poznać i zrozumieć podejmowanych przez władze decyzji i działań. To z kolei wpływa na pogłębiający się stan zagubienia i dodatkowej frustracji, nasila poczucie zagrożenia i zdecydowanie wyższy poziom lęku. Jest to tym groźniejsze, że głusi mają znacznie mniejszą niż słyszący możliwość korzystania ze wsparcia psychologicznego.

Rekomendacje:

  • Przyjęcie i powszechne stosowanie standardów tłumaczenia w PJM, opracowanych przez Uniwersytet Warszawski jest niezbędne dla ograniczenia dyskryminacji osób głuchych w dostępie do informacji.

2. Nieprzygotowanie służb publicznych do komunikacji z osobami głuchymi.

Służby publiczne, od których zależy zdrowie i bezpieczeństwo obywatelek i obywateli nie są przygotowane do komunikowania się z osobami głuchymi. Nie mają podstawowej wiedzy o ich potrzebach i możliwościach porozumiewania się ze słyszącymi. Pracownicy tych służb są bezradni w kontakcie z głuchymi. Swoim postępowaniem mogą nie tylko nie pomóc, ale wręcz zaszkodzić głuchemu – odmawiając mu świadczenia medycznego lub skuwając ręce kajdankami.

Obowiązek noszenia maseczek w przestrzeni publicznej, który może być co najwyżej kłopotliwy dla słyszących – dla głuchych jest dodatkowym ograniczeniem w komunikowaniu się. Uniemożliwia czytanie z ruchu warg tym głuchym, dla których jest to istotny sposób rozumienia informacji przekazywanych w języku polskim.

W czasie powszechnego obowiązku noszenia maseczek konieczne jest szczególne uwrażliwienie służb porządkowych na potrzeby głuchych. Funkcjonariusze straży miejskich i policji muszą znać różne sposoby porozumiewania się głuchych i pozwolić im wybrać taki sposób komunikacji, który jest dla nich najdogodniejszy (na piśmie, poprzez aplikację z tłumaczem PJM, lub aplikację edytującą przekaz foniczny).

Dobrą praktyką jest uruchomienie od początku kwietnia wideoinfolinii dla głuchych czynnej całą dobę przez 7 dni w tygodniu. Umożliwia porozumiewanie się głuchym oraz może ułatwić pracę wszystkim służbom publicznym, w tym placówkom ochrony zdrowia, służbom ratownictwa medycznego, o ile informacja o wideoinlfolinii będzie powszechna. Finansowanie wideoinfolinii jest zapewnione do 15 maja. Konieczne jest zatem zapewnienie środków publicznych na jej stałe działanie.

Szczególnie ważne jest uruchomienie w lutym 2020 roku dostępu do numeru alarmowego 112. Głusi mają możliwość połączenia online z tłumaczem polskiego języka migowego (PJM) i systemu języka migowego (SJM). Osoby posługujące się PJM/SJM mają możliwość dokonywania zgłoszeń w jednostce Policji lub za pośrednictwem połączenia internetowego z dowolnego urządzenia i dowolnego miejsca. Takie połączenie z tłumaczem języka migowego może być także inicjowane przez policjantów. Więcej informacji o wdrożonych e-usługach oraz procedurach komunikacji między Policją a osobami głuchymi i słabosłyszącymi za pośrednictwem tłumaczy języka migowego online, jak również instrukcje techniczne instalacji aplikacji można uzyskać na stronie projektu: www.euslugi.policja.pl

Rekomendacje

  • Szerokie informowanie o potrzebach komunikacyjnych głuchych, różnych sposobach porozumiewania się słyszących z głuchymi.
  • Promocja wideoinfolinii Koronawirus-w-Polsce-infolinia-dla-osob-Gluchych.
  • Finasowanie ze środków publicznych wideoinfolinii po 15 maja.
  • Promowanie dostępu do nr 112 dla głuchych.

3. Niedostępna terapia logopedyczna dla dzieci głuchych

W związku z wprowadzeniem stanu epidemicznego NFZ zawiesił finansowanie wielu terapii, w tym terapię logopedyczną. Tymczasem nie ma przeciwwskazań do rehabilitacji logopedycznej prowadzonej online. Organizacje społeczne działające na rzecz głuchych dzieci prowadzą zajęcia online i uzyskują dobre rezultaty. Zatrzymanie zajęć logopedycznych nie jest zatem uzasadnione, a szkody dla dzieci wynikające z tej decyzji wymierne.

Rekomendacje:

  • Zapewnienie przez NFZ  finansowania terapii logopedycznej online, prowadzonej przez te placówki, które są do tego przygotowane.
  • Wyposażenie poradni logopedycznych w sprzęt do prowadzenia zajęć online i zapewnienie im dostępu do internetu. Sprzęt może być wykorzystany również po zakończeniu pandemii – na przykład w przypadku braku możliwości wizyty dziecka/rodzica w przychodni.

4. Utrata pracy, możliwość skorzystania z rządowego programu wsparcia.

Głusi również tracą pracę, często z dnia na dzień. W bardzo ograniczonym zakresie dociera do nich informacja o tym, z jakiego wsparcia mogą skorzystać w takiej sytuacji.

Rekomendacja:

  • Upowszechnienie w polskim języku migowym informacji o wsparciu, z którego można skorzystać w sytuacji utraty pracy, konieczności zawieszenia, bądź likwidacji działalności gospodarczej.

5. Zdalne nauczanie

Wiele głuchych uczennic i wielu głuchych uczniów nie ma komputerów umożliwiających im edukację zdalną. Mają również kłopoty z dostępem do internetu. Ten problem dotyczy także uczniów i uczennic, nauczycielek i nauczycieli słyszących w wielu miejscach Polski. Epidemia koronawirusa jeszcze ostrzej ujawniła występującą w Polsce nierówność w dostępie do edukacji, choć prawo do edukacji jest konstytucyjnym prawem każdej i każdego. Wyrównanie szans edukacyjnych to wyzwanie dla władz publicznych zarówno centralnych jak i samorządowych. W tym celu konieczne jest podjęcie wielu kroków, jednym z nich jest zapewnienie powszechnego dostępu do sprzętu i internetu, zarówno uczennicom i uczniom, jak i nauczycielkom i nauczycielom, umożliwiającego edukację zdalną.

Nauczyciele nie są przygotowani do prowadzenia zdalnego nauczania, nowa sytuacja wymaga nabycia przez nich specyficznych umiejętności, które nie były wcześniej kształtowane, a które są konieczne przy kontakcie z uczniami online.

Rekomendacje:

  • Zaplanowanie i zrealizowanie zadania powszechnego dostępu do sprzętu i do internetu dla uczennic i uczniów oraz nauczycielek i nauczycieli. To zadanie dla rządu (Ministerstwo Cyfryzacji) we współpracy z samorządem terytorialnym. Należy rozważyć przeznaczenie części funduszy UE na ten właśnie cel.
  • Przygotowanie i zrealizowanie przez Ministerstwo Edukacji Narodowej programu szkoleń dla nauczycielek i nauczycieli, pozwalającego na zdobycie lub podniesienie kompetencji do prowadzenia zdalnego nauczania.

6. Zamieszanie informacyjne dotyczące wyborów Prezydenta RP

Głusi zgłaszają problemy ze zrozumieniem sytuacji związanej z wyborami prezydenta RP. Otrzymują fragmentaryczne i sprzeczne informacje, czy i kiedy oraz w jakiej formie wybory się odbędą.

Obawiają się wyborów korespondencyjnych, z których do tej pory nie korzystali. Nie znają zasad ich przeprowadzania. Osoby, które posługują się wyłącznie polskim językiem migowym i nie znają języka polskiego – będą miały problem ze zrozumieniem instrukcji do głosowania. Uniemożliwi im to udział w wyborach.

Głusi na uczelniach - posiedzenie Komisji ekspertów ds. osób głuchych

Data: 2019-10-04
  • „Proszę to zdjąć” – powiedział profesor na egzaminie pisemnym do studenta z aparatem słuchowym (obawiał się, że to urządzenie, które może podpowiadać studentowi rozwiązania);
  • Po co panu tłumacz języka migowego na zebraniu wydziału? Przecież mówię pan po polsku -  dziwi się szef głuchego pracownika naukowego;
  • Lektorat z języka polskiego jako języka obcego dla głuchych – to głusi mają problem z językiem polskim?

Takie i inne doświadczenia głuchych na uczelniach były przytaczane w czasie dyskusji na spotkaniu Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych. Tym razem tematem były bariery na które się natykają głusi w dostępie do edukacji, postulowane rozwiązania, które mogą im ułatwić studiowanie i pracę na uczelniach.

W spotkani udział wzięła prof. dr hab. Janina Filek – prorektorka ds. studenckich Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie oraz  przewodnicząca Komisji do spraw Wyrównywania Szans Edukacyjnych Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP), Magda Ziemnicka  – zastępczyni kierownika ds. studenckich Działu ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W dyskusji wiele uwagi poświęcono znaczeniu, jakie ma umożliwienie głuchym studentom korzystanie z lektoratu języka polskiego, jako języka obcego. Omówiono dobre przykłady Uniwersytetu Warszawskiego, w którym dzięki walce prof. Marka Świdzińskiego każdy student może wybrać język polski, jako język obcy. Zajęcia z lektoratów są prowadzone indywidualnie, a ich koszty pokrywane są w ramach opłaconego czesnego na studia, w wymiarze nieprzekraczającym 240 godzin. http://jezyki.pelnomocnik.uw.edu.pl/jednostki-prowadzace-lektoraty

Na UW każdy student może również wybrać lektorat z polskiego języka migowego (PJM), jako języka obcego. Jest to możliwe dzięki wykształceniu lektorów PJM poprzez prowadzone przez 15 lat studia podyplomowe z PJM. W tym czasie wykształcono około 300 absolwentów z całej Polski.

Uczelnie są jednostkami autonomicznymi. Zatem to od władz każdej uczelni zależy i będzie zależeć, czy lektoraty języka polskiego dla głuchych oraz inne rozwiązania sprzyjające głuchym  będą wprowadzane. Należy więc przekonywać władze poszczególnych uczelni, że takie działania maja sens i rozszerzać dobre praktyki wspierania osób z niepełnosprawnością o te, które są potrzebne głuchym.

Rozważano kwestię możliwości zdawania egzaminów w polskim języku migowym. Podano przykład Brazylii, gdzie głusi mogą zdawać wszystkie egzaminy w języku migowym. Pojawiły się opinie, że byłoby to możliwe do poziomu egzaminu licencjackiego, zawodowego. Magister powinien mieć zdolność   korzystania z literatury polskiej i obcej w pracy naukowej, a zatem powinien biegle znać język. Choć z drugiej strony bierna znajomość języka (umiejętność czytania ze zrozumieniem) i czynna (formułowanie złożonych komunikatów w tym języku) to dwie różne umiejętności. I głuchym jest znacznie łatwiej przyswoić język obcy, w tym polski, biernie niż czynnie. Zgodzono się, że w obecnej sytuacji, przy poziomie świadomości oraz innych ograniczeniach – nie jest to rozwiązanie realne. Choć biorąc pod uwagę zapisy  Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnością, każdy powinien móc komunikować się w sposób, który wybiera – więc głusi powinni mieć prawo zdawania egzaminów w PJM. Być może któraś polska uczelnia wprowadzi taką możliwość.

Zwrócono uwagę na niebezpieczeństwo związane z nowymi regulacjami prawa o szkolnictwie wyższym. Podniesione wymogi wobec uczelni powodują, że uczelnie przyjmują zdecydowanie mniej studentów. Maleje znacząco liczba przyjmowanych nowych studentów z niepełnosprawnościami na uczelniach publicznych. Może się okazać, że w perspektywie kilku lat będzie w nich miejsce tylko dla wybitnych. Inni, nie wytrzymujący konkurencji z kandydatami bez niepełnosprawności, będą wypychani do uczelni prywatnych. Będą mogli tam studiować ponieważ PFRON pokrywa koszty czesnego. Zjawisko to należy uznać za niepokojące i uważnie śledzić tendencje. Gdyby liczba studentów z niepełnosprawnościami na uczelniach publicznych drastycznie malała – miałoby to niekorzystny wpływ na całe życie akademickie. Obecność osób z niepełnosprawnościami w każdym środowisku jest dla niego wzbogacająca. Wykluczenie osób z pewnymi typami niepełnosprawności świadczyć będzie z jednej strony o rosnących barierach,  z drugiej o gettoizacji uczelni.

Zgłoszono uwagi do ankiety na temat sytuacji głuchych na uczelniach opracowanej i przeprowadzonej przez panią Małgorzatę Mickiewicz z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Sugerowano, aby ankieta została powtórzona w roku akademickim 2019/2020.

W wyniku dyskusji sformułowano następujące wnioski:

  1. Lektorat z języka polskiego, jako języka obcego powinien być dobrą praktyką we wspieraniu głuchych studentów.
  2. Korekta językowa (stylistyczna ) prac pisemnych studentów głuchych powinna być traktowana jako instrument wspierania głuchych studentów i pracowników uczelni i powinna być finansowania ze środków BON
  3. Szkolenia dotyczące specyfiki różnych niepełnosprawności, w tym głuchych powinny być obowiązkowe dla wszystkich nowo zatrudnianych pracowników uczelni. Wobec już pracujących pozostaje stosowanie zachęt (np. punkty za uczestnictwo w szkoleniach, przyznawanie tytułu wydziału przyjaznego osobom z niepełnosprawnościami, dla tych jednostek, gdzie pracownicy się szkolą, itp..)
  4. Pracownicy naukowi prowadzący głuchych studentów powinni otrzymywać dodatkową gratyfikację ze względu na wielokrotnie większy wysiłek konieczny do zaangażowania w prowadzenie studentów  głuchych w porównaniu do studentów słyszących.
  5. Należy zebrać literaturę dotyczącą osób z niepełnosprawnościami, która może być przydatna dla pracowników uczelni (np. Krakowski Semestralnik Studentów z Niepełnosprawnością) i zamieścić ją w jednym miejscu, np. na stronie KRASP.
  6. We wszystkich nowych budynkach muszą być pętle indukcyjne.

Notatka z 9 października 2019 r.

Komisja ds. Osób Głuchych – sprawozdanie z działań w 2018 r.

Data: 2019-03-28

Komisja ds. Osób Głuchych została powołana zarządzeniem Rzecznika Praw Obywatelskich[1]. W skład Komisji wchodzą ekspertki i eksperci, którzy są osobami głuchymi bądź Głuchymi, implantowanymi lub nie, posługujący się najczęściej Polskim Językiem Migowym oraz osoby słyszące, wychowane w rodzinach osób głuchych, znające PJM (KODA), a także osoby działające społecznie bądź naukowo na rzecz praw osób głuchych. Celem pracy Komisji jest wspieranie Rzecznika w pełnieniu jego ustawowych zadań. Komisja zbiera informacje dotyczące bardzo specyficznych problemów i potrzeb osób głuchych, a także wskazuje ważne kwestie naruszające prawa człowieka tej grupy społecznej.

W latach 2017–2018 powstało wiele inicjatyw społecznych w środowisku osób głuchych. W ramach swoich działań głusi intensywnie podjęli temat popularyzacji języka migowego, tworząc programy edukacyjne, wydając różne publikacje. Wiele stowarzyszeń nadal walczy o pełną dostępność dla głuchych w szpitalach i innych miejscach użyteczności publicznej. Jest coraz więcej działań promujących dostępność do kultury takich jak seanse filmowe filmów z napisami. Powstaje też coraz więcej filmów prezentujących społeczność głuchych, jak choćby film dokumentalny „Dwa światy”. Przedstawiciele środowiska uczestniczą w różnych spotkaniach i działaniach wymagających ich konsultacji eksperckich, takich jak Polska Rada Języka Migowego czy Parlamentarny Zespół ds. Głuchych. Chociaż świadomość społeczna wzrasta, nadal jest dużo do zrobienia w sprawie dostępności do tłumaczy PJM. Coraz więcej organizacji społecznych głuchych domaga się wprowadzenia edukacji dwujęzycznej w szkołach dla głuchych, zamieszczania napisów w programach telewizyjnych oraz dostępności osób głuchych w polskiej służbie zdrowia i pochylenia się nad problemami dzieci KODA.

W 2018 r. Komisja nadal zajmowała się kwestią certyfikacji tłumaczy języka migowego. W ramach prac Komisji została przygotowana propozycja wymagań certyfikacyjnych dla tłumaczy języka migowego. Eksperci monitorują także działania Polskiej Rady Języka Migowego przy Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, która zajmuje się m.in. zagadnieniem certyfikacji tłumaczy.

Skład Komisji ds. Osób Głuchych

  • Małgorzata Czajkowska-Kisil – współprzewodnicząca
  • Anna Antos
  • Anna Butkiewicz
  • Marcin Daszkiewicz
  • Grzegorz Galewski
  • Bartosz Golędzinowski
  • Piotr Kowalski
  • Joanna Łacheta
  • Małgorzata Mickiewicz
  • Kajetana Maciejska-Roczan
  • Bartosz Marganiec
  • Alicja Orłowska
  • Anna Mikołczyk
  • Małgorzata Piątkowska
  • Dorota Podgórska-Jachnik
  • Anna Sacha
  • Marek Śmietana
  • Małgorzata Talipska
  • Dominika Wiśniewska
  • Aleksandra Włodarska vel Głowacka
  • Paweł Żurawski
  • Barbara Imiołczyk –- współprzewodnicząca
  • Sylwia Górska – sekretarz

Działania Komisji

Posiedzenia Komisji

W 2018 r. odbyły się cztery spotkania Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych. Aktywność Komisji skupiła się wokół tematów, które dotyczyły m.in. standardów dla tłumaczy polskiego języka migowego, możliwości korzystania przez głuchych z systemów powiadamiania w sytuacjach kryzysowych, edukacji głuchych w kontekście zatrudniania osób głuchych, problemów z jakimi zmagają się głusi seniorzy i opieki psychiatryczno-psychologicznej osób głuchych w Polsce.

  1. Certyfikacja tłumaczy języka migowego

W 2018 r. Komisja kontynuowała dyskusję dotyczącą certyfikacji tłumaczy języka migowego. W ramach prac Komisji przygotowano propozycję wymagań certyfikacyjnych dla tłumaczy języka migowego. Ponieważ zagadnieniem certyfikacji tłumaczy zajmowała się jednocześnie Polska Rada Języka Migowego przy Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zdecydowano o rezygnacji z dalszych prac i przekazaniu dorobku Komisji Ekspertów do ewentualnego wykorzystania w trakcie dalszych prac Polskiej Rady Języka Migowego.

Edukacja głuchych w kontekście ich zatrudniania

  • Kajetana Maciejska-Roczan przedstawiła historię edukacji głuchych oraz dane dotyczące poziomu wykształcenia członków Polskiego Związku Głuchych z 2016 r., reprezentatywnego dla środowiska głuchych w Polsce.

Członkowie PZG

Wykształcenie:

9750

Bez wykształcenia

403

Podstawowe

1933

Zasadnicze zawodowe

5 097

Średnie

1 706

Wyższe

611

Z powyższych danych wynika, że najwięcej osób kończy szkołę zawodową, co oznacza, że ten rodzaj edukacji i jego dostosowanie do rynku pracy ma kluczowe znaczenie dla głuchych.

  • Piotr Kowalski z Oddziału Łódzkiego Polskiego Związku Głuchych przedstawił realizację kilku edycji projektu „4 kroki”. Poszczególne kroki to: przystąpienie do projektu – identyfikacja przygotowania do indywidualnego planu działania, szkolenie, staż i podjęcie pracy.

Z badań wynika, że system kształcenia zawodowego głuchych w żaden sposób nie odpowiada ani preferencjom i zdolnościom głuchych, ani rynkowi pracy. Największą barierą w kształceniu zawodowym jest bariera językowa/komunikacyjna. Nauczyciele zawodu nie znają w odpowiednim stopniu PJM, a uczniowie nie znają w odpowiednim stopniu języka polskiego. To powoduje, że nieznany procent uczniów zdaje egzaminy zawodowe, zwłaszcza egzaminy pisemne. W rezultacie nieznany procent absolwentów szkół zawodowych legitymuje się certyfikatem, większość natomiast tylko zaświadczeniem o ukończeniu szkoły, co wpływa na mniejsze szanse zatrudnienia oraz eliminuje możliwość dalszego kształcenia.

Wnioski i rekomendacje zaprezentowane w wyniku projektu „4 kroki” nie zostały wykorzystane w pracach MEN. Dotyczy to także rekomendacji, że klasy zawodowe powinny być prowadzone w szkołach zawodowych, a nie w szkołach dla głuchych. Również PFRON nie skorzystał z dorobku projektu (np. ogólnopolskiej sieci doradców zawodowych dla głuchych) i nie podjął żadnych dalszych działań na rzecz aktywizacji zawodowej głuchych.

  • Pani Elżbieta Dzik z CODA Polska, menadżerka w firmie sprzątającej kierująca pracą kilkudziesięciu osób głuchych, przedstawiła doświadczenia w zatrudnianiu osób głuchych. W jej opinii dwoma najistotniejszymi barierami w powodzeniu głuchych na rynku pracy są: słaba znajomość języka polskiego – brak możliwości komunikacji w języku polskim w jakiejkolwiek formie oraz niskie kompetencje społeczne głuchych (brak podstawowej wiedzy o zasadach współżycia i obowiązkach w miejscu pracy, brak podstawowych umiejętności, np. nieumiejętność samodzielnego wypełnienia kwestionariusza osobowego, wniosku o urlop itp.).

Dodatkowe problemy stwarza zatrudnianie w jednym miejscu wielu głuchych. Koordynator/ka spełnia dla głuchych pracowników również wiele innych ról – doradcy osobistego, powiernika. Jest to nadmiernie obciążające dla koordynatora/ki. Przy zatrudnianiu osób głuchych konieczne jest przeszkolenie koordynatora oraz przygotowanie całego środowiska słyszących pracowników. W czasie dyskusji zgłaszano różne sugestie rozwiązań, które mogłyby zmienić obecną, niekorzystną sytuację. Rozważano, czy należy upraszczać język testów egzaminacyjnych. Uznano, że należy dążyć do uproszczenia języka dla wszystkich uczniów – nie tylko dla głuchych. Sporo uwagi poświęcono nauczaniu języka polskiego na niższych poziomach edukacji. Uznano, że konieczna jest zmiana sposobu nauczania języka polskiego dla głuchych oraz zwiększenie liczby godzin języka, tak aby przełamać barierę komunikacyjną. Ponadto, zgłoszono postulat wspólnego (w skali Polski) rozszerzania słownictwa w poszczególnych zawodach w PJM. Można w ten sposób kształtować i rozwijać PJM oraz pomagać uczniom, nauczycielom oraz tłumaczom.

Wnioski i propozycje zgłoszone w trakcie posiedzenia Komisji ds. Osób Głuchych

  1. Zorganizowanie spotkania szkół dla osób głuchych z przedstawicielami samorządów nt. problemów i pomysłów ich rozwiązywania.
  2. Analiza rozporządzenia w sprawie organizowania kształcenia i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
  3. Zorganizowanie spotkania z przedstawicielami Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (postulat uproszczenia języka stosowanego w formularzach egzaminacyjnych, stworzenie osobnych testów z egzaminów zawodowych dla osób z niepełnosprawnościami).
  4. Nauczanie języka polskiego: zmiana metody nauczania języka polskiego w szkole podstawowej (klasy 1-4).
  5. Stopniowe wprowadzanie wymogu ukończenia kursu PJM (np. na poziomie B2) dla wszystkich pracowników zatrudnionych w szkołach dla dzieci i młodzieży głuchej. Konieczność uzupełnienia wykształcenia np. w przeciągu 2 lat od rozpoczęcia pracy.

System powiadamiania osób głuchych w sytuacji kryzysowej w Polsce

W Polsce za zarządzanie kryzysowe odpowiada Szef Obrony Cywilnej Kraju (aktualnie funkcję tę sprawuje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej). Za nadzór nad Krajowym Systemem Wykrywania Skażeń i Alarmowania (KSWSiA) odpowiada Minister Obrony Narodowej. Natomiast w Ministerstwie Cyfryzacji trwają prace nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy Prawo telekomunikacyjne oraz niektórych innych ustaw, który w art. 2 przewiduje m.in. wprowadzenie zmian w ustawie o zarządzaniu kryzysowym[2].

Z przeprowadzonej analizy i doświadczeń użytkowników wynika, że nadal brakuje jednolitego systemu powiadamiania o sytuacjach kryzysowych. Departament Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego MSWiA prowadzi prace nad aktualizacją Regionalnego Systemu Ostrzegania (RSO) w postaci m.in. pilotażowej aplikacji mobilnej służącej do wysyłania zgłoszeń alarmowych na numer 112. Celem tej aplikacji jest możliwość przekazania zgłoszenia alarmowego do centrum powiadamiana ratunkowego również przez osoby głuche i niedosłyszące. Aplikacja, nad którą pracuje MSWiA ma być dostępna na wszystkich urządzeniach mobilnych, a jej pilotażowe uruchomienie dla użytkowników planowano na IV kwartał 2018 r.

W trakcie dyskusji zwrócono uwagę na funkcjonujący międzynarodowy system znaków graficznych, z którego korzystają osoby komunikujące się za pomocą systemów alternatywnych. Wykorzystanie tych znaków w aplikacji dałoby możliwość otwarcia jej dla kolejnej grupy beneficjentów.

Problemy osób starszych, które posługują się językiem migowym

Osoby starsze posługujące się językiem migowym mają bardzo ograniczony dostęp do usług asystenckich i opiekuńczych. Istotny problem stanowi dostęp do profesjonalnej obsługi, która posługuje się polskim językiem migowym. Programy edukacyjne przygotowujące do zdobycia kwalifikacji w zawodach uprawniających do takiej pracy (np. asystent osoby starszej) ma w programie obligatoryjnie naukę języka migowego w wymiarze 40 godzin. Niestety w rzeczywistości okazuje się, że to jedynie nauka teorii dotyczącej osób niesłyszących, takich jak: dostęp do edukacji, rodzaje uszkodzeń słuchu, historia stowarzyszenia osób głuchych itd. Drugą część kursu stanowi nauka alfabetu palcowego. Większość głuchych nie zna języka polskiego, dlatego komunikacja za pomocą alfabetu jest bezcelowa. Proponowanym i ekonomicznym rozwiązaniem byłoby wykształcenie głuchych specjalistów, którzy są naturalnymi użytkownikami polskiego języka migowego i delegowanie ich do głuchych klientów potrzebujących opieki. Przyczyniłoby się to do poprawy sytuacji osób starszych głuchych, którzy mogliby mieć profesjonalną opiekę w swoim języku. Polepszyłaby się także sytuacja głuchych w młodszym wieku, którzy mają problem z odnalezieniem się na rynku pracy, co poprawiłoby ich sytuację socjalną. W odniesieniu do osób starszych głuchych brakuje programów rządowych oraz samorządowych, które gwarantowałyby usługi opiekuńcze dedykowane tej grupie. Obecnie takie projekty jak np. ASOS (Rządowy Program na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2014–2020) nie są odpowiednie dla głuchych wymagających usług pielęgnacyjnych. Samorządy nie widzą obecnie problemu, ponieważ głusi najczęściej nie proszą o pomoc ze względu na barierę językową oraz problem z mobilnością i uczucie niemocy. Głusi wykazywali potrzebę kontaktu z głuchym asystentem, w związku z tym zaleca się utworzenie nie tylko sieci niesłyszących opiekunów – naturalnych użytkowników PJM, ale i domu głuchego seniora. Ze względu na kolektywny wymiar kultury Głuchych może to wpłynąć pozytywnie na osoby starsze. Osobom starszym zaleca się aktywność nie tylko ruchową, ale i umysłową, zaś kontakt (w przypadku głuchych w ich języku) z drugim człowiekiem pozwoli na zachowanie dłużej sprawności. Osoby głuche nie utrzymują relacji z sąsiadami, a gdy stają się już osobami niemobilnymi są osobami samotnymi pozbawionymi pomocy, a przede wszystkim pozbawionymi kontaktu z drugim człowiekiem we własnym języku.

Problemy psychiczne osób głuchych. Opieka psychiatryczno-psychologiczna w warunkach polskich

Sytuacja osób głuchych w szpitalach psychiatrycznych jest dramatyczna. Z powodu bariery komunikacyjnej wobec głuchych pacjentów na oddziale psychiatrycznym nie są podejmowane oddziaływania terapeutyczne. Z tego samego powodu głusi niekomunikujący się w języku polskim są wykluczeni ze świadomej aktywności na oddziale, ale nie są z tych aktywności zwalniani (społeczność, zajęcia dodatkowe). Głusi pacjenci nie mają możliwości porozmawiania z innymi chorymi, dlatego w naturalny sposób nie dowiadują się o zasadach panujących na oddziale. Nie mogą również zwrócić się do Rzecznika Praw Pacjenta. W toku edukacji lekarze nie mają wykładów/szkoleń z zakresu funkcjonowania psychicznego osób głuchych. Zachowania typowe dla kultury Głuchych traktowane są jako objawy kliniczne, co z kolei powoduje, że standardowe procedury medyczne zastosowane wobec osób głuchych dają inne efekty niż wobec osób słyszących.

W omawianym obszarze istnieją właściwie wyłącznie deficyty:

  1. Brak monitorowania zdrowia psychicznego osób głuchych, tak jak ma to miejsce w populacji ogólnej.
  2. Brak standardów opieki medycznej nad głuchymi chorymi psychicznie.
  3. Brak jednostek służby zdrowia przeszkolonych i przygotowanych do pomocy głuchym pacjentem chorym psychicznie.
  4. Brak środowiskowych form wsparcia dla osób głuchych chorujących psychicznie.
  5. Brak wymiany doświadczeń w zakresie diagnozy i leczenia.
  6. Brak obecności problematyki zdrowia psychicznego głuchych w przestrzeni publicznej (profilaktyki, prewencji, terapii).
  7. Brak obecności problematyki zdrowia psychicznego głuchych w badaniach naukowych.
  8. Brak instytucji stojącej na straży przestrzegania podstawowych praw (praw pacjenta) w stosunku do osób głuchych chorujących psychicznie.
  9. Brak w toku edukacji podstawowego warsztatu pracy z osobami z wadami słuchu.
  10. Brak dostosowania programów profilaktyki/psychoedukacji dla psychologów.

Warsztaty „Jak zgłaszać sprawę do RPO”

Członkowie Komisji wzięli również udział w warsztatach przygotowanych i przeprowadzonych przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich pn. „Jak zgłaszać sprawę do RPO”. Celem warsztatów dla głuchych jest przekazanie wiedzy o urzędzie Rzecznika Praw Obywatelskich oraz zdobycie praktycznej umiejętności zgłoszenia wniosku do RPO w jednej z wybranych form. W zależności od preferencji i poziomu znajomości języka polskiego głusi mają możliwość zgłoszenia wniosku przez formularz elektroniczny (po polsku), poprzez przesłanie filmu z komunikatem w polskim języku migowym, spotkanie z pracownikiem Biura RPO z wykorzystaniem tłumacza PJM (również wideotłumacza). Warsztaty zostały wysoko ocenione przez Komisję, potwierdzono też ich celowość, użyteczność oraz potrzebę ich przeprowadzania w innych miastach (6 grudnia 2018 r., we współpracy ze Świętokrzyskim Stowarzyszeniem Głuchych „Cisza”, przeprowadzono również warsztaty w Kielcach).

W trakcie zajęć omówiono tematy dotyczące braku tłumaczy polskiego języka migowego w wielu instytucjach, urzędach, przychodniach. Zdiagnozowano główne problemy: osoby głuche nie otrzymują pracy ze względu na swoją głuchotę, tłumacze nie są certyfikowani, co prowadzi do tego, że wielu tłumaczy na bardzo niskim poziomie zna polski język migowy; w szkołach dla głuchych dzieci uczone są systemem językowo-migowym co powoduje, że głusi rodzice posługujący się w PJM przestają rozumieć swoje dziecko.

 

[1]Zarządzenie RPO z 13 marca 2017 r., nr 12/2017 i Zarządzenie RPO z 26 lipca 2017 r., nr 35/2017.

[2] Ustawa z 26 kwietnia 2007 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 209 i 1566).

 

O projekcie zmian w ustawie o języku migowym – posiedzenie Komisji ds. Osób Głuchych

Data: 2019-03-01
  • Omówieniu projektu zmiany ustawy o zmianie ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się (z dnia 19 sierpnia 2011 r. , Dz. U. z 2017 r. poz. 1824) poświęcone było posiedzenie Komisji ds. Osób Głuchych 1 marca.
  • Komisję niepokoi zatrzymanie prac nad projektem

Projekt ustawy ma na celu zmniejszenie dyskryminacji osób głuchych i głuchoniewidowmych w dostępie do usług publicznych. Nakłada na jednostki Państwowego Ratownictwa Medycznego (szpitalne oddziały ratunkowe i zespoły ratownictwa medycznego), jednostki Policji i Państwowej Straży Granicznej oraz straże gminne obowiązek zapewnienia osobom uprawnionym dostępu do świadczenia usług tłumacza PJM, SJM, SKOGN. Obecnie obowiązek taki mają wyłącznie  organy administracji publicznej.

W lipcu 2018 r. projekt został przekazany do Sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny i do tej pory nie podjęto nad nim prac.

Komisja Ekspertów ds. Osób Głuchych wyraziła zaniepokojenie tym faktem. Może to bowiem oznaczać, że bardzo ważny dla środowiska głuchych projekt nie zostanie uchwalony w tej kadencji Parlamentu. Wydaje się, że ustawa powinna być znowelizowana jeszcze w tej kadencji, ponieważ nie budzi kontrowersji, nie jest skomplikowana, a jej wdrożenie nie powoduje znaczących kosztów.

Komisja będzie prosić Rzecznika Praw Obywatelskich dr Adama Bodnara o wystąpienie do Sejmu w tej sprawie.

Posiedzenie Komisji Ekspertów przy Rzeczniku Praw Obywatelskich ds. Osób Głuchych

Data: 2018-04-06

W dniu 6 kwietnia 2018 r. odbyło się posiedzenie Komisji Ekspertów przy Rzeczniku Praw Obywatelskich ds. Osób Głuchych. Spotkanie poświęcone było omówieniu jak aktualnie wygląda w Polsce system powiadamiania osób głuchych w sytuacji kryzysowej. W posiedzeniu uczestniczyli również przedstawiciele Departamentu Teleinformatyki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, którzy przedstawili projekt aplikacji mobilnej dla osób głuchych i niedosłyszących ALARM 112.

Informacja o działalności Komisji ds. Osób Głuchych przy Rzeczniku Praw Obywatelskich za rok 2017 r.

Data: 2018-02-22

I.Małgorzata Czajkowska-Kisil – współprzewodnicząca komisji, Instytut Głuchoniemych w Warszawie

Pomimo, że w przestrzeni publicznej coraz więcej mówi się o Głuchych i języku migowym nadal jednak potrzeby tego środowiska nie są spełnione, co czyni działalność Komisji Ekspertów nadal bardzo zasadną.

Nadal nie ma standardów wymagań wobec tłumaczy migowych co powoduje, że świadczone usługi pozostawiają wiele do życzenia. Tłumaczy jest ciągle zbyt mało.

Mimo istnienia Ustawy o języku migowym i innych sposobach komunikacji w wielu instytucjach i urzędach państwowych Głusi nie mają dostępu do tłumaczy, sprawą dla Komisji karygodną jest ciągłe wykorzystywanie KODA[1] jako tłumaczy w szkołach publicznych.

Programy telewizyjne w minimalnym stopniu stosują napisy lub tłumaczy języka migowego. Głusi nadal mają ograniczony dostęp do informacji. Nadal środowisko Głuchych ma ograniczony dostęp do kultury (polskie filmy bez napisów).

Mimo wielu starań Środowiska Głuchych, które jednogłośnie popierają edukację dwujęzyczną dla dzieci niesłyszących nawet tych implantowanych, władze oświatowe pozostają głuche na te działania.

II.Barbara Imiołczyk – współprzewodnicząca komisji,  dyrektorka Centrum Projektów Społecznych  BRPO

W  skład Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych wchodzą ekspertki i eksperci, które są osobami głuchymi bądź Głuchymi [2][3]    implantowanymi lub nie, posługujący się najczęściej PJM[4] oraz osoby słyszące, wychowane w rodzinach osób głuchych, znające PJM (CODA[5]) a także osoby działające społecznie bądź naukowo  na rzecz praw osób głuchych. Służą one Rzecznikowi Praw Obywatelskich swoją unikalną wiedzą wynikającą  z doświadczenia głuchoty.

 Komisja kontynuowała w 2017 roku analizę sytuacji osób głuchych w różnych obszarach życia.  Mimo podejmowanych  działań na rzecz zmniejszenia dyskryminacji tej grupy społecznej należy ona nadal do najbardziej wykluczonych. Dotyczy to zwłaszcza osób, które posługują się wyłącznie lub przede wszystkim językiem migowym i nie znają języka polskiego w stopniu wystarczającym, umożliwiającym  sprawną komunikację w formie pisemnej. Jest spora grupa głuchych znających słabo lub bardzo słabo język polski. To jednak nie powinno dyskryminować  naszych głuchych współobywateli poprzez utrudnienie, bądź uniemożliwienie im porozumienia się w sytuacjach korzystania z usług publicznych. Tymczasem jest to prawie powszechna praktyka. Głusi najczęściej nie mogą skorzystać z usług tłumacza w kontaktach z lekarzem, pracownikiem socjalnym, nauczycielką ich dziecka, policjantem, psychologiem lub psychiatrą. Nie korzystają z terapii uzależnień; w domach pomocy społecznej są skazani na wykluczenie komunikacyjne; nie mogą się porozumieć, jeśli nieszczęśliwie trafią na szpitalny oddział ratunkowy; mogą skorzystać z telefonu alarmowego tylko w wybranych województwach, które wdrożyły dostosowane dla osób głuchych aplikacje. Przyjęcie ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się z dnia 19 sierpnia 2011 r. spowodowało, że administracja publiczna dowiedziała się o obowiązku korzystania z tłumaczy w urzędach administracji publicznej. Uruchomiono na dużą skalę kilkumiesięczne kursy PJM lub częściej SJM[6] dla pracowników urzędów. Kursy te spełniły pozytywną rolę, ponieważ uwrażliwiły urzędników na potrzeby osób głuchych oraz uświadomiły im specyfikę języka migowego, jego odmienność od innych języków fonicznych, w tym języka polskiego. Czasami jednak pozwoliły decydentom odnieść mylne wrażenie, że kursy przygotowały administrację do komunikacji z osobami głuchymi. Tymczasem poziom znajomości PJM osiągnięty w czasie rocznego kursu   nie pozwoli urzędnikowi na pełne porozumienie z osobą głuchą. PJM jest językiem obcym podobnie jak język angielski bądź niemiecki i dla zdobycia biegłości w porozumiewaniu się tymi językami potrzebna jest wieloletnia nauka oraz stała praktyka. A do umiejętności tłumaczenia kursy translatorskie. Tłumaczenie jest odrębnym zawodem, do którego nie wystarczy nawet biegła znajomość dwóch języków. To co jest oczywiste w świecie słyszących, traci nagle swą oczywistość, gdy słyszący myślą, mówią, bądź przygotowują rozwiązania dla głuchych.

Niezrozumienie istoty głuchoty przez osoby słyszące, zwane przez głuchych potocznie „słyszakami” stanowi źródło cierpień i dyskryminacji, również tej, która wynika ze stanowionego prawa.  Prawo oraz praktyka działania służb publicznych musi zapewnić głuchym prawo do nauki, studiowania, pracy, leczenia, poczucia bezpieczeństwa na równi ze słyszącymi. Stanowi tak Konstytucja RP oraz ratyfikowana przez Polskę Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych.

 Jedną z największych barier w walce RPO z dyskryminacją jest nie zgłaszanie mu przez obywateli przypadków nierównego traktowania i dyskryminacji. Zjawisko znane powszechnie pod nazwą underreportingu dotyczy również sytuacji osób głuchych. To że skargi nie są zgłaszane, nie oznacza że dyskryminacja nie występuje. Oznacza, że niska jest świadomość przysługujących nam praw, brak umiejętności lub niechęć do walki o nie, lęk przez negatywnymi konsekwencjami dochodzenia swoich praw lub wszystkie te czynniki jednocześnie. A przecież walka z dyskryminacją wymaga aktywnego dopominania się o równe prawa. Jedną z form tej walki jest zgłaszanie skarg do RPO. Na podstawie skarg RPO może podejmować działania – sygnalizować nieprawidłowości władzom publicznym, występować o zmianę praktyki, przystępować do postępowania sądowego. Rzecznik może być sojusznikiem osób dyskryminowanych, pod warunkiem, że fakt dyskryminacji zostanie zgłoszony. Do tego potrzebna jest aktywna postawa osób głuchych. Jednym z zadań komisji jest upowszechnianie tej wiedzy w środowisku opiniotwórczym  osób głuchych/Głuchych.

 

Działalność Komisji ds. Osób Głuchych w roku 2017 r.

W 2017 r. odbyły się cztery spotkania Komisji ds. Osób Głuchych . Aktywność Komisji skupiła się wokół wybranych tematów, z których najistotniejsze dotyczyły:

  • sposobu pomocy rodzicom dzieci z uszkodzonym słuchem;
  •  przygotowania konferencji dotyczącej problemów adopcji i rodzicielstwa zastępczego w sytuacji w której to dziecko lub kandydaci na rodziców zastępczych/adopcyjnych mają uszkodzony słuch;
  •   sposobu dotarcia do osób głuchych z informacją o pomocy dla ofiar przemocy;
  • przeciwdziałaniu zjawisku nie zgłaszania skarg/spraw sądowych dotyczących dyskryminacji.

Projekt „Centrum Informacji dla Rodzin z Dziećmi z Uszkodzonym Słuchem” (CIRDUS). Celem projektu, nad którego koncepcją dyskutowano było wypełnienie próżni, w którą wpadają rodzice dowiadujący się od lekarza o wadzie słuchu ich dziecka. Dla rodziców ta informacja jest wstrząsem. W tym momencie potrzebują wsparcia, informacji, poznania innych osób, które mają za sobą podobne doświadczenia, żeby oswoić się z myślą, że głuchota to nie koniec świata. Że ich ukochane dziecko może rozwijać się, być szczęśliwe, dobrze funkcjonować we wspólnocie rówieśniczej a potem w wieku dorosłym. Do tego potrzebują informacji i wsparcia. W Polsce nie istnieje powszechny system pomagający rodzicom w takiej sytuacji. Tymczasem od wczesnej interwencji i pomocy rodzinie zależy los dziecka. Czas ma w takiej sytuacji ogromne znaczenie. Dlatego komisja ekspertów zastanawiała się nad tym, co można zrobić, aby jednak rodzinom pomóc, a tym samym stworzyć lepsze szanse na rozwój dzieci z uszkodzonym słuchem. W wyniku dyskusji pojawił się projekt utworzenia strony internetowej, która powinna zawierać wszystkie najważniejsze informacje, być niejako przewodnikiem dla rodziców po nowym, nieznanym świecie, odpowiadać na najważniejsze, najpilniejsze pytania, bez narzucania rozwiązań, pokazać sieć organizacji i instytucji działających na rzecz głuchych, wyjaśnić co mogą zrobić krok po kroku. Stronie powinny towarzyszyć konsultacje telefoniczne, grupy wsparcia rodziców. Komisja na kilku posiedzeniach dyskutowała nad koncepcją, strukturą, zawartością strony. Realizacji projektu podjął się Polski Związek Głuchych Oddział Łódzki, który ze środków PZG przygotował model i zawartość strony.[7]  Na rozwinięcie projektu o bardzo potrzebne usługi konsultacji telefonicznych i inne, bardziej skomplikowane  zabrakło pieniędzy.

Konferencja  „Głuchota a problemy adopcji i rodzicielstwa zastępczego”[8] .

Konferencja   odbyła się 8 listopada 2017 r. w siedzibie Biura RPO. Jej celem było przedstawienie specyficznej i trudnej sytuacji kompensacji rodzicielstwa w formach adopcyjnych i zastępczych, gdy dziecko i/lub rodzice biologiczni, lub też kandydaci na rodziców adopcyjnych/zastępczych mają uszkodzony słuch.

Podczas konferencji wystąpili:

  1. dr Adam Bodnar, Rzecznik Praw Obywatelskich - Rodzicielstwo zastępcze i adopcja w kontekście praw człowieka.
  2. prof. zw. dr hab. Jacek Błeszyński, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu – Dziecko z niepełnosprawnością a kompensacja rodzicielstwa –proces adopcyjny w perspektywie psychopedagogicznej .
  3. dr hab. Hanna Żuraw, prof. Wyższej Szkoły Nauk Społecznych w Warszawie - Dzieci z niepełnosprawnością z rodzin adopcyjnych z perspektywy nauczycieli.
  4. dr Agnieszka Kamyk-Wawryszuk, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy- Samotne macierzyństwo zastępcze a niepełnosprawność dziecka.
  5. dr hab. Dorota Podgórska - Jachnik, prof. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy – Głuchota a problemy adopcji i rodzicielstwa zastępczego
  6. Magdalena Molska-Książek, Towarzystwo Nasz Dom w Warszawie, Program „Szczęśliwy powrót”- Przygotowanie do zawodowego specjalistycznego rodzicielstwa zastępczego.
  7. Maria Supeł, Łódzkie Towarzystwo Wspierania Dziecka i Rodziny „Lokomotywa” – Przygotowanie rodziców biologicznych do powrotu dziecka głuchego do rodziny.
  8. Grzegorz Galewski, Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Głuchych Warszawie - Osoby z uszkodzonym słuchem jako rodzice zastępczy i adopcyjni .
  9. Joanna Łazowska- Szczecińska, Specjalny Ośrodek Szkolno- Wychowawczy dla Dzieci Niesłyszących w Łodzi, SPONiS „Tacy Sami”
  10. Joanna Łacheta, Instytut Głuchoniemych im. Jakuba Falkowskiego w Warszawie – Głucha rodzina zastępcza w rzeczywistości.
  11. Monika Hoffmann-Kląskała, Radosław Kląskała, "SUITA" Stowarzyszenie Mówiących Osób Niedosłyszących i Użytkowników Implantów Słuchowych - Nasza droga do rodzicielstwa .
  12. Anna Klimsiak-Czech, "SUITA" Stowarzyszenie Mówiących Osób Niedosłyszących i Użytkowników Implantów Słuchowych - Najtrudniejszy CASTING do roli rodzica.

Dyskusja pokazała bardzo wiele problemów związanych z adopcją i rodzicielstwem zastępczym nie tylko osób z uszkodzonym słuchem, ale dotyczących całego systemu. Choć uczestnicy konferencji zgłaszali znane sobie przypadki, kiedy utrudniano lub uniemożliwiano  adopcję ze względu na głuchotę potencjalnych rodziców – to przypadki te nie zostały udokumentowane i, ze względu na wrażliwy charakter danych, niemożliwe do wychwycenia. Wymagałoby to bowiem oficjalnego zgłoszenia skargi do RPO. BRPO nie zanotowało tego typu skarg. Obecne na konferencji przedstawicielki ośrodków adopcyjnych nie potrafiły również wskazać podobnych przypadków znanych im z praktyki. 

Konferencja była tłumaczona na PJM. Jej przebieg został nagrany i jest dostępny na stronie[9].

Pomoc dla ofiar przemocy. Eksperci spotkali się z kierowniczką Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie ”Niebieska Linia” prowadzonego przez Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Przedstawione zostały plany Funduszu Sprawiedliwości na 2018 rok. Ofiarami przestępstw są zarówno osoby słyszące, jak i osoby głuche. Jednak osoby głuche nie zgłaszają się z prośbą o pomoc. Jest to najprawdopodobniej spowodowane tym, że nie wiedzą w jaki sposób i gdzie mogą skorzystać z pomocy. Dyskutowano w jaki sposób można dotrzeć do osób głuchych z informacją o możliwościach uzyskania wsparcia. Komisja zobowiązała się do przeprowadzenia analizy dotychczasowych kanałów i sposobów komunikacji  ze środowiskiem osób głuchych i zaproponowania ewentualnych zmian w tym zakresie.

Czynna walka z dyskryminacją. Mimo, że dyskryminacja osób głuchych jest powszechna, bardzo rzadko trafiają do RPO skargi dotyczące dyskryminacji. Równie rzadko głusi wnoszą sprawy sądowe dotyczące dyskryminacji bądź nierównego traktowania. Dlatego na jednym ze spotkań członkowie komisji mieli możliwość poznania przykładów postępowań sądowych, do których przyłączył się RPO. Zaprezentowała je - mecenas Zuzanną Rudzińską-Bluszcz - Główna Koordynatorka ds. Strategicznych Postępowań Sądowych w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. Mówiła m.in. o pacjentce, która nie została przyjęta u okulisty z psem przewodnikiem, o sprawie zwrotu kosztów przejazdów dla matki, która dowoziła córkę z niepełnosprawnością do szkoły. Przedstawiła też sprawę 99-letniej  pani Stefanii z Poznania, którą deweloper próbował zmusić do wyprowadzenia się z zajmowanego przez nią mieszkania. W tym przypadku RPO przyłączył się do postępowania, żeby zwrócić uwagę opinii publicznej na praktyki czyścicieli kamienic.

Przedstawiła również przykłady orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jednym z nich była sprawa Kacper Nowakowski przeciwko Polsce z 2017 roku. Trybunał orzekł, że głuchy ojciec ma prawo spotykać się z dzieckiem bez obecności matki, która się temu sprzeciwiała. A przyczyną sprzeciwu miała być  głuchota ojca. ETPC orzekł, że polski sąd skupił się tylko na barierach  (głuchocie ojca), a nie na poszukiwaniu sposobów przełamania barier. Komisja dyskutowała o tym, jakie sprawy osób głuchych mogłyby być zgłaszane do RPO.

Do komisji zgłosiła się jedna z kancelarii prawniczych z ofertą współpracy pro bono  w prowadzeniu strategicznych spraw sądowych i administracyjnych dotyczących praw osób głuchych oraz ich dyskryminacji w różnych aspektach życia społecznego.

Skład Komisji ds. Osób Głuchych

Zespół ekspertów do spraw osób g/Głuchych został powołany w lutym 2013. Pierwotnie był zespołem roboczym Komisji Ekspertów ds. Osób z Niepełnosprawnością. Ze względu na trwały charakter działania oraz dorobek zespołu w marcu 2017 roku  Rzecznik Praw Obywatelskich przekształcił zespół z Komisję Ekspertów ds. Osób Głuchych.

Komisja została powołana Zarządzeniem Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 13 marca 2017 r. Celem pracy komisji jest wspieranie Rzecznika w pełnieniu jego ustawowych zadań. Komisja zbiera informacje dotyczące bardzo specyficznych problemów i potrzeb osób głuchych, a także wskazuje ważne kwestie naruszające prawa człowieka osób głuchych.

Aktualny skład komisji reguluje Zarządzenie Rzecznika Praw Obywatelskich Nr 35/2017 z dnia 26 lipca 2017 r.

Obecnie w pracach Komisji bierze udział 21 osób:

dr Małgorzata Czajkowska-Kisil – Współprzewodnicząca komisji. Surdopedagog, nauczycielka w Instytucie Głuchoniemych w Warszawie, lingwista migowy. CODA. Inicjatorka badań nad opisem gramatycznym i słownikowym PJM (od 1994). Ekspertka w dziedzinie edukacji Głuchych. Twórczyni pierwszego w historii lektoratu uniwersyteckiego PJM. Współzałożycielka Instytutu Polskiego Języka Migowego. Członkini zespołu badawczego Pracowni Lingwistyki Migowej UW. Współautorka Korpusowego słownika PJM. Tłumacz i lektor PJM. Ukończona rozprawa doktorska na temat opisu gramatycznego PJM. Prezeska Stowarzyszenia CODA OLSKA słyszące Dzieci -Niesłyszący Rodzice, członkini Polskiej Rady Języka Migowego przy Ministerstwie Rodziny Pracy i Polityki Społecznej.

Barbara Imiołczyk – współprzewodnicząca komisji – dyrektorka Centrum Projektów Społecznych  BRPO. Z doświadczeniem samorządowym i poselskim (była posłanką  w latach 1993-2001, w tym przewodniczącą Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej.) Współtwórczyni i realizatorka wielu programów i projektów na rzecz administracji publicznej i organizacji społecznych. Ekspertka samorządowa, doradczyni i trenerka z zakresu planowania i zarządzania strategicznego oraz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Anna Antos - Niesłysząca surdopedagog, dyplomowana nauczycielka-bibliotekarka w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Głuchych w Warszawie, ekspertka do spraw awansu zawodowego nauczycieli z listy Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz biegła sądowa w zakresie odczytywania mowy z ust.

Anna Butkiewicz – Głucha od urodzenia. Absolwentka Inżynierii Środowiska na uczelni Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie. Od 2006 r. pracuje w Biurze ds. Osób Niepełnosprawnych AGH w Krakowie jako konsultantka ds. studentów niesłyszących. Od wielu lat prowadzi kursy Polskiego Języka Migowego. Współpracuje z Pracownią Lingwistyki Migowej przy Uniwersytecie Warszawskim jako tłumaczka do adaptacji podręczników szkolnych dla potrzeb uczniów głuchych. Czynnie angażuje się w działalność w organizacjach pozarządowych na rzecz osób Głuchych, jest członkinią Rady Krakowskiej Fundacji Rozwoju Edukacji Niesłyszących im. Marka Mazurka „Między Uszami” oraz Polskiego Związku Głuchych oddziału Małopolskiego.

Marcin Daszkiewicz - Głuchy od urodzenia. Działacz na rzecz kampanii Polskiego Języka Migowego oraz Kultury Głuchych. Prezes Fundacji Promocji Kultury Głuchych „KOKON”. Absolwent studiów podyplomowych PJM. Obecnie pracuje, jako lektor Polskiego Języka Migowego na Uniwersytecie Warszawskim. Członek Pracowni Lingwistyki Migowej.

Grzegorz Galewski - Niesłyszący, a od ponad dwudziestu lat - Głuchy z wyboru. Absolwent Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, od 1994 pracuje w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Głuchych w Warszawie, początkowo jako wychowawca w internacie, a następnie jako nauczyciel języka polskiego. Współpracuje z Fundacją "Echo".

Bartosz Golędzinowski - Założyciel i prezes Stowarzyszenia "SUITA" - reprezentuje interesy osób mówiących niesłyszących i niedosłyszących posługujących się systemami implantów słuchowych i korzystających z aparatów słuchowych.  Z wykształcenia i zainteresowania architekt wnętrz. Od 6 lat wolontariusz Fundacji Zwierzaki w Potrzebie. Niesłyszący od urodzenia, od 21 lat korzystający z systemu implantu ślimakowego, na co dzień porozumiewający się językiem mówionym.

Sylwia Górska – Specjalistka w Centrum Projektów Społecznych Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Współpracowała z zespołem od 2013 organizując jego prace. Powołana przez RPO na sekretarza komisji.

Piotr Kowalski - Koordynator wideotlumacz.pl w Oddziale Łódzkim Polskiego Związku Głuchych. Koordynator merytoryczny projektu "4 kroki". Członek Komisji Ekspertów ds. Osób z Niepełnosprawnościami przy Rzeczniku Praw Obywatelskich. Członek Zarządu Spółdzielni Socjalnej FADO i prezes Fundacji Rozwoju Edukacji Głuchych.

Joanna Łacheta – Doktorantka na Wydziale Polonistyki UW, niesłysząca od urodzenia, od 18 lat pracownik Instytutu Głuchoniemych (szkoły podstawowej i gimnazjum). Prezeska Instytutu Polskiego Języka Migowego.  Pełni też funkcję wiceprezeski w Fundacji Promocji Kultury Głuchych KOKON, lektorka Polskiego Języka Migowego i trenerka lektorów PJM, członkini Pracowni Lingwistyki Migowej (PLM) na Uniwersytecie Warszawskim. Organizatorka wielu konferencji i imprez kulturalno-artystycznych.

Kajetana Maciejska-Roczan – Absolwentka Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.  Po ukończeniu studiów pracowała naukowo w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie. Później jako wychowawczyni i nauczycielka biologii, chemii i przystosowania do życia w rodzinie w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Głuchych w Warszawie. Pracuje społecznie w Polskim Związku Głuchych od 1971 r. Wcześniej była przewodniczącą Klubu Niesłyszących Studentów i Absolwentów Wyższych Uczelni „Fabulinus”, sekretarzem Warszawskiego Klubu Sportowego „WARS”, wiceprezeską Zarządu Koła Terenowego w Warszawie i prezeską Oddziału Mazowieckiego. W latach 2010-2016 była prezeską Zarządu Głównego PZG. Obecnie pełni funkcję wiceprezeski Zarządu Głównego. W latach 2005-2009 była członkinią Zarządu Europejskiej Unii Głuchych.

Bartosz Marganiec - Wieloletni działacz organizacji pozarządowych. Propagator polskiego języka migowego i kultury Głuchych. Organizator festiwali i konferencji związanych ze środowiskiem Głuchych. Brał udział w pracach nad ustawą o języku migowym. Koordynator akcji antydyskryminacyjnych. Matematyk i informatyk. Zainteresowania: kultura Głuchych, polski język migowy, prawo

Małgorzata Mickiewicz – Osoba Głucha pochodząca z rodziny Głuchej, ukończyła studia  na Uniwersytecie Warmińsko–Mazurskim w Olsztynie. Pracuje obecnie w Biurze ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu Warmińsko–Mazurskiego w Olsztynie, na stanowisku referent ds. kształcenia osób Głuchych i słabosłyszących. Od wielu lat jako lektorka Polskiego Języka Migowego prowadzi kursy PJM na Uniwersytecie Warmińsko – Mazurskim w Olsztynie oraz w ramach działań organizacji pozarządowych. Uczestniczka wizyt studyjnych (m.in. na Uniwersytecie Gallaudeta, Trinity College Dublin), konferencji, jako uczestniczka oraz  prelegentka. Czynnie angażuje się w działalność organizacji pozarządowych na rzecz osób Głuchych, popularyzując kulturę Głuchych oraz Polski Język Migowy.

Anna Mikołczyk

Alicja Orłowska - Surdopedagog. Pedagog szkolny w OSWG w Warszawie i lektorka EduPJM. Matka KODA-ków.

Małgorzata Piątkowska - Pedagog, absolwentka Wydziału Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego. Posiada wieloletnie doświadczenie  i wszechstronne kompetencje związane z wdrażaniem i stosowaniem najnowszych technologii informacyjno-informatycznych w wielu środowiskach, głównie w NGO, zwłaszcza dla osób z niepełnosprawnościami (od 1993). Trenerka szkoleń komputerowych stacjonarnych oraz w systemie blended-learning. Współzałożycielka (1995) i Wiceprezeska Zarządu Polskiej Fundacji Pomocy Dzieciom Niedosłyszącym – ECHO. Przewodnicząca Zarządu sekcji ,,eZdrowie-życie bez barier” działającej przy Polskim Towarzystwie Informatycznym, którego jest członkinią od 2001 r.

dr hab. Dorota Podgórska-Jachnik, prof. UKW – Surdopedagog, psycholog, logopeda. Kierownik Zakładu Pedagogiki Specjalnej na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Wieloletnia uczelniana rzeczniczka studentów z niepełnosprawnością, współzałożycielka Stowarzyszenia Przyjaciół Osób Niesłyszących i Słabosłyszących „Tacy Sami”. Opublikowała m.in. monografie: Przekaz pantomimiczny w komunikacji z dzieckiem niesłyszącym (2004), Problemy rzecznictwa i reprezentacji osób niepełnosprawnych (2009, red.), Ruch na rzecz lepszej przyszłości osób niepełnosprawnych (2010, red.),  Głusi. Emancypacje (2013), Praca socjalna z osobami z niepełnosprawnością i ich rodzinami (2014).

Anna Sacha – specjalistka od dostępności dla osób Głuchych i słabosłyszących, audytorka stron internetowych i napisów dla niesłyszących, autorka publikacji z tego zakresu. Obecnie wiceprezeska Instytutu Polskiego Języka Migowego i kwestorka w Instytucie Spraw Głuchych. Słabosłysząca od 6-go roku życia. Pomysłodawczyni Inicjatywy Napisy Plus, kampanii na rzecz zwiększenia ilości napisów dla niesłyszących. Współautorka kampanii „Porozmawiaj ze mną” o polskim języku migowym. Dwukrotna organizatorka Miss Deaf Poland. Swoją działalność rozpoczęła jako studentka na Akademii Górniczo – Hutniczej jako przewodnicząca Zrzeszenia Studentów Niepełnosprawnych, gdzie brała udział w projektach mających wyrównanie szans edukacyjnych osób niepełnosprawnych. Mieszka w Warszawie, na co dzień pracuje jako samodzielna księgowa, z wykształcenia matematyczka.

Marek Śmietana - Legniczanin, zamieszkały od wielu lat w Warszawie, student Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego, stypendysta rektora dla najlepszych studentów UW, wieloletni działacz w środowisku Głuchych, wice prezes Instytutu Polskiego Języka Migowego, organizator imprez kulturalnych (m.in. Miss Deaf Poland 2013, Deaf Talent 2014, konferencji Głusi Mają Głos V). Związany od kilku lat z Pracownią Lingwistyki Migowej przy Uniwersytecie Warszawskim jako tłumacz do adaptacji podręczników szkolnych dla potrzeb uczniów głuchych „Nasz elementarz”, „Nasza szkoła”, itd. I też jako lektor polskiego języka migowego na Wydziale Polonistyki Uniwersytecie Warszawskim. Wolontariusz Fundacji Promocji Kultury Głuchych KOKON. Zainteresowanie: Kultura Głuchych (m.in. DeafArt), lingwistyka migowa.

Małgorzata Talipska - Polityk społeczny. Absolwentka Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Głuchych w Warszawie przy ul. Łuckiej oraz Instytutu Polityki Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego. Stypendystka ONSI oraz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia naukowe. Związana od kilku lat z Pracownią Lingwistyki Migowej Uniwersytetu Warszawskiego. Pracuje przy kilku projektach badawczych, między innymi przy tworzeniu korpusu polskiego języka migowego oraz przy adaptacji podręczników szkolnych dla potrzeb uczniów głuchych. Jej główne zainteresowania badawcze mieszczą się  wokół aspektu etnicznego Głuchych oraz funkcjonowania głuchych i dostępności, a także aspektów prawnych. Swoją działalność rozpoczęła jeszcze w latach szkolnych, była m.in. radną pierwszej kadencji w Młodzieżowej Radzie Miasta Stołecznego Warszawy. Członkini Społecznej Rady do Spraw Osób Niepełnosprawnych przy Prezydencie Miasta Stołecznego Warszawy. Działa w kilku organizacjach pozarządowych. Autorka lub współautorka wielu referatów wygłaszanych na konferencjach naukowych w całym kraju oraz publikacji naukowych.

dr Dominika Wiśniewska - Osoba niedosłysząca, doktor nauk humanistycznych, psycholog, psychoterapeutka, specjalistka wczesnej interwencji i wczesnego wspomagania rozwoju, wykładowczyni akademicka, adiunkt w Instytucie Psychologii Stosowanej Akademii Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej. Pracę doktorską: „Poczucie koherencji a jakość życia osób z implantami ślimakowymi” obroniła na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jest autorką kilku artykułów naukowych poświęconych problematyce osób głuchych. Prowadzi psychoterapię dorosłych osób głuchych. Jest współautorką programów zajęć psychedukacyjnych dla dzieci z wadą słuchu w wieku szkolnym, warsztatów dla rodziców dzieci, warsztatów dla nauczycieli pracujących z dziećmi z wadami słuchu w szkołach masowych.

Aleksandra Włodarska vel Głowacka - Matka niesłyszącego syna Damiana. Prezeska zarządu, współzałożycielka i fundatorka Polskiej Fundacji Pomocy Dzieciom Niedosłyszącym-ECHO (od 1995 r.). Z wykształcenia psycholog, terapeutka TSR. Od 1989r.  zaangażowana w działalność na rzecz dzieci, młodzieży i osób dorosłych z wadą słuchu. Współpracuje z innymi podmiotami wspierającymi osoby z niepełnosprawnościami oraz związanymi z zakresem polityki społecznej. Sekretarz Generalny Polskiego Komitetu Audiofonologii. Członkini Polskiego Stowarzyszenia Protetyków Słuchu. W strukturach zarządzania Koalicji na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością. Zainteresowania dotyczące osób niesłyszących, Głuchych, słabosłyszących od  momentu ich urodzenia do dorosłości oraz wpływu rodziny, środowiska i dalszego otoczenia na ich jakość  życia.

Paweł Żurawski – Od dziecka komunikuje się w języku migowym, gdyż ma rodziców głuchych - CODA. Z zawodu jest tłumaczem Polskiego Języka Migowego, a także biegłym sądowym z zakresu języka migowego. Prowadzi szkolenia z języka migowego oraz tłumaczy wykłady dla studentów Głuchych. Ukończył studia podyplomowe doradztwa zawodowego w Gnieźnieńskiej Szkole Wyższej oraz studia podyplomowe języka migowego na Uniwersytecie Warszawskim. Wspiera Głuchych na rynku pracy.  Wieloletni pobyt w Stanach Zjednoczonych umożliwił mu poznanie Amerykańskiego Języka Migowego (ASL) i języka angielskiego. Jest absolwentem City University of New York. Uwielbia podróżować, a także przebywać w środowisku osób Głuchych i działać na ich rzecz.

 

Wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich powiązane z problematyką sytuacji osób głuchych w 2017 r.

XI.7036.41.2017 – do Minister Edukacji Narodowej z dnia 29 października 2017 r. w sprawie dzieci KODA-CODA[10]

ochrony praw słyszących dzieci i młodzieży, wychowywanych przez głuchych rodziców. Jak wynika z danych zbieranych przez organizacje pozarządowe, ponad 90% głuchych rodziców wychowuje słyszące dzieci[11]. Są to rodziny, w których spotykają się dwa zupełnie odmienne kulturowo i językowo światy – głuchych i słyszących. Wyjątkowa sytuacja tych rodzin stawia przed ich członkami różnorakie wyzwania: komunikacyjne, wychowawcze oraz te związane z kreowaniem unikalnej tożsamości dzieci w nich się wychowujących. KODA to w istocie dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, podobnie jak inne dzieci dwukulturowe i dwujęzyczne, mimo że w Polsce do tej pory nie zostały za takie uznane.

Niestety, nie wiadomo, gdzie chodzą do szkół - kuratoria wprawdzie prowadzą ewidencję uczniów z niepełnosprawnościami, a więc m.in. dzieci niesłyszących, ale nie KODA. Sprawia to, że jako grupa o specjalnych potrzebach słyszące dzieci niesłyszących rodziców są niewidoczne dla polskiego systemu edukacji. Oznacza to także, że nie mogą uzyskiwać koniecznego wsparcia na terenie szkoły oraz ze strony specjalistycznych placówek.

XI.070.1.2017 - do senatora Stanisława Gogacza w sprawie nowelizacji ustawy o j. migowym

XI.815.5.2017 – wystąpienie do Przewodniczącego Komisji Ustawodawczej Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji.

 

 

[1] KODA niepełnoletnie słyszące dzieci głuchych rodziców

 

[3] osoby Głuche pisane dużą literą oznaczają osoby słyszące lub niesłyszące, które identyfikują się z kulturą i społecznością Głuchych

[4] PJM polski język migowy, naturalny język głuchych, z własną wizualno-przestrzenną gramatyką i składnią, nie pokrywającą się z szykiem zdań w języku polskim.
 

[5] CODA (z ang. Children/Child of Deaf Adults) dorosłe słyszące dzieci niesłyszących rodziców

[6] System Językowo-Migowy, sztuczny system opracowany w latach 60. XX wieku dostosowany do struktur języka polskiego.

[11] KODA – z ang. Kids/Kid of Deaf Adults – słyszące dzieci niesłyszących rodziców do ukończenia 18. roku życia

 

Posiedzenie Komisji Ekspertów przy Rzeczniku Praw Obywatelskich ds. Osób Głuchych

Data: 2018-02-16

W dniu 16 lutego 2018 r. odbyło się pierwsze w tym roku posiedzenie Komisji Ekspertów przy Rzeczniku Praw Obywatelskich  ds. Osób Głuchych. Spotkanie poświęcone było wypracowaniu wstępnych propozycji dotyczących standardów dla tłumaczy polskiego języka migowego, które będą jeszcze omawiane na kolejnym spotkaniu.

 Komisja na posiedzeniu postanowiła, że w roku 2018 r. zajmie się następującymi problemami:

  • -       brak jednolitego systemu powiadamiania w sytuacji alarmowej
  • -       problemy na rynku pracy – doradztwo zawodowe  osób niesłyszących
  • -       wsparcie systemowe państwa dla niesamodzielnych dorosłych osób głuchych ze sprzężeniami i ich rodzin
  • -       starość osób Głuchych (nie ogłuchłych z racji wieku), ich możliwości i ograniczenia. Zasady korzystania z Domów Opieki Społecznej

"Głuchota a problemy adopcji i rodzicielstwa zastępczego” - konferencja w Biurze RPO

Data: 2017-11-08

„Głuchota a problemy adopcji i rodzicielstwa zastępczego” to tytuł konferencji, która 8 listopada odbyła się w Biurze RPO. Wydarzenie zostało zorganizowane z inicjatywy Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych działającej przy Rzeczniku Praw Obywatelskich.

- Obowiązkiem państwa jest zapewnienie wsparcia rodzinie. Nie może być tak, że osoby głuche niejako z automatu byłyby wykluczane z procedury adopcyjnej. Nawet jeśli w takiej sytuacji dziecko weszłoby w rolę CODA (słyszące dziecko niesłyszących rodziców), to przecież właśnie rolą państwa jest wspieranie tej rodziny, tak aby mogła jak najlepiej funkcjonować – mówił rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar.

RPO zwracał też uwagę na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące adopcji. Trybunał orzekał m.in. o tym, czy osoba samotna może zostać rodzicem adopcyjnym. W wielu przypadkach to właśnie samotni rodzice adoptują dzieci z niepełnosprawnościami.

Rzecznik wskazywał też, że w procedurze adopcyjnej ogromną rolę odgrywa sąd, który czasem musi ważyć różne wartości, a przy tym pamiętać, że najważniejsze powinno być dobro dziecka. Podkreślił przy tym, że niezwykle istotne jest to, czy państwo stwarza odpowiednie polityki publiczne, które mają wspierać rodziców dzieci z różnymi rodzajami niepełnosprawności. Chodzi np. o to w jaki sposób rozwiązano kwestie dostępu i możliwości korzystania z języka migowego.

W swoim wystąpieniu Adam Bodnar zwrócił również uwagę na kwestie adopcji zagranicznych. Już w maju RPO i Rzecznik Praw Dziecka pisali w tej sprawie do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Adopcje zagraniczne mogą być realizowane dopiero, gdy na terenie kraju nie można znaleźć rodziny adopcyjnej. Gdy taka adopcja dojdzie już do skutku to żadne polskie instytucje, w tym np. konsulowie nie są zobowiązani do zdobywania informacji o losach adoptowanego dziecka.

Istnieje wprawdzie dobra praktyka polegająca na przesyłaniu przez zagraniczne organizacje adopcyjne oraz organy centralne innych państw raportów postadopcyjnych, w których opisywany jest proces adaptacji dziecka w nowym środowisku, ale warto zadać sobie pytanie czy jest to formuła zawsze realizowana i czy wystarczająca?

Brak jakichkolwiek mechanizmów, które sprawiłyby, aby taka praktyka była realizowana w każdym przypadku adopcji zagranicznej oznacza, że w sytuacji braku dobrowolnej informacji zwrotnej z zagranicznego ośrodka adopcyjnego państwo polskie, po prawomocnym orzeczeniu przysposobienia zagranicznego, traci dziecko z pola widzenia. Wobec wątpliwości co do skuteczności dotychczasowej praktyki, wydaje się więc konieczne wypracowanie rozwiązania możliwego do wprowadzenia w polskim ustawodawstwie, które pozwoli na realny wgląd polskiego organu centralnego w sytuację dziecka zagranicą. - Nie chodzi o to, by zamknąć drogę adopcji zagranicznej, ale zapewnić odpowiednie standardy jej przeprowadzania – podkreślił Adam Bodnar.

Z danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które podczas konferencji przytaczała dr hab. Dorota Podgórska-Jachnik wynika, że w przypadku adopcji zagranicznych, aż 24 proc. stanowią dzieci z niepełnosprawnością. Brakuje jednak kompleksowych danych m.in. na temat tego, jakiego typu jest to niepełnosprawność. Ministerstwo zapowiedziało, że takie informacje zostaną niebawem zebrane.

Celem konferencji było przedstawienie specyficznej i trudnej sytuacji kompensacji rodzicielstwa w formach adopcyjnych i zastępczych, gdy dziecko i/lub rodzice biologiczni, lub też kandydaci na rodziców adopcyjnych/zastępczych mają uszkodzony słuch.

Dziecko niesłyszące z racji swojej niepełnosprawności jest narażone na odrzucenie rodzicielskie bardziej niż dzieci bez niepełnosprawności. Jednocześnie z uszkodzenia słuchu wynikają jego specyficzne potrzeby rozwojowe, którym powinni sprostać nowi opiekunowie.

Można mówić o podwójnym wyzwaniu: kompensacji zerwanej więzi i kompensacji niepełnosprawności. Są to ważne kwestie wymagające wiedzy nie tylko o medycznych, ale i o psychospołecznych i kulturowych aspektach głuchoty, dokonywania trudnych wyborów sposobu komunikacji, zabezpieczenia dostępu do języka polskiego i języka migowego.

Opieka zastępcza nad dzieckiem niesłyszącym to zatem podwyższony próg wymagań i większa trudność w znalezieniu kandydatów na rodziców adopcyjnych lub specjalistyczną rodzinę zastępczą.

W przypadku dzieci z niepełnosprawnością częściej niż w przypadku innych dzieci, w grę wchodzą mniej typowe, stąd też czasem mitologizowane rozwiązania, takie jak adopcja zagraniczna, czy przyznanie opieki osobie samotnej – głównie samotnej matce. Choć to margines w systemie opieki zastępczej, to jednak wymagający refleksji w kontekście poruszonej tematyki i przemyślanego wsparcia. Równie nietypowym, a wymagającym dyskusji rozwiązaniem jest przyznanie osobom niesłyszącym prawa do adopcji lub rodzicielstwa zastępczego – co nie jest zupełnie oczywiste w świetle polskiego prawa.

Głuchota może być traktowana jako niepełnosprawność utrudniająca funkcjonowanie w rolach społecznych, ale współcześnie coraz częściej może być też traktowana jako różnica indywidualna – językowa i kulturowa. Istotna szczególnie wtedy, gdy i kandydaci na rodziców i dziecko mają uszkodzony słuch. Ocena zdolności do roli opiekuna zastępczego nigdy nie jest łatwa, w przypadku głuchoty jeszcze bardziej się komplikuje.

Szczególnie warta podkreślenia jest potrzeba wsparcia rodziców, w tym rodziców głuchych, w wychowaniu i budowaniu więzi z niesłyszącym dzieckiem, zapobiegania odrzuceniu, a w przypadku potrzeby opieki zastępczej – także w przygotowaniu do jego powrotu do rodziny biologicznej.

O przemocy wobec osób głuchych i trudnościach, które napotykają w sądach – posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych

Data: 2017-10-11

Głównym tematem posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Osób Głuchych, które odbyło się 11 października w Biurze RPO była pomoc dla ofiar przemocy.

Eksperci spotkali się z Renatą Durdą, kierowniczką Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia" prowadzonego przez Instytut Psychologii Zdrowia PTP. Mówiono o planach Funduszu Sprawiedliwości na 2018 rok oraz o tym, z jakiej pomocy można skorzystać. Uczestnicy spotkania dyskutowali też o tym, jak dotrzeć do osób głuchych z informacją o możliwości uzyskania wsparcia.

Osoby głuche są ofiarami przemocy równie często, jak słyszący. A jednak nie zgłaszają się z prośbą o pomoc. Prawdopodobnie nie wiedzą, że jest to możliwe, albo jak to zrobić. Komisja zdecydowała o przeglądzie istniejących obecnie materiałów informacyjnych i przygotowaniu koncepcji kampanii społecznej o możliwościach korzystania z pomocy przez osoby głuche – ofiary przemocy.

W posiedzeniu Komisji wzięła też udział Główna Koordynatorka ds. Strategicznych Postępowań Sądowych w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich - mecenas Zuzanna Rudzińska-Bluszcz. Przedstawiła kilka przykładów postępowań, do których przyłączył się RPO. Mówiła m.in. o pacjentce, która nie została przyjęta u okulisty z  psem przewodnikiem, sprawie zwrotu kosztów przejazdów dla matki, która dowoziła córkę z niepełnosprawnością do szkoły. Przedstawiła też sprawę 99-letniej  pani Stefanii z Poznania, którą deweloper próbował zmusić do wyprowadzenia się z zajmowanego przez nią mieszkania. W tym przypadku RPO przyłączył się do postępowania, żeby zwrócić uwagę opinii publicznej na praktyki czyścicieli kamienic.

Zuzanna Rudzińska-Bluszcz omówiła także przykłady orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Jednym z nich byłą sprawa Kacper Nowakowski przeciwko Polsce z 2017 roku. Trybunał orzekł, że głuchy ojciec ma prawo spotykać się z dzieckiem bez obecności matki, która się temu sprzeciwiała. A przyczyną sprzeciwu miała być  głuchota ojca. ETPC orzekł, że polski sąd skupił się tylko na barierach  (głuchocie ojca), a nie na poszukiwaniu sposobów przełamania barier. Komisja dyskutowała o tym, jakie sprawy osób głuchych mogłyby być zgłaszane do RPO.

Uczestnicy spotkania rozmawiali też o prawie osób głuchych do bezpłatnego korzystania z tłumacza języka migowego na wszystkich etapach postępowania sądowego. Zdarza się,  że sądy nie zapewniają tłumacza. Może to być podstawa nawet do unieważnienia postępowania. Art 45 Konstytucji mówi bowiem o prawie do sądu. Jest ono zrealizowane tylko wtedy, gdy rozumie co się dzieje na sali sądowej, a każdy z uczestników może pytać i składać wyjaśnienia w swoim języku. Podczas posiedzenia Komisji podniesiona została również kwestia warunków przeprowadzania rozpraw. Osoby głuche, korzystające z aparatów nie mają możliwości zrozumienia tego, co dzieje się w sądzie. W salach zbyt dużych, bez pętli indukcyjnych, kiedy nie można czytać z ruchów warg – osoby głuche nie mogą w pełni uczestniczyć w postepowaniu. Jak zauważyła Zuzanna Rudzińska-Bluszcz, w takich przypadkach należy poprosić o przerwanie rozprawy  i zapewnienie właściwych warunków w sądzie.

Komisja uzgodniła tez ostateczny program  konferencji, która odbędzie się 8 listopada w Biurze RPO. Poświęcona będzie osobom głuchym pełniącym rolę rodziców zastępczych i adopcyjnych oraz adopcji i rodzicielstwa zastępczego głuchych dzieci. Konferencja przygotowywana jest pod kierunkiem prof. Doroty Podgórskiej-Jachnik.

Zaproponowano, aby kolejne spotkanie Komisji poświęcić omówieniu warunków korzystania przez głuchych z pomocy psychologicznej i psychiatrycznej.