Zawartość
Liczba całkowita wyników: 22

Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności

Skład Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności

  1. Barbara Audycka
  2. dr hab. Małgorzata Bednarek
  3. Marek Borowski
  4. Wojciech Bystry
  5. Siostra Małgorzata Chmielewska
  6. Karol Kretkowski
  7. Tomasz Maruszak
  8. dr Radosław Mędrzycki
  9. Agata Nosal-Ikonowicz
  10. dr Adam Ploszka
  11. Adriana Porowska
  12. Andrzej Ptak
  13. Magdalena Ruszkowska-Cieślak
  14. Janusz Sukiennik
  15. dr hab. Ryszard Szarfenberg
  16. ks. Stanisław Słowik
  17. Jakub Wilczek
  18. Magdalena Wolnik
  19. Julia Wygnańska
  20. Artur Zalewski
  21. Kinga Dękierowska - BRPO
  22. Kamilla Dołowska - BRPO
  23. Tomasz Schabowski - BRPO
  24. Zbigniew Śpiewak - BRPO

Stan na 21.01.2019

Komisja została powołana przez Rzecznika Praw Obywatelskich 16 października 2015 r. W Polsce w kryzysie bezdomności znajduje się co najmniej 36 tys. osób.  Komisja zajmuje się wypracowywaniem rozwiązań, które pomogą wychodzić z bezdomności. 

 

Data początkowa
np.: 02/2021
Data końcowa
np.: 02/2021
(pozwala na wiele wyborów np. z klawiszem Ctrl)

Jak będą szczepieni pracownicy noclegowni i ogrzewalni? – spotkanie w Biurze RPO

Data: 2021-02-12
  • Rzecznik Praw Obywatelskich włączy się w działania na rzecz włączenia pomagających osobom w kryzysie bezdomności do do etapu „0” i etapu „I” szczepień w ramach przeciwko COVID-19.
  • Rzecznik jest przekonany, że ze względu na specyfikę zjawiska bezdomności jest to potrzebne dla zapewnienia bezpieczeństwa samym osobom w kryzysie bezdomności i tym, którzy pomagają tej najbardziej wykluczonej grupie społecznej, a z uwagi na duży stopień ryzyka przenoszenia zakażeń w tych grupach, także dla zapewnienia bezpieczeństwa całemu społeczeństwu.

12 lutego rzecznik praw obywatelskich prof. Adam Bodnar spotkał się z przedstawicielami organizacji pozarządowych, zajmujących się pomocą dla osób w kryzysie bezdomności, w tym również prowadzących placówki dla takich osób (schroniska, noclegownie, ogrzewalnie i inne). Przedmiotem spotkania był problem braku jednoznacznych wytycznych Ministerstwa Zdrowia, które rozstrzygałyby, czy i jakie preferencje w zakresie szczepień przeciwko COVID-19 przysługują pracownikom organizacji świadczącym pomoc osobom w kryzysie bezdomności, jak i samym osobom doświadczającym bezdomności.

Podczas spotkania ujawniony został ponadto niezwykle niepokojący problem braku komunikacji w omawianym zakresie pomiędzy Ministerstwem Zdrowia i Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej, który powoduje pogłębienie stanu niepewności, co do zakresu uprawnień omawianych grup społecznych.

Zasadniczo pilnego wyjaśnienia „na już” wymagają dwa najistotnejsze problemy:

  • Po pierwsze – czy w zawartym w Narodowym Programie Szczepień  sformułowaniu „pensjonariusze domów pomocy społecznej oraz zakładów opiekuńczo-leczniczych, pielęgnacyjno-opiekuńczych i innych miejsc stacjonarnego pobytu” (osoby zakwalifikowane do I etapu) mieszczą się również pensjonariusze ogrzewalni, noclegowni, schronisk dla osób bezdomnych oraz schronisk dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, a także innych placówek pomocy społecznej, z których korzystają osoby w kryzysie bezdomności – m.in. domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, ośrodki interwencji kryzysowej i specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie.

Zgodnie z ostatnimi dostępnymi danymi Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej (2018[1]), w Polsce funkcjonowało 539 placówek dla osób bezdomnych wymienionych w art. 48a ustawy o pomocy społecznej i dysponowały one niemal 20 tys. miejsc, co w przeliczeniu daje średnio ok. 37 miejsc na placówkę (jednak w największych miastach liczba miejsc w pojedynczych placówkach dla osób bezdomnych często przekracza 100). Bardzo często placówki te mają niewielkie możliwości odseparowywania od siebie ich pensjonariuszy, ze względu na wspólne pomieszczenia sypialne (do 20 osób w jednym pomieszczeniu), jadalne, rekreacyjne i sanitarne. Z kolei pensjonariusze tych placówek (również zgodnie z danymi MRiPS) to najczęściej osoby w starszym wieku oraz w trudnej sytuacji zdrowotnej, a ich pobyt w tych placówkach (w szczególności w schroniskach i schroniskach z usługami opiekuńczymi), wbrew ustawowym zapisom o tymczasowym schronieniu, trwa często wiele miesięcy lub nawet lat.

Wszystko to powoduje, że placówki dla osób bezdomnych są obciążone bardzo wysokim ryzykiem wystąpienia ognisk koronawirusa. To w pełni kwalifikuje je do objęcia szczególnym priorytetem w dostępie do szczepień na równi z domami pomocy społecznej, w oparciu o obecne zapisy Narodowego Programu Szczepień. Niestety wobec braku jednoznacznych wytycznych dotyczących tej właśnie grupy obywateli, w praktyce wskazane osoby nie są obecnie kwalifikowane do szczepień.

  • Drugi bardzo ważny problem, to kwestia objęcia wszystkich osób udzielających wsparcia osobom bezdomnym -  tak w placówkach różnego typu, jak i w przestrzeni publicznej - szczepieniami w ramach grupy „0” .

W nowelizacji rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii z 14 stycznia 2021 r.. czytamy, iż w etapie „0” szczepieniami objęci zostaną m.in. pracownicy jednostek organizacyjnych pomocy społecznej – w przypadku placówek, z których korzystają osoby w kryzysie bezdomności oznacza to przede wszystkim schroniska i schroniska z usługami opiekuńczymi, a także inne placówki specjalistyczne, takie jak domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz ośrodki interwencji kryzysowej. Niestety zgłaszani do szczepienia w etapie „0” pracownicy tych placówek spotykają się z odmowami szczepienia wynikającymi z faktu, iż zostali przez Ministerstwo Zdrowia dopisaniu do etapu „0” w dniu, w którym zakończono zapisy na szczepienia w etapie „0”. Odmowy te raportowane są przez organizacje z terenu całej Polski i to pomimo, iż 31 stycznia Ministerstwo Zdrowia wydało dokument zatytułowany „Wytyczne dla podmiotów prowadzących szczepienia przeciwko COVID-19 w placówkach i podmiotach, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej wynikające ze zmiany rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 2021r. Dz.U. poz. 91”, który potwierdza prawo pracowników ww. placówek do szczepienia w etapie „0”.

Jednocześnie, Ministerstwo Zdrowia zapomniało o pracownikach tzw. placówek niskoprogowych – ogrzewalni i noclegowni (z których część na czas epidemii przekształciła się w placówki całodobowego pobytu), a także o streetworkerach, pracownikach placówek dystrybuujących żywność, jadłodajni, łaźni i innych dziennych punktów pomocowych, a także o pracownikach asystujących w mieszkaniach chronionych, wspomaganych i innych spełniających podobne funkcje, w których reintegrują się m.in. osoby bezdomne (ale także niepełnosprawne, czy młodzież po opuszczeniu pieczy zastępczej). Pracownicy Ci mają regularny kontakt z dużą liczbą osób bezdomnych, a jednocześnie z uwagi na znacznie częstsze kontakty społeczne niż osoby bezdomne, analogicznie jak w domach pomocy społecznej, to właśnie oni są najbardziej prawdopodobnym źródłem ognisk koronawirusa w różnych formach pomocy instytucjonalnej dla osób bezdomnych, w których, jak podkreślono wcześniej, często przebywają osoby starsze i schorowane. Trzeba też mieć na uwadze, że grupa osób wspierających osoby w kryzysie bezdomności jest stosunkowo nieliczna, nie ma wielu chętnych do takiej pracy, więc w razie zachorowania, w zasadzie takich osób nie ma jak zastąpić.

Rzecznik Praw Obywatelskich uważa za zasadne wszystkie przedstawione postulaty i włączy się w działania na rzecz jednoznacznego wyjaśnienia, czy omawiane grupy społeczne mają prawo do szczepień w ramach etapu „0” i etapu „I” w świetle zapisów Narodowego Programu Szczepień, a jeśli takiego prawa nie mają, to na rzecz włączenia ich w krąg preferencji. Rzecznik jest przekonany, że ze względu na specyfikę zjawiska bezdomności jest to potrzebne dla zapewnienia bezpieczeństwa samym osobom w kryzysie bezdomności i tym, którzy pomagają tej najbardziej wykluczonej grupie społecznej, a z uwagi na duży stopień ryzyka przenoszenia zakażeń w tych grupach, także dla zapewnienia bezpieczeństwa całemu społeczeństwu.

 

[1] Sprawozdanie z realizacji działań na rzecz osób bezdomnych w województwach w roku 2018 oraz wyniki Ogólnopolskiego badania liczby osób bezdomnych (13/14 lutego 2019), MRPiPS, Warszawa 2019

Bezdomność. RPO i jego Komisja Ekspertów wskazują władzom, co jest do zrobienia

Data: 2020-10-19
  • Marzy się nam, aby w ciągu najbliższych lat Polska stała się drugim po Finlandii państwem Europy, w którym rozwiązano problem bezdomności
  • Oczekujemy przyjęcia przez władze obowiązku likwidacji w konkretnym czasie zjawiska bezdomności dzieci, kobiet i matek samodzielnie wychowujących dzieci
  • Należałoby m.in. powołać pełnomocnika rządu do koordynowania działań różnych resortów w tym obszarze

Pisze o tym do najwyższych władz Rzecznik Praw Obywatelskich i  jego Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności. Wystąpienia trafiły do: Prezydenta RP, premiera oraz ministrów - pracy, rozwoju oraz sprawiedliwości,

- Efektywne zmniejszanie obszarów ubóstwa i wsparcie dla osób pozbawionych mieszkania i zmagających się z szeroko rozumianym problemem bezdomności staje się bardzo istotne w okresie epidemii i kryzysów, jakie ona wywołuje, w tym nieuchronnego ubożenia społeczeństwa. To jest czas, kiedy każdy w sposób szczególny potrzebuje bezpiecznego schronienia, jakie zapewnia tylko dom czy mieszkanie – pisze RPO Adam Bodnar.

Tematykę przeciwdziałania bezdomności uczynił on jednym z najistotniejszych priorytetów swej kadencji. Dlatego w  październiku 2015 r. powołał Komisję Ekspertów przy RPO.  Weszli do niej  przedstawiciele organizacji pozarządowych zajmujących się ludźmi bezdomnymi, naukowcy i prawnicy.

Rzecznik i Komisja oczekują, aby obecny rząd, jak i te, które nadejdą po nim, przyjęły na siebie zobowiązanie efektywnej walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym w Polsce.

- Marzy nam się, aby w ciągu najbliższych lat Polska stała się drugim po Finlandii krajem w Europie, w którym problem bezdomności został rozwiązany - dzięki wdrożeniu nowoczesnych inicjatyw i programów łączących wsparcie mieszkaniowe i usługowe takich jak m.in. Najpierw Mieszkanie. Chcemy, aby państwo przyznało, że istnieje realny problem bezdomności dzieci, kobiet i matek samodzielnie wychowujących dzieci. Oczekujemy przyjęcia przez Polskę obowiązku likwidacji tego szczególnie negatywnego zjawiska w konkretnych ramach czasowych – czytamy w wystąpieniach.  

A przeciwdziałanie bezdomności i zapewnienie każdemu schronienia jest nie tylko obowiązkiem władz publicznych wynikającym z Konstytucji i ustawodawstwa krajowego, ale także z aktów prawa międzynarodowego i wiążących Polskę umów i konwencji.

Co się udało?

W kilku kwestiach działania RPO i Komisji Ekspertów mogą zostać uznane za skuteczne.

Udało się np.

  • spowodować poszerzenie zawartego w ustawie o pomocy społecznej katalogu placówek dla osób bezdomnych o schronisko z usługami opiekuńczymi,
  • doprowadzić do zmiany rozporządzenia MSWiA ws. rejestru wyborców oraz trybu przekazywania przez Polskę innym państwom UE danych w nim zawartych. Umożliwia to osobom stale zamieszkującym na obszarze danej gminy, które z różnych względów nie są w stanie podać stałego adresu zamieszkania, złożenie wniosku i w konsekwencji uzyskanie wpisu do rejestru wyborców;
  • przyjąć drobne zmiany w kwestionariuszu osoby bezdomnej stosowanym w ogólnopolskim badaniu liczby osób bezdomnych m.in. poszerzono katalog przyczyn bezdomności, uwzględniając doświadczenie kryzysów psychicznych oraz katalog obszarów potrzebnego wsparcia;
  • uchwalić znaczące zmiany do ustawy o ochronie praw lokatorów, które uwzględniają postulaty RPO co do ochrony przed tzw. eksmisją na bruk i zapewniania przez gminy lokali socjalnych.

Rekomendacje RPO i Komisji Ekspertów

  1. Powołanie pełnomocnika rządu, którego zadaniem byłoby koordynowanie działań i inicjatyw różnych resortów w obszarze przeciwdziałania bezdomności. Dziś jest to we właściwości wielu resortów, np. administracja publiczna, budownictwo, lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne, budżet i finanse publiczne, oświata i wychowanie, praca, sprawiedliwość, zabezpieczenia społeczne czy zdrowie.
  2. Podjęcie prac analitycznych i przygotowanie rzetelnej diagnozy zjawiska bezdomności ludzi młodych (do 26 roku życia), a następnie odrębnej dla tej grupy osób doświadczających bezdomności krajowej strategii na rzecz przeciwdziałania temu zjawisku.
  3. Pomoc obywatelom polskim doświadczającym bezdomności poza granicami kraju, w szczególności pomoc w powrocie do Polski, w tym wsparcie organizacji pozarządowych, pomagających tej grupie osób i m.in. organizujących takie powroty
  4. Wdrożenie krajowego systemu gromadzenia informacji o skali i charakterze zjawiska bezdomności opartego na Europejskiej Typologii Bezdomności i Wykluczenia Mieszkaniowego ETHOS.
  5. Oparcie przyjmowanych rozwiązań na rzetelnych badaniach, raportach i diagnozach z udziałem osób doświadczających bezdomności w tworzeniu rozwiązań.
  6. Zmianę ustawy o pomocy społecznej ws. właściwości organów administracji publicznej, wydających decyzje w przedmiocie przyznania świadczeń z pomocy społecznej według miejsca ostatniego zameldowania.
  7. Udzielenie wsparcia osobom wykluczonym mieszkaniowo m.in. poprzez podejmowanie stałych i aktywnych działań państwa w celu stworzenia spójnego systemu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych obywateli, w tym przede wszystkim osób gorzej sytuowanych. Podejmowanie efektywnych działań na rzecz rozwoju budownictwa socjalnego oraz dostępnych cenowo mieszkań na wynajem. Współpraca i wsparcie prawne jak i finansowe dla gmin w pomocy mieszkaniowej członkom wspólnoty samorządowej.
  8. Włączenie się organów państwa w działania promujące ideę miejskiej karty praw osoby doświadczającej bezdomności, tworzenie przyjaznego klimatu wobec tej idei i zachęcanie gmin i miast do przyjmowania takiego dokumentu na poziomie lokalnym.
  9. Zapewnienie realnej opieki zdrowotnej osobom w kryzysie bezdomności, której często nie mogą otrzymać ze względu na sformalizowane i skomplikowane procedury. Problemem pozostaje też zapewnienie im dostępu do niezbędnych świadczeń zdrowotnych, leków i wyrobów medycznych po opuszczeniu szpitala, w schroniskach i innych placówkach dla osób bezdomnych, w tym świadczeń jednorazowych (iniekcji, zmiany opatrunku, cewnika), jak również realizacja prawa do opieki długoterminowej.

IV.7217.73.2020

Komisja do spraw Przeciwdziałania Bezdomności – podsumowanie

Data: 2020-10-08

8 października 2020 r. odbyło się posiedzenie Komisji ds. Przeciwdziałania Bezdomności, ostatnie w kadencji rzecznika praw obywatelskich Adama Bodnara.

Rzecznik podziękował ekspertom, podkreślił ich nieoceniony wkład w działania urzędu w obszarze tematyki związanej z bezdomnością, przede wszystkich dzielenie się praktyczną wiedzą. Zwrócił uwagę, że komisja stanowiła platformę do wymiany informacji i poglądów oraz umożliwiała komunikację i nawiązanie współpracy pomiędzy teoretykami i aktywistami.

Następnie Jakub Wilczek zreferował działania Komisji z punktu widzenia Ogólnopolskiej Federacji na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności. Podkreślił fakt współbrzmienia postulatów Komisji z działaniami Federacji. Przedstawił także wyniku raportu z badania na temat sytuacji osób bezdomnych w schroniskach w okresie epidemii koronawirusa.

Katarzyna Przybylska z Fundacji Habitat For Humanity Poland zaprezentowała aktualne problemy mieszkalnictwa i wykluczenia mieszkaniowego w Polsce.

Komisja pracowała także nad wspólnym stanowiskiem RPO i Komisji podsumowującym jej działalność, wskazującym najważniejsze sprawy wymagające rozwiązania i zawierającym apel do władz o realizację sygnalizowanych zagadnień. Stanowisko to jeszcze przed końcem urzędowania Rzecznika Praw Obywatelskich zostanie przesłane do najważniejszych organów władzy publicznej w Polsce.

Komisja, powołana przez RPO Adama Bodnara 16 października 2015 r., odbyła 15 posiedzeń.

Podjęła 5 uchwał:

  • Apel o szczególną wrażliwość na sytuację osób doświadczających bezdomności w okresie zimowym
  • W przedmiocie obowiązków z zakresu sprawozdawczości wymaganej dla organizacji pozarządowych korzystających z pomocy z banków żywności
  • Apel o pilne wydanie przez rząd aktów wykonawczych określających standardy placówek pomocowych dla osób doświadczających bezdomności
  • Sprzeciw wobec pomysłu jednego z radnych Miasta Krakowa, aby zakazać osobom bezdomnym przebywania w przestrzeni publicznej centrum miasta
  • Stanowisko w sprawie sytuacji osób doświadczających bezdomności w okresie epidemii koronawirusa

Przygotowała „mapę drogową problemów bezdomności”

Przygotowała publikację pn. „Programy mieszkaniowe w przeciwdziałaniu bezdomności – dobre praktyki i refleksja systemowa” i zorganizowała konferencję promującą tę publikację.

Zorganizowała panel dyskusyjny „Bezdomność wyzwaniem dla organów państwa i samorządu lokalnego”.

Aktywnie podejmowała problematykę przeciwdziałania bezdomności i pomocy dla osób doświadczających tego stanu podczas każdego z trzech Kongresów Praw Obywatelskich.

Przygotowała ulotkę promującą ideę miejskiej karty praw osoby doświadczającej bezdomności i zawierającą odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.

Inspirowała Rzecznika i współtworzyła liczne wystąpienia generalne dotyczące tematyki walki z bezdomnością i pomocy na rzecz osób doświadczających ubóstwa.

 

Obradowała Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności przy Rzeczniku Praw Obywatelskich

Data: 2020-09-15

15 września 2020 r. odbyło się posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności przy Rzeczniku Praw Obywatelskich

W założeniu miało to być ostatnie spotkanie, podsumowujące działalność Komisji, powołanej przez Rzecznika Adama Bodnara 16 października 2015 r. Okazało się jednak, że jest tyle bieżących, ważkich problemów i tyle zagadnień, które już wcześniej podjęła Komisja, a których nie udało się doprowadzić do końca, że trudno wyobrazić sobie zakończenie jej działań.

Przynajmniej dopóki zatem Adam Bodnar będzie pełnił urząd, dopóty Komisja będzie działała, realizując swoje zadania. Problematyka przeciwdziałania bezdomności wydaje się pozostawać całkowicie obok bieżącej polityki, nie ma więc chyba przeszkód, aby rekomendować dalsze funkcjonowanie Komisji Ekspertów także i kolejnej osobie powołanej na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich.

Podczas posiedzenia - przeprowadzonego online - odbyła się dyskusja na obecny już wcześniej w pracach Komisji temat właściwości miejscowej organów wydających decyzje o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej. Obecne regulacje nie uwzględniają zupełnie specyfiki sytuacji osoby doświadczającej bezdomności; zmuszając te osoby do powrotu do miejsca ostatniego zamieszkania.

Dr Adam Ploszka zaprezentował wyniki swoich badań na temat miejsca przeprowadzania wywiadu środowiskowego, które zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu również jest powiązanie z miejscem zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Nawiązał również do swojego artykułu na ten temat opublikowanego w lipcowym numerze „Państwa i Prawa”.

Eksperci zgadzają się, ze przepisy wymagają zmian i w tym zakresie potrzebna jest dalsza aktywność Komisji. Wydaje się jednak, że problemy z określeniem miejsca przeprowadzenia wywiadu mogłyby zostać usunięte stosunkowo prosto - poprzez zmianę treści kwestionariusza stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie rodzinnych wywiadów środowiskowych.

Poruszono również problemy związane ze stanem epidemii, z których najważniejszy do podjęcia to zamknięcie się domów opieki społecznej.  Pensjonariusze mają zakaz wychodzenia, co ogranicza ich wolność osobistą, uniemożliwia aktywizację, w tym także zawodową, a rodzinom uniemożliwia kontakt z bliskimi.

Poruszono także kwestię konieczności podniesienia świadczeń pieniężnych z opieki społecznej, w tym przede wszystkim zasiłku okresowego, którego maksymalna wysokość od lat wynosi 418 zł. Obecnie, kiedy z uwagi na sytuację wiele osób traci pracę, a społeczeństwo ubożeje, kwestia urealnienia wysokości zasiłków nabiera szczególnej aktualności.

Na posiedzeniu padł także pomysł zorganizowania posiedzenia „wyjazdowego”, zorganizowanego w przestrzeni otwartej i dostępnego także dla osób doświadczających bezdomności. To byłaby dobra okazja i sposobność, aby podsumować działania Komisji w mijającej kadencji RPO oraz wytyczyć kierunki dalszego działania Komisji Ekspertów.

Koronawirus. RPO i Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności w sprawie sytuacji osób w kryzysie bezdomności w okresie stanu zagrożenia epidemicznego

Data: 2020-03-20
  • Osoby doświadczające bezdomności znajdują się dziś w szczególnej sytuacji. Wymagają szczególnego wsparcia ze strony władz państwowych i samorządowych. Nie mają bowiem miejsca, w którym mogą bezpiecznie odizolować się i uniknąć zakażenia wirusem Covid-19.
  • Wielu ludziom bezdomność zagrozi, bo nie będą w stanie regulować opłat za mieszkanie.
  • RPO Adam Bodnar oraz Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności Przy Rzeczniku Praw Obywatelskich apelują do premiera o działania.

Rzecznik Praw Obywatelskich i Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności wzywają wszystkie właściwe organy i instytucje do natychmiastowego działania na rzecz wsparcia osób doświadczających bezdomności oraz osób zagrożonych bezdomnością lub wykluczeniem mieszkaniowym. Apelujemy o otwartość na inicjatywy i wskazania płynące od organów, organizacji i instytucji na co dzień wspierających osoby w kryzysie bezdomności i wykorzystywanie ich w planowaniu, delegowaniu i realizacji zadań w tym obszarze.

Osoby doświadczające bezdomności, ze względu na słabszy stan zdrowia wynikający z życia na ulicy, są szczególnie narażone na zakażenie tym wirusem. Mają tez dużo trudniejszy dostęp do opieki medycznej oraz do rzetelnych informacji na temat pandemii oraz sposobów zapobiegania zakażeniu (w tym zakresie należy rozważyć użycie megafonów, komunikatów na dworcach i w środkach transportu, zaopatrzenie w odpowiednie sprzęt organizacji pomocowych). Mogą być narażone na przymusową izolację mogącą utrudniać im dostęp do schronienia oraz żywności.

Jeśli korzystają ze wsparcia w placówkach zapewniających schronienie (schroniska, noclegownie, ogrzewalnie), to są skazani na przebywanie w dużej grupie, w wieloosobowych pomieszczeniach, o słabej wentylacji, w towarzystwie osób, które wcześniej dużo się przemieszczały i przebywały w miejscach publicznych.

W reakcji na pandemię instytucje prowadzące schroniska i noclegownie podejmują wszelkie leżące w ich mocy działania: zapewniają dodatkowe środki czystości, informują mieszkańców i pracowników o wytycznych w związku z zagrożeniem wirusem, szukają dodatkowych pieniędzy i żywności dla osób doświadczających bezdomności.

Niektóre placówki podjęły decyzję o nieprzyjmowaniu nowych mieszkańców i zamknięciu się wraz z przebywającymi w niej mieszkańcami.

Instytucje prowadzące placówki dla osób doświadczających bezdomności oraz pomagające takim osobom w przestrzeni publicznej muszą otrzymać wszelkie możliwe wsparcie ze strony państwa i samorządu lokalnego. Nie mogą pozostać osamotnione. Wynika to nie tylko z obowiązujących przepisów, Konstytucji i zobowiązań międzynarodowych wiążących Polskę. Właściwa opieka i wsparcie dla tej szczególnej grupy obywateli leży w interesie wszystkich i jest niezbędnym elementem przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się wirusa.

Władze publiczne mają obowiązek we właściwy i odpowiedzialny sposób zorganizować pomoc dla osób doświadczających bezdomności poprzez zapewnienie środków, alternatywnych miejsc schronienia (dostępnych przez całą dobę), umożliwiających ograniczenie częstotliwości przemieszczania się oraz przede wszystkim poprzez wydanie rzetelnych i szczegółowych wytycznych dla wszystkich podmiotów bezpośrednio pomagającym tym osobom, tak aby wiedziały dokładnie co maja robić i aby takie działania były jednolite w skali kraju.

Takie wytyczne zostały w Polsce wydane, lecz wymagają one dopracowania i uszczegółowienia; nie wynika z nich np. kto podejmuje decyzję o poddaniu osoby z objawami testom, kto ma zapewnić środki dezynfekujące i ochrony w sytuacji gdy brakuje ich na rynku lub zwyczajnie są bardzo drogie. Nie można przerzucać na barki poszczególnych instytucji, w tym organizacji pozarządowych, ciężaru podejmowania odpowiedzialnych i często bardzo trudnych decyzji w tym szczególnym czasie, jak również ciężaru zdobywania środków higienicznych, środków ochrony oraz żywności.

Nieodzowne jest wykorzystywanie doświadczeń innych państw oraz zaleceń i wytycznych przygotowanych przez instytucje międzynarodowe:

Wiele osób pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych (umowy zlecenia, umowy o dzieło), osób pracujących dorywczo, a także osób pracujących nielegalnie, obecnie utraciło źródła dochodu. Aktualna sytuacja sprawia, że właśnie teraz dramatycznie wzrasta zagrożenie bezdomnością wielu gospodarstw domowych.

Odpowiedzią na potrzeby tej grupy i sposobem na zmniejszenie ryzyka bezdomności / popadnięcia w długi powinny być m.in.

  • czasowe zwolnienia od zapłaty czynszów (zwłaszcza w mieszkaniach z zasobów publicznych)/ środki stabilizacji lub obniżki czynszów/bezpośrednie wsparcie finansowe na potrzebę zapłaty czynszów/kredytów hipotecznych,
  • moratorium na eksmisje z powodu czynszu i zaległości hipotecznych;
  • przedłużenie zimowych okresów zakazu eksmisji,
  • zawieszenie opłat za media i innych dodatkowych opłat, przynajmniej na czas pandemii

Propozycje działań:

  1. Międzyinstytucjonalna współpraca na poziomie JST, szpitali, stacji pogotowia ratunkowego, stacji sanitarno-epidemiologicznych, organizacji pozarządowych prowadzących placówki dla bezdomnych, policji, straży miejskich, straży kolejowych przy wsparciu MRPiPS i MZ  wypracowanie szczegółowych procedur bezpieczeństwa dla placówek dla osób bezdomnych
    • wypracowanie szczegółowych procedur bezpieczeństwa wobec osób bezdomnych przebywających w przestrzeni publicznej
    • uproszczenie procedur przekazywania żywności z Banków Żywności do organizacji pozarządowych
    • wypracowanie szczegółowych procedur i bezpiecznych miejsc dystrybucji żywności dla osób pozostających poza placówkami
    • informacja dla podmiotów gastronomii oraz sklepów spożywczych o możliwości przekazywania żywności placówkom dla osób bezdomnych
  2. Działania wobec osób przebywających w placówkach dla bezdomnych  kontrola zaopatrzenia w środki ochrony i dezynfekcji
    • bieżące uzupełnianie zaopatrzenia w środki ochrony i dezynfekcji
    • dystrybucja materiałów informacyjnych dotyczących bezpiecznych zachowań
    • w razie podejrzenia zarażenia natychmiastowa kwarantanna szpitalna i testy na obecność Covid-19
  3. Działania wobec osób przebywających w przestrzeni publicznej  kontrola miejsc niemieszkalnych, ulic, dworców, przystanków komunikacji miejskiej, parków itp.
    • w razie podejrzenia zarażenia natychmiastowa kwarantanna szpitalna wobec osób z objawami grypy i testy na obecność Covid-19.
    • bezpieczna dystrybucja żywności
  4. Działania wobec osób zagrożonych bezdomnością  czasowe zwolnienia od zapłaty czynszów/środki stabilizacji lub obniżki czynszów – np.
    • wobec najemców lokali komunalnych/lokali z zasobów publicznych, którzy ze względu na przyjęte środki bezpieczeństwa utracili możliwość zarobkowania, powinny zostać wprowadzone zwolnienia z opłat czynszu,
    • wobec innych lokatorów, którzy obecnie nie osiągają dochodów ze względu na panującą sytuację – wprowadzić bezpośrednią pomoc finansową na potrzeby mitygacji skutków braku zarobków i umożliwienia im zapłaty czynszu.
    • moratorium na eksmisje z powodu czynszu i zaległości hipotecznych
    • odroczenie spłaty kredytów hipotecznych dla osób dotkniętych wirusem/odczuwających finansowe skutki przyjętych środków
    • przedłużenie zimowych okresów zakazu eksmisji,
    • zawieszenie opłat za media i innych dodatkowych opłat, przynajmniej na czas pandemii.

IV.7217.13.2020

Komisja ekspertów RPO: pomoc osobom w kryzysie bezdomności – w gminie ich faktycznego pobytu

Data: 2020-01-08
  • Należy zmienić zasadę, że osobie w kryzysie bezdomności pomaga się w tej gminie, w której była ostatnio zameldowana na pobyt stały
  • Pomoc powinna być powiązana z miejscem faktycznego pobytu takiej osoby - choć może to rodzić problemy z finansowaniem tego zadania
  • Taki jest wniosek Komisji Ekspertów RPO ds. Przeciwdziałania Bezdomności

8 stycznia 2020 r. odbyło się pierwsze w tym roku posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności. Tematem spotkania była właściwość organów wydających decyzje administracyjne o przyznaniu osobie bezdomnej świadczenia z pomocy społecznej (np. udzielenie miejsca w schronisku dla bezdomnych).

Temat ten był już przedmiotem analizy Komisji w 2018 r. Rzecznik skierował wówczas wystąpienie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, apelując o zmianę przepisów. Niestety, nie doprowadziło to jednak do zmian. W Polsce co najmniej 30 tys. osób jest dotkniętych kryzysem bezdomności. Duża ich część to osoby młode

Chodzi o to, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej właściwość miejscową gminy w sprawach objętych ustawą ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Wyjątek od tej zasady dotyczy osób w kryzysie bezdomności. W ich przypadku właściwa jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

To rozwiązanie bardzo niekorzystne dla osób w kryzysie bezdomności, bo  nie uwzględnia specyfiki ich sytuacji. Nie bierze pod uwagę woli wyboru miejsca bytowania przez osoby dotknięte bezdomnością. Tym samym nakazuje się im udzielanie pomocy w miejscach często odległych, od dawna niewidzianych, pozbawionych usług wsparcia, z nieprzyjaznym otoczeniem dla świadczeniobiorcy.

Osobę bezdomną niejako przymusza to do powrotu w miejsce, które z różnych, ważnych dla niej powodów, świadomie opuściła. Niweczy to często pracę socjalną czy terapeutyczną, prowadzoną z daną osobą w miejscu jej faktycznego przebywania, skoro - aby uzyskać świadczenie - musi przenieść się do miejsca ostatniego zameldowania, często odległego o setki kilometrów.

Zdaniem ekspertów ta regulacja wymaga zmiany. Właściwość organów orzekających o udzieleniu świadczenia powinna zostać powiązana z miejscem faktycznego pobytu osoby doświadczającej bezdomności.

W takim wypadku powstaje problem, która gmina powinna finansować świadczenie. Zdaniem ekspertów Komisji rozwiązaniem byłoby wprowadzenie zasady współfinansowania świadczenia przez gminę miejsca ostatniego zameldowania oraz gminę miejsca pobytu wnioskodawcy.

Docelowo zasadne wydaje się jednak, aby udzielanie pomocy osobom doświadczającym bezdomności stało się zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej. Zlikwidowałoby to obecne spory o właściwość pomiędzy gminami na tle obaw o konieczność ponoszenia kosztów pomocy. Przekonanie ustawodawcy do tak zasadniczej zmiany wymaga jednak głębszej analizy i przygotowania rzetelnej argumentacji. Dlatego zdecydowano o powołaniu w ramach Komisji Ekspertów grupy roboczej, która będzie analizować tę kwestię

Materiał z dyskusji posłuży do przygotowania ponownego wystąpienia Rzecznika w sprawie konieczności zmian ustawy o pomocy społecznej.

Dyskusja panelowa „Bezdomność wyzwaniem dla samorządów oraz instytucji państwa”

Data: 2019-12-10

10 grudnia, w Międzynarodowym Dniu Praw Człowieka, w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich odbyła się dyskusja panelowa pt. Bezdomność wyzwaniem dla samorządów oraz instytucji państwa”.

Nawiązując do zeszłorocznego panelu w ramach II Kongresu Praw Obywatelskich - ponownie rozmawialiśmy o bezdomności, jako wyzwaniu dla samorządu oraz instytucji państwa. Przedstawicielki  samorządów Warszawy, Gdańska., Krakowa i Poznania podsumowały, jakie główne zagadnienia - po roku funkcjonowania nowych władz lokalnych - dostrzegają w obszarze rozwiązywania problemów osób w kryzysie bezdomności i w jakim zakresie oczekują większego wsparcia ze strony instytucji państwowych.

Z wypowiedzi przedstawicielek miast wynikało, że wszystkie samorządy dostrzegają problem bezdomności w swoich miastach, uznają go za ważny i podejmują różne działania w celu pomocy osobom w kryzysie bezdomności i zapobiegania temu zjawisku.

Jako najważniejsze wyzwania wskazywano zmianę sposobu postrzegania osoby bezdomnej w społeczeństwie, walkę ze stereotypami, zwiększenie liczby mieszkań, w tym treningowych i chronionych. Wśród problemów, zgodnie zwracano uwagę na brak współpracy między placówkami służby zdrowia a sektorem pomocy społecznej. Wciąż zdarzają się przypadki odmowy przyjęcia do szpitala osoby bezdomnej w ciężkim stanie bądź wypisywania takiej osoby ze szpitala, bez upewnienia się, czy z uwagi na stan zdrowia będzie miała zapewnioną właściwą opiekę. Nasze panelistki były zgodne – obecne przepisy, wskazujące jako organ właściwy do wydawania decyzji administracyjnych o udzieleniu osobie bezdomnej świadczeń (np. o skierowaniu do schroniska ) organ administracji ostatniego miejsca stałego zameldowania, jest niewłaściwy – nie pozwala na efektywną pomoc i zagospodarowanie środków przeznaczonych na pomoc społeczną, a ponadto nie uwzględnia specyfiki funkcjonowania osób bezdomnych, które bardzo często się przemieszczają, zwłaszcza zaś do największych miast.

W Gdańsku praktycznie zakończono prace nad przyjęciem miejskiej karty praw osoby w kryzysie bezdomności. Przez ponad półtora roku władze Miasta spotykały się z organizacjami pozarządowymi, ekspertami oraz samymi osobami bezdomnymi i wspólnie wypracowano ostateczną treść dokumentu, który zostanie przedstawiony pod obrady Rady Miasta Gdańska na początku przyszłego roku. W Poznaniu, Warszawie i Krakowie też trwają prace koncepcyjne dotyczące karty, jednak są one na wstępnym etapie.

Panel zakończył się bardzo żywą i merytoryczną dyskusją z przybyłą publicznością, wśród której byli przedstawiciele ośrodków pomocy społecznej, organizacji pozarządowych, prawnicy oraz osoby, które doświadczyły bezdomności. Wszyscy zgodzili się, że zbyt mało jest okazji, aby rozmawiać o bezdomności. Temat ten nie jest w zasadzie w ogóle obecny w przestrzeni publicznej. Wyrażono również żal, z uwagi na brak jakiegokolwiek zainteresowania tym wydarzeniem ze strony instytucji rządowych oraz Kancelarii Prezydenta. Warto natomiast odnotować obecność i żywe zainteresowanie tematem posłanek na Sejm – Marceliny Zawiszy i Magdaleny Biejat.

Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności o problemach ludzi młodych, którzy zagrożeni są bezdomnością

Data: 2019-10-24

Bezdomnością zagrożeni się przede wszystkim młodzi opuszczający placówki instytucjonalnej pieczy zastępczej, młodzieżowe ośrodki wychowawcze oraz młodzież z rodzin defaworyzowanych.

Problemem – jak wskazywali uczestnicy spotkania – jest to, że nie ma w Polsce:

  • po pierwsze - rzetelnej diagnozy zjawiska bezdomności młodych ludzi, wkraczających dopiero w dorosłość,
  • po drugie - spójnego systemu wsparcia ludzi młodych, którzy wsparcia takiego nie mogą uzyskać we własnej rodzinie.

Młodzież opuszczająca pieczę zastępczą, placówki socjalizacyjne i resocjalizacyjne po skończeniu 18 lat jest praktycznie pozostawiona sama sobie. Nie działa efektywnie system tzw. usamodzielnienia, iluzoryczna jest rola przewidzianego w przepisach opiekuna usamodzielnienia. Brakuje przepisów, które ułatwiałyby młodym ludziom uzyskanie pomocy mieszkaniowej ze strony gminy.

Konieczne jest stworzenie spójnego systemu, który zapewniałby pomoc terapeutyczną i psychologiczną młodym ludziom i ich rodzinom już od pierwszych sygnałów, że rodzina nie funkcjonuje właściwie. Potrzebny jest system realnie wspierający młodych ludzi wchodzących w dorosłość na różnych polach: w kontynuowaniu nauki, w znalezieniu pracy, w zapewnieniu godnych warunków mieszkaniowych. Realizacji tych celów służyć może inicjatywa tworzenia mieszkań treningowych, a tych jest cały czas o wiele za mało.

Problem bezdomności młodych ludzi jest złożony i wieloaspektowy, dlatego też sprawa wymaga dalszych działań Rzecznika i Komisji Ekspertów. Będą oni apelowali zarówno o zmiany w przepisach, jak i wspierali dobre praktyki i upowszechnianie wiedzy o istniejących regulacjach prawnych i możliwościach wsparcia.

Osoby w kryzysie bezdomności zasługują na szacunek. W Krakowie też – oświadczenie Komisji Ekspertów i RPO

Data: 2019-06-26
  • Stanowisko Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania bezdomności przy Rzeczniku Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie propozycji zmian w przepisach gminnych jednego z radnych miasta Krakowa,
  • Radny proponował ograniczyć w praktyce prawo osób doświadczających bezdomności do korzystania z przestrzeni publicznej w Krakowie

W związku z informacją, która wczoraj pojawiła się w mediach (przykładowo: Rzeczpospolita z 25.06.2019 r., „Gród pod Wawelem tylko dla pięknych i bogatych?”), Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności działająca przy Rzeczniku Praw Obywatelskich oraz Rzecznik Praw Obywatelskich pragną wyrazić krytyczną ocenę dla pomysłu, zgodnie z którym przepisy gminne miałyby zawierać zakazy godzące de facto w osoby bezdomne i prowadzące do ograniczenia ich prawa do korzystania z przestrzeni publicznej w sposób zgodny z obowiązującym prawem krajowym  i powszechnie obowiązującymi regułami.

Komisja Ekspertów i Rzecznik Praw Obywatelskich pragną przypomnieć, że zgodnie z art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Natomiast zgodnie z art. 32 Konstytucji wszyscy są równi wobec prawa i nikt nie może być dyskryminowany m.in. w życiu społecznym z jakiejkolwiek przyczyny.

Opisane w mediach pomysły, ferowane przez jednego z radnych Miasta Krakowa, pozostają w sprzeczności z przytoczonymi zasadami konstytucyjnymi. Osoby doświadczające bezdomności mają takie same prawa, jak inni ludzie. Mają zatem m.in. prawo do korzystania z przestrzeni publicznej i swobodnego poruszania się w niej na takich samych warunkach, jakie odnoszą się do innych mieszkańców. Organy samorządu terytorialnego są odpowiedzialne za przeciwdziałanie bezdomności do czego zobowiązują je nie tylko  ustawy i Konstytucja, ale też wiążące Polskę umowy międzynarodowe.

Komisja Ekspertów i Rzecznik Praw Obywatelskich z satysfakcją odnotowują informację, że kontrowersyjne propozycje nie zyskały poparcia radnych z Komisji Praworządności Rady Miasta Krakowa.

Komisja Ekspertów i Rzecznik zachęcają wszystkich radnych Miasta Krakowa do zajęcia zdecydowanie negatywnego stanowiska w tej sprawie. Jednocześnie zwracają uwagę na ideę Miejskiej Karty Praw Doświadczających Bezdomności, zainicjowaną i promowaną przez międzynarodowe organizacje zajmujące się rozwiązywaniem problemu bezdomności. Taka Karta – po jej podpisaniu przez władze samorządowe - stanowi deklarację gminy, że obowiązujące na jej terenie przepisy prawa miejscowego (a także procedury organizacji działających na jej zlecenie) będą zgodne z zapisami Karty, której postanowienia znajdą swoje odzwierciedlenie w praktyce działalności pracowników samorządowych i podmiotów działających na ich zlecenie. Wiele polskich miast podjęło aktywne działania na rzecz przyjęcia Karty Praw Osób Doświadczających Bezdomności na ich obszarze.

Komisja Ekspertów i Rzecznik Praw Obywatelskich apelują, aby propozycja jednego z krakowskich radnych stała się pretekstem do rzeczowej i odpowiedzialnej dyskusji na temat możliwości podpisania Karty także przez władze samorządowe Miasta Krakowa.

Komisja ekspertów ds. bezdomności o egzekucji komorniczej od osób w kryzysie bezdomności

Data: 2019-05-13
  • W jaki sposób można wesprzeć osobę w kryzysie bezdomności, która ma silną wolę „powrotu do społeczeństwa”, podjęła pracę, chce regulować długi – wobec trwającej wobec niej procedury komorniczej?

Członkowie Komisji wysłuchają analizy przedstawiciela komorników o tym, jak wygląda typowy przebieg postępowania egzekucyjnego (z tytułu długu alimentacyjnego oraz z innych tytułów) w stosunku do osoby bezdomnej, często nieposiadającej stałych dochodów ani majątku.

Jak to wygląda krok po kroku i w jaki sposób, zgodnie z przepisami osoba bezdomna może bronić się przed radykalną egzekucją (kwota wolna od zajęcia, możliwość wnioskowania o rozłożenie na raty, zawieszenie, umorzenie postępowania egzekucyjnego).

Potem wspólnie zastanowią się, czy można coś zmienić w procedurze egzekucyjnej, aby osoba bezdomna, która ma silną wolę „powrotu do społeczeństwa”, podjęła pracę, chce regulować długi, mogła to uczynić w sposób pozostawiający kwotę umożliwiającą godne przeżycie

Konkluzje posłużą do przygotowania przez Rzecznika Praw Obywatelskich wystąpienia do właściwego ministerstwa.

Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności – sprawozdanie z działań w 2018 r.

Data: 2019-03-28

Zjawisko bezdomności jest powszechnie uznawane za najcięższą formę wykluczenia społecznego, wiąże się bowiem nie tylko z brakiem miejsca do zamieszkania, ale także uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie i prowadzi do stygmatyzacji. Przeciwdziałanie bezdomności stało się jednym z priorytetów Rzecznika obecnej kadencji. W tym celu Rzecznik powołał[1] Komisję Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności. Komisja wspiera RPO w realizacji jego ustawowych zadań. Działania Komisji, rozłożone na cały okres kadencji Rzecznika, w sposób efektywny i odczuwalny mają przyczyniać się do zwalczania zjawiska bezdomności, m.in. poprzez stworzenie systemu identyfikacji źródeł bezdomności, celem dostosowania do niej działań państwa, doprowadzenie do koordynacji polityki rządowej w zakresie przeciwdziałania bezdomności, czy też podjęcie próby zainspirowania zmian legislacyjnych, które ułatwią pracę na rzecz osób bezdomnych organizacjom pozarządowym i usuną istniejące bariery w korzystaniu przez osoby w kryzysie bezdomności z już istniejących form pomocy.

W roku 2017 nastąpiły istotne zmiany w składzie osobowym Komisji, które spowodowały potrzebę dokonania kolejnego przeglądu zagadnień ujętych w dokumencie pt. „Mapa problemów związanych z bezdomnością” oraz wyznaczenie najważniejszych kierunków jej aktywności na następny rok. Jako zasadę przyjęto ponadto zapraszanie na każde posiedzenie Komisji osób doświadczających bezdomności, zainteresowanych udziałem w pracach Komisji.

Skład Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności

  • Barbara Audycka-Zandberg
  • Małgorzata Bednarek
  • Marek Borowski
  • Wojciech Bystry
  • Siostra Małgorzata Chmielewska
  • Karol Kretkowski
  • Tomasz Maruszak
  • Radosław Mędrzycki
  • Agata Nosal-Ikonowicz
  • Adam Ploszka
  • Adriana Porowska – współprzewodnicząca
  • Andrzej Ptak
  • Magdalena Ruszkowska-Cieślak
  • Janusz Sukiennik
  • Ryszard Szarfenberg
  • Ks. Stanisław Słowik
  • Jakub Wilczek
  • Magdalena Wolnik
  • Julia Wygnańska
  • Artur Zalewski
  • Kinga Dękierowska
  • Kamilla Dołowska – współprzewodnicząca
  • Tomasz Schabowski
  • Zbigniew Śpiewak – sekretarz

Działania Komisji

Posiedzenia Komisji

W 2018 r. odbyły się 3 posiedzenia Komisji Ekspertów. Ich tematem była m.in. idea tworzenia w większych miastach tzw. miejskiej karty praw osób bezdomnych. Realizowana w miastach europejskich jako miejska karta praw osób doświadczających bezdomności (Homeless Bill of Rights, która jest częścią European Campaign for the Recognition of the Rights of Homeless People) jest dokumentem, który podpisują władze miejskie. Członkowie Komisji zgodzili się, iż jest to inicjatywa warta promowania i wsparcia. Ustalono, że ze strony Komisji wsparcie to polegać może na: pomocy w profesjonalnym tłumaczeniu dokumentu na język polski, propagowaniu idei na konferencjach, seminariach i innych spotkaniach z udziałem przedstawicieli samorządów miejskich oraz na przygotowaniu przez ekspertów Komisji dokumentu, stanowiącego zbiór najczęściej spotykanych pytań dotyczących idei Karty wraz z odpowiedziami, pozwalającymi na rozwianie wątpliwości. Prace we wszystkich trzech obszarach zostały zrealizowane. Na potrzeby Biura RPO został przetłumaczony z języka angielskiego tekst Karty, który następnie stanowił materiał pomocniczy, przy przygotowaniu oficjalnego tłumaczenia tego dokumentu. O idei Karty Praw Osoby Doświadczającej Bezdomności eksperci Komisji, jak i sam Rzecznik opowiadali m.in. podczas konferencji „Podejście oparte o prawa człowieka w pracy z osobami bezdomnymi ze wsparciem EFS”, współorganizowanej przez Ogólnopolską Federację na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności, a także podczas spotkań regionalnych Rzecznika z obywatelami i władzami samorządowymi. Została również opracowana, a następnie wydrukowana nakładem Biura RPO ulotka, zawierająca tekst Karty w języku polskim oraz podstawowe pytania i odpowiedzi dotyczące Karty.

Ostatnie w roku 2018 posiedzenie Komisji poświęcone było problemom, jakie dla osób bezdomnych rodzi w różnych obszarach życia brak zameldowania na pobyt stały. Podczas tego posiedzenia, w którym udział wzięli także przedstawiciele Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, wypracowano określone postulaty, które następnie przekazane zostały Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Inne aktywności Komisji Ekspertów

Podczas II Kongresu Praw Obywatelskich, zorganizowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich pod koniec 2018 r., członkowie Komisji Ekspertów przygotowali panel dyskusyjny pt. „Bezdomność jako wyzwanie dla samorządów lokalnych”, w którym udział wzięli także przedstawiciele samorządów: Burmistrz Złocieńca, Zastępca Prezydenta Warszawy oraz przedstawiciel Urzędu Miejskiego w Częstochowie. Podczas dyskusji wszyscy zaproszeni przedstawiciele władz miejskich zadeklarowali zainteresowanie samorządów lokalnych podpisaniem Karty Praw Osoby Doświadczającej Bezdomności.

Wystąpienia generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

Szczególną rolą Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności było inspirowanie i motywowanie Rzecznika do podejmowania – w ramach posiadanych przez niego kompetencji ustawowych – działań na rzecz zmiany stanu prawnego, tak aby w bardziej efektywny sposób zapewniał on zarówno zapobieganie i wychodzenie z bezdomności, jak i wieloaspektową pomoc osobom w kryzysie bezdomności. Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zostało skierowane wystąpienie, dotyczące problemów, wynikających z określania w przepisach właściwości organów administracji publicznej według miejsca ostatniego zameldowania. W wystąpieniu tym wskazano, że aby praca socjalna z taką osobą miała sens, przynosiła efekt, a środki pieniężne nie były marnotrawione, konieczne jest respektowanie woli osoby bezdomnej w zakresie miejsca jej przebywania. Rzecznik wystosował postulat, iż powinny zostać określone standardy pracy socjalnej pracownika socjalnego z osobą bezdomną, a także powinien być stworzony „koszyk świadczeń” dla bezdomnych, którego realizacji można by się domagać na terenie całego kraju, niezależnie od miejsca pobytu osoby bezdomnej oraz rozwiązań, które przyjęła dana gmina. Wskazano również, że pomoc bezdomnym powinna stać się zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, finansowanym centralnie, co pozwoliłoby rozwiązać problem właściwości miejscowej organu udzielającego pomocy. Przez cały 2018 r. przedmiotem dalszych działań generalnych była kwestia dokonania zmian w prawie wyborczym, umożliwiających osobom bezdomnym realny udział w wyborach. Po raz kolejny w wystąpieniach Rzecznika podejmowany był problem nieprecyzyjnych regulacji dotyczących sytuacji osób eksmitowanych wraz z właścicielem po sprzedaży mieszkania w trybie licytacji komorniczej. Ten brak precyzji w przepisach, w praktyce grozi pozbawieniem ochrony przed tzw. eksmisją na bruk. Konieczne było kontynuowanie działań generalnych dotyczących problematyki dostępu osób bezdomnych do świadczeń opieki zdrowotnej. Rzecznik powrócił także do sprawy właściwej metodologii liczenia osób bezdomnych oraz zasad i wytycznych dotyczących badania socjodemograficznego dotyczącego tej grupy społecznej. W roku 2018 zapadł również ważny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uwzględnił skargę Rzecznika na przepisy porządkowe w transporcie publicznym, dotyczące możliwości usunięcia pasażera z pojazdu. Naruszenie prawa polegało na doprecyzowaniu pojęcia uciążliwej osoby („osoba narażająca współpasażerów na dyskomfort podróży z powodu braku zachowania elementarnej higieny osobistej”) oraz pominięciu klauzuli zasad współżycia społecznego jako przesłanki wyłączającej możliwość usunięcia uciążliwego pasażera z pojazdu.

Efekty podjętych działań

Zmiany w zakresie ochrony praw lokatorów.

Minister Inwestycji i Rozwoju zgodził się z Rzecznikiem, że zagwarantowanie realnej ochrony osobom zamieszkującym wraz z właścicielem mieszkania, które zostało zbyte w toku licytacji w postępowaniu egzekucyjnym, wymaga zmian w ustawie o ochronie praw lokatorów. Osoby te winny mieć zagwarantowane prawo do wytoczenia powództwa o ustalenie prawa do lokalu socjalnego i jego zabezpieczenie poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Minister zapowiedział wprowadzenie takich regulacji przy okazji nowelizacji ustawy.

Ułatwienia w głosowaniu dla osób bezdomnych.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 listopada 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rejestru wyborców oraz trybu przekazywania przez Rzeczpospolitą Polską innym państwom członkowskim Unii Europejskiej danych zawartych w tym rejestrze zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw RP w dniu 27 listopada 2018 r. pod poz. 2209 i weszło w życie z dniem 12 grudnia 2018 r. Nowelizacją dokonano zmiany załącznika nr 3 do rozporządzenia, tj. pisemnej deklaracji zawierającej informacje niezbędne do wpisania do rejestru wyborców, polegającą na dodaniu odnośnika informującego osoby nigdzie niezamieszkałe o konieczności wpisania w miejsce przeznaczone na adres stałego zamieszkania, adresu umożliwiającego kontakt z tym wyborcą pracownikom organów gminy. Powyższe rozwiązanie umożliwia osobom stale zamieszkującym na obszarze danej gminy, które z różnych względów nie są w stanie podać stałego adresu zamieszkania, złożenie przedmiotowego wniosku i w konsekwencji uzyskanie wpisu do rejestru wyborców.

Ułatwienie dostępu do nieodpłatnej pomocy prawnej.

Z dniem 1 stycznia 2019 r. weszły w życie przepisy znowelizowanej ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej przewidziano poszerzenie kręgu osób uprawnionych do uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej i odformalizowanie dostępu do takiej pomocy. Ułatwi to z pewnością uzyskanie nieodpłatnej pomocy prawnej osobom doświadczającym bezdomności.

Ogólnopolskie badanie liczby osób bezdomnych.

Z odpowiedzi udzielonej Rzecznikowi przez MRPiPS wynika, że większość postulatów, zgłoszonych przez organizację pozarządowe i wspieranych przez Komisję Ekspertów, zostało uwzględnionych w ramach przygotowań do badania, które odbędzie się w nocy z 13 na 14 lutego 2019 r.

Co wymaga dalszej pracy

Nadal wiele problemów pozostaje nierozwiązanych i wymaga zarówno dalszego monitorowania, jak i podejmowania nowych działań ze strony Rzecznika oraz Komisji. Konieczne jest monitorowanie wdrażania ustawy o Krajowym Zasobie Nieruchomości, która stanowi zasadniczy akt prawny dla realizacji programu „Mieszkanie plus”. Jak dotąd, program ten w zasadzie nie działa, co rodzi poważne obawy o to, jak w praktyce będą funkcjonować zmienione przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów, które po rocznej vacatio legis zaczną obowiązywać od kwietnia 2019 r. Założeniem do tych zmian był m.in. prognozowany wzrost liczby mieszkań na rynku wskutek realizacji programu „Mieszkanie plus”. Kolejnym problemem pozostaje sytuacja osób bezdomnych, chorych i wymagających stałej opieki leczniczej. W praktyce placówki dla osób bezdomnych z funkcją usług opiekuńczych nie zostały utworzone. Osoby przewlekle chore, po opuszczeniu szpitala trafiają często z powrotem „na ulice”, gdzie nie mają zapewnionej odpowiedniej opieki. Należy rozważyć, czy przyjęte rozwiązania ustawowe są więc adekwatne, skoro nie przyniosły oczekiwanego efektu. Na początku roku 2019 przeprowadzone zostanie kolejne badanie socjodemograficzne wraz z badaniem liczby osób dotkniętych bezdomnością, ponownie więc zaktualizuje się kwestia przyjęcia prawidłowej metodologii w tym zakresie, która jest przedmiotem aktywnych działań Rzecznika oraz Komisji. W dalszym ciągu Komisja promować będzie ideę miejskiej karty praw osoby doświadczającej bezdomności.

 

[1] Zarządzenie RPO z 16 października 2015 r., nr 40/2015 i Zarządzenie RPO z 28 czerwca 2016 r., nr 30/2016.

 

Komisja Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności, poświęcona problemowi zapewnienia opieki bezdomnym osobom chorym, wymagającym stałej opieki leczniczej/usług opiekuńczych

Data: 2019-01-21
  • W okresie silnych mrozów ponownie ujawnił się problem osób bezdomnych chorych, wymagających pomocy (w tym lekarskiej) ze strony osób trzecich, które po opuszczeniu szpitala nie mają zapewnionego żadnego schronienia.
  • Dlatego posiedzenie Komisji zostało poświęcone temu problemowi.

Poza ekspertami Komisji w posiedzeniu udział wzięli m.in. RRPO Adam Bodnar i jego zastępczyni Hanna Machińska, a także dyrektor Zespołu Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w BRPO Lesław Nawacki i dyrektor Biura Pomocy i Projektów Społecznych Urzędu m.st Warszawy Tomasz Pactwa oraz przewodniczący Komisji Polityki Społecznej i Prorodzinnej Sejmiku Mazowieckiego Piotr Kandyba, a także Agnieszka Fill, Lekarze Nadziei, Paweł Chachulski, Mokotowskie Hospicjum Św. Krzyża, wona Warzyńska, Kamiliańska Misja Pomocy Społecznej.

Zebrani zgodzili się, że system pomocy osobom samotnym i chorym, które wymagają stałej opieki ze strony innych osób, w tym opieki lekarskiej, po opuszczeniu szpitala, nie działa w sposób prawidłowy i wymaga zmian.

Sytuacji nie rozwiązało wprowadzenie w 2018 r. do ustawy o pomocy społecznej nowego typu schroniska dla osób bezdomnych – schroniska z usługami opiekuńczymi. Takie schroniska nie zostały utworzone, ponieważ wymagane standardy są bardzo wysokie, wymagają nakładów finansowych, którym organizacje pozarządowe nie są w stanie sprostać. Tymczasem z końcem roku 2020 upłynie czas na dostosowanie już funkcjonujących placówek różnego typu dla osób bezdomnych do nowych regulacji prawnych, co spowoduje m.in. zmniejszenie liczby miejsc w tych placówkach. Sytuacja stanie się więc jeszcze trudniejsza.

Konieczne są zmiany ustawowe, według ekspertów warte rozważenie jest wprowadzenie do systemu nowego typu placówki – finansowanej z budżetu centralnego a nie z budżetu gmin, która mogłaby stanowić swoistą „poczekalnię” dla osób bezdomnych i samotnych, opuszczających szpital i wymagających dalszej opieki, w której osoby te miałyby zapewnioną opiekę i pomoc lekarską albo na okres rekonwalescencji albo  do czasu umieszczenia ich w zakładzie opiekuńczo – leczniczym czy pielęgnacyjno-opiekuńczym.

Do obowiązującego prawa powinien zostać także wprowadzony obowiązek zatrudniania przez każdy szpital pracownika socjalnego, który koordynowałby pomoc dla osób opuszczających szpital, tak aby miały one zapewnioną także po jego opuszczeniu, właściwą opiekę.

Eksperci zgodzili się również, że wszelkie zmiany będą tylko wówczas efektywne, jeśli opierać się będą na rzetelnej diagnozie zjawiska bezdomności i ustalenia skali tego zjawiska zarówno na poziomie ogólnopolskim, jak i lokalnym.

Posiedzenie ujawniło – po raz kolejny – że wiele nieporozumień i trudności praktycznych jest wynikiem braku należytej komunikacji i przepływu informacji, pomiędzy poszczególnymi podmiotami. Władze Warszawy wdrożyły wiele racjonalnych rozwiązań (m.in. procedurę postępowania w sytuacji, gdy do szpitala trafia osoba bezdomna, na każdym etapie jej pobytu w szpitalu), o których jednak sami zainteresowani, jak i organizacje pozarządowe pomagające bezdomnym, nie wiedzą.

Badania zjawiska bezdomności w 2019 r. Rekomendacje ekspertów RPO dla MRPiPS

Data: 2018-12-04
  • Na 2019 r. resort rodziny zaplanował badania liczby i sytuacji osób doświadczających bezdomności
  • Eksperci RPO proponują lekką zmianę metodologii, żeby lepiej zdiagnozwać zjawisko bezdomności w Polsce
  • I tak np. do badań powinny być włączone osoby przebywające np. na terenie ogródków działkowych, osoby „mieszkające kątem” oraz uchodźcy i nieudokumentowani migranci

Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do minister rodziny, pracy i polityki społecznej Elżbiety Rafalskiej o uwzględnienie rekomendacji ekspertów RPO w przygotowaniach do planowanego na pierwsze miesiące 2019 r. cyklicznego ogólnopolskiego badania liczby osób bezdomnych.

- Wprowadzenie postulowanych zmian i uzupełnień w przygotowywanych badaniach przyczyni się do uzyskania jak najbardziej rzetelnych, wnikliwych i szczegółowych danych, które z powodzeniem będzie można wykorzystywać na różnych polach przeciwdziałania temu zjawisku – podkreśla Adam Bodnar.

Przeciwdziałanie bezdomności to jeden z priorytetów Rzecznika, który w 2015 r. powołał Komisję Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności. Kluczowym narzędziem umożliwiającym rozwiązanie problemu jest rzetelna diagnoza bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego, prowadząca do identyfikacji wszelkich rodzajów bezdomności, określająca jej skalę, charakter problemów i potrzeb ludzi nią dotkniętych, a także wskazująca bariery, na jakie napotykają oni przy wychodzeniu z bezdomności.

Taka diagnoza pozwoliłaby na lepszą koordynację działań na rzecz osób doświadczających bezdomności, prowadzonych zarówno na szczeblu centralnym, jak i samorządowym oraz podejmowanych przez organizacje pozarządowe. Jest to niezbędne, aby wprowadzane zmiany legislacyjne, ukierunkowane na ułatwienie korzystania przez osoby doświadczające bezdomności ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, służby zdrowia, zabezpieczenia dachu nad głową czy mieszkalnictwa, były efektywne.

W ocenie ekspertów Komisji, jak i Rzecznika, postulat ten nie jest realizowany w wystarczającym stopniu. Powodem są m.in. metodologia i organizacja badań, w szczególności socjodemograficznego z kwestionariuszem. Badania te zarządzane przez resort co dwa lata od 2013 r.  (sojodemograficzne co cztery lata - w 2013 i 2017) wciąż są jedynym źródłem ogólnopolskich danych o sytuacji ludzi doświadczających bezdomności.

RPO z uznaniem przyjął decyzję MRPiPS o przeprowadzeniu badania w 2019 r. Uczynienie z badania z kwestionariuszem integralnej części ogólnopolskiego badania liczby osób bezdomnych było jednym z postulatów Rzecznika.

W związku z badaniami eksperci Komisji oraz Ogólnopolska Federacja na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności sformułowali rekomendacje. Krytyczne uwagi dotyczą organizacji badania i stosowanego przez resort „Kwestionariusza osoby bezdomnej”  

Najważniejsze postulaty:

  1. potraktowanie badania jako integralnej części Ogólnopolskiego Badania Liczby Osób Bezdomnych, a tym samym przeprowadzanie go co dwa lata,
  2. podjęcie stałej współpracy lub powierzenie tworzenia metodologii, planowania sposobu przeprowadzenia, analizy i interpretacji danych specjalistom z zakresu badań społecznych,
  3. poprawa przygotowania do przeprowadzenia badania przez odpowiednio wczesne docelowo (2-3 miesiące wcześniej) opublikowanie kwestionariusza i instrukcji do pracy z kwestionariuszem oraz organizacji badania oraz wdrożenie szkoleń dla osób prowadzących badanie, obejmujących problematykę organizacji badań i pracy w terenie
  4. zmiana zakresu publikacji wyników badania  (m.in. opublikowanie zebranych danych „surowych” na stronie internetowej MRPiPS – tak, aby do ich pozyskania nie było konieczne występowanie o informację publiczną oraz  gromadzenie danych w sposób umożliwiający jak najwięcej analiz porównawczych, a także podanie danych szczegółowych dla ośrodków miejskich w rozbiciu nie na miasta wojewódzkie, lecz według wielkości miast)
  5. oparcie badania o typologię ETHOS, a nie o ustawową definicję bezdomności. W szczególności dotyczy to 
  • uregulowania wskazówek metodologicznych do badania osób przebywających na terenie ogródków działkowych,
  • włączenia do badania osób przebywających w mieszkaniach treningowych, readaptacyjnych, wspomaganych, chronionych etc.,
  • włączenia do badania osób przebywających w placówkach krótkoterminowego pobytu dla osób uzależnionych od środków psychoaktywnych, uchodźców oraz nieudokumentowanych migrantów,
  • włączenia do badania osób „mieszkających kątem” z braku innej możliwości oraz mieszkających w skrajnie substandardowych, przeludnionych, prywatnych odpowiednikach „hoteli robotniczych”

6. opracowanie metodologii odrębnego badania mierzącego przepływy w populacji  osób bezdomnych w skali roku obejmującej wdrożenie jednolitego sytemu ewidencjonowania osób bezdomnych w placówkach pozarządowych, które mogłoby zostać wdrożone od roku 2020 lub 2021.

Ponadto Rzecznik zwraca uwagę  na postulaty zawarte w propozycji kwestionariusza do badania, przygotowanej przez ekspertkę Komisji panią Julię Wygnańską. Są wśród nich m.in.:

  • pytania o gminę ostatniego miejsca zameldowania (co może być kluczowe w ocenie liczebności migrujących osób bezdomnych - dane będą istotnym argumentem w dyskusji o właściwości miejscowej gmin w sprawach dotyczących pomocy tym osobom),
  • pytania o obywatelstwo i narodowość (kluczowe dla określenia nie badanego dotychczas zjawiska bezdomności cudzoziemców),
  • pytania o płeć oraz orientację seksualną (kluczowe dla określenia nie badanego dotychczas zjawiska bezdomności osób LGBTQ).

IV.002.2.2016

Pomysł ekspertów RPO: pomoc dla osoby bezdomnej - w całym kraju, a nie tam, gdzie była ostatnio zameldowana

Data: 2018-10-19
  • Kiedy osoby w kryzysie bezdomności chcą skorzystać z pomocy społecznej, odsyłane są do gminy swojego ostatniego miejsca zameldowania
  • Tymczasem ich więzi z tym miejscem często są już dawno zerwane i pomoc jest iluzoryczna - uważają eksperci RPO
  • Według nich powinien powstać "koszyk świadczeń" dla osób bezdomnych, którego realizacji mogliby się domagać na terenie całego kraju, niezależnie od miejsca pobytu

Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił w tej sprawie do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Przekazał wnioski z ostatniego posiedzenia Komisji Ekspertów RPO ds. przeciwdziałania bezdomności.

Zgodnie z przepisem ustawy o pomocy społecznej, w przypadku osoby bezdomnej wniosek o pomoc przekazywany jest do gminy jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Tymczasem w wielu przypadkach więź z tym miejscem już dawno została zerwana. Mechaniczne stosowanie przepisów przeczy więc celowi pomocy społecznej i sprawia, że realizacja nałożonego na Państwo przez art. 75 Konstytucji RP obowiązku przeciwdziałania bezdomności staje się iluzoryczna.

Przy takim dosłownym stosowaniu tego przepisu pomija się wolę osoby bezdomnej, która przecież dokonała już „wyboru” miejsca swojego pobytu. Poza tym problem bezdomności związany jest raczej z dużymi aglomeracjami miejskimi, w których zarówno organizacja jak i możliwości finansowe są zdecydowanie korzystniejsze. Małe miejscowości, do których często odsyłane są wnioski osób bezdomnych, nie mają na co dzień takich problemów.

Dlatego Rzecznik przekazał do Ministerstwa Rodziny następujące postulaty:

  1. konieczne jest respektowanie woli osoby bezdomnej w zakresie miejsca jej przebywania, tak aby praca socjalna z osobą w kryzysie bezdomności miała sens, przynosiła efekt, a środki pieniężne nie były marnotrawione,
  2. powinny zostać określone standardy pracy socjalnej z osobą bezdomną,
  3. należy stworzyć „koszyk świadczeń” dla bezdomnych, którego realizacji można by się domagać na terenie całego kraju, niezależnie od miejsca pobytu osoby bezdomnej oraz rozwiązań, które przyjęła dana gmina,
  4. pomoc bezdomnym powinna stać się zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, finansowanym centralnie, co pozwoliłoby rozwiązać problem właściwości miejscowej organu udzielającego pomocy.

Zastępca RPO Stanisław Trociuk poprosił wiceminister Elżbietę Bojanowską o ustosunkowanie się do zgłoszonych problemów i postulatów ich rozwiązania.

Posiedzenie Komisji Ekspertów ds. przeciwdziałania bezdomności odbyło się w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich 4 października 2018 r. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele organizacji pozarządowych zajmujących się osobami w kryzysie bezdomności oraz pracownicy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

III.7065.193.2018

O problemie braku meldunku. Posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności przy RPO

Data: 2018-10-04

Tematem posiedzenia 4 października były problemy, jakie stwarza dla osoby w kryzysie bezdomności brak stałego zameldowania bądź nawet brak możliwości wskazania adresu zamieszkania rozumianego jako konkretny lokal, w konkretnym budynku na konkretnej ulicy.

W posiedzeniu uczestniczyli także przedstawiciele Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy.

Okazało się, że istnieją dwa rodzaje problemów: ciągle jeszcze błędna praktyka urzędników, którzy pomimo ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych w wielu sprawach (wydanie prawa jazdy, orzekanie o stopniu niepełnosprawności) uzależniają pozytywne rozstrzygnięcie od podania miejsca zameldowania, bądź określają według zameldowania swoją właściwość w sprawie.

Ten problem wymaga aktywnych działań ze strony organów nadzoru - stałego szkolenia i podnoszenia kwalifikacji urzędników, wydawania okólników zawierających wyjaśnienia przepisów, korzystania ze środków nadzwyczajnej kontroli decyzji administracyjnych.

Druga grupa problemów może być rozwiązana natomiast jedynie poprzez zmianę niedobrych przepisów. Tak jest w przypadku określenia właściwości organu orzekającego o przyznanie osobie bezdomnej świadczeń z pomocy społecznej, czy przepisów określających zasady dopisania się do rejestru wyborców (ta ostatnia sprawa wg zapewnień MSWiA ma być załatwiona w najbliższym czasie poprzez zmianę rozporządzenia).

Podczas dyskusji doszliśmy do wniosku, że problemy związane z uzależnianiem przyznania różnego rodzaju świadczeń od miejsca stałego zameldowania maja swoje źródło w sposobie finansowania tych usług.

Być może rozwiązaniem problemu byłoby uznanie pomocy dla osób w kryzysie bezdomności za zadanie zlecone gminom z zakresu administracji rządowej, co zmieniłoby sposób finansowania realizacji tych zadań na centralny. Wówczas gminy nie unikałyby pomocy osobom niezameldowanym na ich terenie w obawie przed brakiem finansowania tej pomocy. Konieczne wydaje się również ustandaryzowanie w skali kraju pracy socjalnej z tymi osobami i określenie „koszyka " świadczeń dla osoby bezdomnej niezależnie od miejsca, w którym pomoc jest mu udzielana. Te zmiany pozwoliłyby na respektowanie woli osoby bezdomnej co do miejsca (gminy) w jakim chce ona przebywać.

Komisja ekspertów ds. przeciwdziałania bezdomności omówiła ideę Karty Praw Osób Bezdomnych

Data: 2018-05-11

11 maja 2018 r. odbyło się posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności przy Rzeczniku Praw Obywatelskich poświęcone idei Karty Praw Osób Bezdomnych, z udziałem dr. Adama Bodnara i osób dotkniętych kryzysem bezdomności.

Uczestnicy posiedzenia zgodnie stwierdzili, że idea Karty Praw Osób Bezdomnych zasługuje na poparcie i promowanie. Dokument ten, po przyjęciu przez władze samorządowe, mógłby być instrumentem podmiotowości osób bezdomnych.

Przede wszystkim jednak - jak stwierdził dr Adam Bodnar - Karta ma wymiar programowy i ideowy. Określa bowiem politykę miejską w stosunku do osób dotkniętych problemem bezdomności i w ten sposób uwrażliwia władze miast oraz urzędników na problemy i prawa tej grupy. Ma także walory edukacyjne – już sama debata o niej uwrażliwi społeczność lokalną i samorządowców na kwestię rozwiazywania problemu bezdomności, o której zbyt mało mówi się w debacie publicznej.

Odnośnie aktualnie proponowanej treści Karty zgromadzeni eksperci uznali, że wymaga ona korekt i dostosowania jej do polskiego porządku prawnego.

Znaczna część dyskusji została poświęcona potrzebie obudowania Karty mechanizmami wymuszającymi na władzach przestrzeganie jej postanowień, aby miała rzeczywisty wpływ na poprawę losu osób bezdomnych. Po wymianie doświadczeń ze współpracy z ośrodkami pomocy społecznej, warto rozważyć stworzenie dokumentu służącego wyjaśnieniu organom administracji publicznej, w tym służbom socjalnym, celu wprowadzenia Karty.

Karta Praw Osób Bezdomnych powinna być także promowana wśród osób doświadczających bezdomności. Wiedza o takim dokumencie, przyjętym przez władze miejskie, pozwoliłaby powoływać się na jej postanowienia w sytuacji nadużyć ze strony władzy, w tym Policji czy Straży Miejskich.

O stworzeniu miejskiej karty praw osób bezdomnych. Posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności

Data: 2018-02-21

Wprowadzenie w Polsce miejskiej karty praw osób bezdomnych było głównym tematem kolejnego posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności. Jest to dokument, który zawiera szereg zobowiązań organów władz publicznych do przestrzegania podstawowych praw osób dotkniętych bezdomnością. Został przygotowany przez Housing Rights Watch i European Federation of National Organisations Working with the Homeless (FEANTSA). Projekt ten jest funkcjonuje już niektórych europejskich miastach m.in. Barcelonie. Karta została przetłumaczona na język polski.

Członkowie komisji ekspertów dyskutowali nad rozpoczęciem  kampanii  promującej ideę karty praw osób bezdomnych  w Polsce. Zastanawiali się jakie kwestie należałoby w tym dokumencie zmienić, aby dostosować go do polskich warunków.

Przy okazji stworzenia karty praw osób bezdomnych, warto byłoby powołać miejskich (powiatowych) rzeczników praw osób bezdomnych, którzy czuwaliby nad przestrzeganiem praw zapisanych w karcie, a także byliby swoistego rodzaju koordynatorami usług na szczeblu samorządu na rzecz osób dotkniętych bezdomnością.

O pomocy dla bezdomnych kobiet i udziale osób w kryzysie bezdomności w pracach organizacji zajmujących się problematyką ubóstwa – posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności

Data: 2017-11-29

- „Nic o nas bez nas” – to w naszym kraju znane hasło. Ważne jest, abyśmy potrafili z niego czerpać. Dlatego tak bardzo cieszy mnie, że udało nam się trochę zmodyfikować formułę dzisiejszego spotkania i będziemy mieli możliwość wysłuchania osób, które doświadczyły kryzysu bezdomności a teraz biorą udział w pracach organizacji zajmujących się  problematyką ubóstwa – mówił prof. Ryszard Scharfenberg podczas posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności.

W spotkaniu uczestniczyli m.in. przedstawiciele Stowarzyszenia ATD Czwarty Świat oraz osoby działające w polskim Komitecie Europejskiej Sieci Przeciwdziałania Ubóstwu (The European Anti-Poverty Network). Gośćmi spotkania byli także uczniowie z Gimnazjum im. Kopernika w Turku, którzy w ten sposób spędzili Dzień z RPO – to forma nagrody specjalnej przyznawanej w Konkursie multimedialnym RPO dla młodzieży na interpretację praw i wolności obywatelskich zawartych w rozdziale II Konstytucji.

Rzecznik przypomniał, że niedawno Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie ochrony przed "eksmisją na bruk" z mieszkań funkcjonariuszy służb mundurowych. Chodzi np. o to, żeby żona policjanta (będąca w ciąży i z dzieckiem) nie wylądowała na bruku, jeśli policjant ją nagle opuści i zostawi w mieszkaniu "resortowym". TK uznał dotychczasowe przepisy, które pozwalały na tego typu sytuacje,  za niezgodne z Konstytucją.

Podczas posiedzenia Komisji Ekspertów rozmawiano także o problemach dotyczących udzielania pomocy kobietom dotkniętym bezdomnością, w tym matkom z dziećmi. W dyskusji wzięli udział przedstawiciele warszawskich placówek dla dotkniętych bezdomnością kobiet m.in. Ośrodka "Tylko" prowadzonego przez Caritas Archidiecezji Warszawskiej oraz domu dla bezdomnych kobiet "Emaus" Wspólnoty Katolickiej Chleb Życia oraz fundacji po DRUGIE, która buduje dom dla nieletnich matek i dzieci.

Konferencja „Przeciwdziałanie bezdomności i wykluczeniu mieszkaniowemu - potrzeba systemowej prewencji i deinstytucjonalizacji usług społecznych” w Biurze RPO

Data: 2017-10-05

Walka z bezdomnością nie będzie skuteczna, jeśli nie będziemy działać razem – mówił rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar otwierając konferencję pt. „Przeciwdziałanie bezdomności i wykluczeniu mieszkaniowemu - potrzeba systemowej prewencji  i deinstytucjonalizacji usług społecznych”, która 5 października odbyła się w Biurze RPO.

Rzecznik przemawiając do szerokiego grona przedstawicieli samorządów z całego kraju, ministerstw, organizacji pozarządowych i ekspertów z zakresu mieszkalnictwa podkreślił znaczenie koordynacji działań zarówno administracji rządowej, o co od dawna apeluje, jak również administracji samorządowej oraz strony społecznej. Rzecznik podkreślał również konieczność podejmowania innowacyjnych rozwiązań, które prowadziłyby do aktywnego przeciwdziałania skutkom bezdomności, w tym także znaczenie deinstytucjonalizacji świadczonej pomocy, także w aspekcie mieszkaniowym. – Tworzenie wielkich ośrodków, gdzie osoby są de facto izolowane nie jest żadnym rozwiązaniem – mówił Adam Bodnar. Zaznaczył jednak, że w Polsce są samorządy i organizacje pozarządowe, które już wiedzą, co i jak należy zmieniać, by wspierać mieszkańców. – Jeżdżąc po kraju w ramach spotkań regionalnych RPO widzimy te dobre przykłady, które warto promować. To taki archipelag nadziei w morzu beznadziei – wskazał rzecznik praw obywatelskich.

W tym właśnie celu została zorganizowana w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich konferencja, nawiązująca do wydanej przez BRPO 2 października 2017 r., kiedy to przypadł Międzynarodowy Dzień Mieszkalnictwa. Publikacja łączący opis podejmowanych oddolnie, przez poszczególne samorządy, programów mieszkaniowych z próbą ich umiejscowienia w kontekście systemowym i prawnoporównawczym.

Ta świadomość łączenia wysiłków dla rozwiązania interdyscyplinarnych i kryzysowych sytuacji przenikała całą konferencję, która zorganizowana została we współpracy z Komisją Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności przy RPO oraz Fundacją Habitat for Humanity Poland przy udziale Komisji Ekspertów ds. Osób Starszych i Komisji Ekspertów ds. Osób z Niepełnosprawnością, działających przy Rzeczniku Praw Obywatelskich.

Wychodząc z założenia, że prawo do mieszkania jest jednym z podstawowych praw człowieka, organizatorzy chcieli pokazać, że w kraju permanentnego kryzysu mieszkaniowego da się realizować programy wspierania osób bezdomnych w mieszkaniach. Podczas konferencji zaprezentowane zostały rozwiązania sprawdzone zarówno w małych gminach, jak i w wielkich metropoliach.  Rozwiązania, które pokazują, że da się budować prewencyjne mechanizmy, „sieci bezpieczeństwa” dla osób wypadających z rynku mieszkaniowego, dzięki którym nie staną się one bezdomne.

Jak wskazał, we wstępie do publikacji, jej redaktor merytoryczny Jakub Wilczek zebrane praktyki pokazują, że da się tworzyć pomosty w procesie reintegracji, umożliwiające płynne i bezpieczne przejście od stabilizacji w placówce do samodzielnego zamieszkania. Możliwe jest świadczenie pomocy mieszkaniowej zarówno długotrwale bezdomnym mężczyznom, jak i kobietom w kryzysie związanym z przemocą domową, osobom opuszczającym pieczę zastępczą, osobom eksmitowanym i osobom uprawnionym do miejsca w domu pomocy społecznej. Da się w tym zakresie zawiązywać efektywne partnerstwa lokalne pozwalające na świadczenie kompleksowej i zindywidualizowanej pomocy, a działania te mogą być prowadzone na zasobie mieszkaniowym gminy, jak i na zasobie prywatnym. Można wreszcie tworzyć nowe mieszkania, z przeznaczeniem na ten cel. I da się zaoszczędzić znaczne ilości publicznych pieniędzy przeznaczanych na długoletnie pobyty osób bezdomnych w instytucjach.

O pracy Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności opowiedziała jej współprzewodnicząca Adriana Porowska. Podkreśliła, że w Komisji znajdują się zarówno praktycy, którzy na co dzień pracują z osobami w kryzysie bezdomności, ale też naukowcy i eksperci, którzy pozwalają szerzej spojrzeć na problem bezdomności. Wśród postulatów zgłaszanych przez Komisję wskazała m.in. na kwestie związane z: działalnością banków żywności, przyjmowaniem osób niesamodzielnych do schronisk dla bezdomnych, czy możliwością skorzystania z bezpłatnej pomocy prawnej.

- Mamy mnóstwo przypadków, gdy ludzie są gorzej traktowani tylko dlatego, że są bezdomni. Bezdomność wiąże się zaś z zaś z całym ogromem problemów, wynikającym także z podeszłego wieku i niepełnosprawności, które nie są mniej dolegliwe dla osób bezdomnych. Nie wynika to z tego, że mamy złe przepisy, często chodzi o samo podejście innych ludzi, o to że wciąż panuje przekonanie, że jeśli ktoś jest bezdomny, to sobie na to zasłużył  – mówiła Adriana Porowska. Nawiązała przy tym do protestów pojawiających się przy lokalizacji noclegowni przy hali EXPO w Warszawie, wskazując na potrzebę aktywnego przeciwstawienia się takim postawom np. poprzez budowę przełamującej stereotypy pięknej i świetnie wyposażonej noclegowni.

 Podkreślała przy tym, że dzięki pomocy pracowników Biura RPO udaje się rozwiązać wiele skomplikowanych problemów, z którymi na co dzień zmagają się osoby w kryzysie bezdomności i pomagający im wolontariusze.

 

Program konferencji

Otwarcie konferencji

11:00 powitanie gości - dr Adam Bodnar, rzecznik praw obywatelskich

11:10 przedstawienie działalności Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności - Adriana Porowska, współprzewodnicząca Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności przy RPO

11:20 prezentacja publikacji RPO „PROGRAMY MIESZKANIOWE W PRZECIWDZIAŁANIU BEZDOMNOŚCI - dobre praktyki i refleksja systemowa” - Jakub Wilczek, Ogólnopolska Federacja na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności

Panel I. Programy mieszkaniowe w ramach deinstytucjonalizacji usług społecznych jako narzędzia przeciwdziałania wykluczeniu mieszkaniowemu.

11:40 Gdański Program Mieszkalnictwa Społecznego - Piotr Olech, Urząd Miasta Gdańsk

Program przeznaczony dla osób i rodzin w trudnym położeniu, takich jak młodzież dorastająca w trudnych warunkach bez wsparcia rodziców, osoby o specjalnych potrzebach – osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze, osoby zagrożone eksmisjami, osoby doświadczające bezdomności, czy wychodzące z uzależnień, ale też ofiary przemocy w rodzinie, ofiary zdarzeń losowych czy traumatycznych wydarzeń.

 

12:00 Deinstytucjonalizacja systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami - stan obecny i perspektywy - dr Krzysztof Kurowski, Komisja Ekspertów ds. Osób z Niepełnosprawnością przy RPO, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich

12:20 Model wsparcia osób starszych w środowisku zamieszkania - 7 obszarów dla deinstytucjonalizacji - Barbara Imiołczyk, Komisja Ekspertów ds. Osób Starszych przy RPO, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich

Model to propozycja ekspertów z Komisji ds. Osób Starszych przy RPO – pokazują oni, jak kompleksowe działanie w wielu dziedzinach pozwala osobom starszym mieszkać u siebie do późnej starości. Dzięki tym działaniom seniorzy nie stają się klientami opieki zinstytucjonalizowanej.

(Propozycja modelu dostępna w załączniku pod tekstem; tam też  - link do interaktywnej ankiety, za pomocą której RPO zbiera przykłady już istniejących rozwiązań w 7 kluczowych obszarach po to, by móc potem szerzyć te dobre praktyki)

12:40 dyskusja panelowa

 

Panel II. Kierunki rozwoju polityki mieszkaniowej w obszarze przeciwdziałania wykluczeniu mieszkaniowemu - rekomendacje.

Alternatywne rozwiązania mieszkaniowe dla osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym

13:30 “Tak zwana bezdomność – co robimy by jej nie było i co z tego wynika (przegląd na skróty)”    Ewa Bończak-Kucharczyk - wybitny ekspert i autorka kilkudziesięciu publikacji z zakresu mieszkalnictwa, była wiceprezydent Białegostoku i była wiceprezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

Towarzystwa budownictwa społecznego jako narzędzie tworzenia mieszkań wspomaganych: o możliwości upowszechnienia modelu

13:50 Program „Potrzebny Dom”- mieszkalnictwo wspomagane w Stargardzie - Agata Kmieć-Łuciuk, Urząd Miasta Stargard

14:10 O potrzebie partnerstw i profesjonalizmu - towarzystwa budownictwa społecznego na rzecz mieszkań wspomaganych - dr Alina Muzioł-Węcławowicz, Politechnika Warszawska

Najem społeczny jako innowacyjne rozwiązanie ułatwiające dostęp do mieszkania

14:30 Społeczne agencje najmu jako sposób przeciwdziałania wykluczeniu mieszkaniowemu - doświadczenia zagraniczne – Magdalena Ruszkowska-Cieślak, Fundacja Habitat for Humanity Poland i Hanna Milewska-Wilk, Stowarzyszenie  „Mieszkanicznik”,

14:50 Najem społeczny jako element zintegrowanego wsparcia osób wychodzących z kryzysu bezdomności na przykładzie Społecznej Agencji Najmu i Zatrudnienia - dr Barbara Audycka, Fundacja Habitat for Humanity Poland

15:10 dyskusja panelowa

Posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności

Data: 2017-05-24

24 maja 2017 r. odbyło się kolejne posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności, które poświęcone było dyskusji dotyczącej efektów dotychczasowych działań Komisji oraz omówieniu nowych celów i zamierzeń, a także wypracowaniu strategii szerszego współdziałania Komisji z jednostkami samorządu terytorialnego.

W posiedzeniu Komisji, oprócz rzecznika Adama Bodnara i ekspertów Komisji, wzięli udział również przedstawiciele Komisji Ekspertów ds. Osób z Niepełnosprawnością oraz Komisji Ekspertów ds. Osób Starszych, które działają przy RPO.

Z chwilą rozpoczęcia działalności Komisji została stworzona mapa problemów związanych z bezdomnością. W wyniku dyskusji podczas ostatniego posiedzenia eksperci przyznali, że pomimo działań podejmowanych przez Komisję w sprawie zdiagnozowanych w mapie problemów - większość zgłaszanych zastrzeżeń, co do sposobu przeciwdziałania bezdomności, jest nadal aktualna.

W dalszym ciągu wyraźnie rysuje się potrzeba odpowiedniej koordynacji działań w zakresie przeciwdziałania bezdomności pomiędzy poszczególnymi resortami, jak również ułatwienia współpracy pomiędzy zajmującymi się przeciwdziałaniem bezdomności jednostkami administracji rządowej i samorządowej.

Wątpliwości budzi także możliwość dostosowania placówek dla osób bezdomnych do standardów, o których mówi ustawa o pomocy społecznej, gdyż termin na dostosowanie tych placówek liczony jest od momentu wejścia w życie ustawy nowelizującej z dnia 5 sierpnia 2015 r. . Same standardy zostały określone dopiero wydanym 28 kwietnia 2017 r. rozporządzeniu w sprawie standardów noclegowni, schronisk dla osób bezdomnych i ogrzewalni. Niewystarczające w tym kontekście wydają się również środki na świadczenie pomocy dla osób bezdomnych, które od kilku lat pozostają na takim samym poziomie.

Organizacje społeczne zgłaszały również zastrzeżenia do rygorystycznych wymogów co do nazewnictwa placówek dla osób bezdomnych oraz kosztów wymaganych szkoleń specjalizacyjnych z zakresu organizacji pomocy społecznej.

W ocenie ekspertów Komisji ważnym i aktualnym zagadnieniem jest sposób przeciwdziałania bezdomności wśród kobiet i dzieci, w tym także matek z dziećmi. Skala bezdomności tych osób nie jest w pełni zdiagnozowana. W sytuacji niewystarczającej liczby domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, a także biorąc pod uwagę wytyczne niepozwalające na zapewnienie im opieki w placówkach dla osób bezdomnych, pojawia się wiele wątpliwości, co do stopnia zaspokojenia potrzeb kobiet i dzieci dotkniętych bezdomnością.

Bardzo aktualnym tematem jest również zwiększenie środków na programy prowadzące do trwałego wyjścia z bezdomności realizowane m.in. w przyjętym przez Radę Ministrów Narodowym Programie Mieszkaniowym.

W ocenie Rzecznika i Komisji bardzo potrzebna jest także zmiana społecznego odbioru osób bezdomnych i powszechnej stygmatyzacji tej grupy osób.

Rozwiązywanie problemów utrudniających przeciwdziałanie bezdomności wymaga także poszukiwania skutecznej współpracy pomiędzy jednostkami administracji rządowej, samorządowej i organizacjami społecznymi działającymi na poziomie lokalnym. Jest wiele miejsc, gdzie taka współpraca bardzo dobrze funkcjonuje. Zdaniem RPO i członków  Komisji należy promować przykłady takiej współpracy i zachęcać do rozwiązywania istniejących problemów w ramach lokalnych „okrągłych stołów” – z udziałem działających lokalnie instytucji i organizacji.

Posiedzenie Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności

Data: 2017-03-23

Zapewnienie niezbędnej opieki osobom bezdomnym, które opuszczają placówki służby zdrowia, a ze względu na swoją niesamodzielność wymagają dalszej opieki medycznej, było głównym tematem posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Przeciwdziałania Bezdomności działającej przy RPO.

W spotkaniu wzięli udział nie tylko członkowie tej Komisji, ale także przedstawiciele Komisji Ekspertów ds. Zdrowia - dr n. med. Marek Balicki oraz Ewa Osińska z Biura RPO. W posiedzeniu uczestniczyli również przedstawiciele Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Zdrowia, a także  przedstawiciele Samodzielnego Publicznego Centralnego Szpitala Klinicznego oraz Szpitala Chirurgii Urazowej św. Anny w Warszawie oraz dr Maria Sielicka-Gracka z organizacji Lekarze Nadziei.

- Spotkaliśmy się dziś po to, by dyskutować o problemach, które występują na styku pomocy społecznej i ochrony zdrowia, bo od pewnego czasu wyraźnie widać, że na tym polu brakuje odpowiedniej współpracy i koordynacji – mówił Adam Bodnar otwierając posiedzenie Komisji Ekspertów do spraw Przeciwdziałania Bezdomności. Rzecznik zauważył również, że o problemach osób bezdomnych bardzo dużo mówi się zimą, kiedy są mrozy zagrażające ich zdrowiu i życiu, jednak o tych osobach, o ich problemach należy pamiętać cały czas. – To teraz jest czas by wypracować kompleksowe rozwiązania i wprowadzać je w życie – dodał RPO.

Główny temat spotkania

Możliwość przebywania osób niesamodzielnych (i potrzebujących opieki medycznej) w placówkach dla osób bezdomnych budziła wiele wątpliwości w związku z nowelizacją przepisów ustawy o pomocy społecznej. W tej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich skierował wystąpienie do Minister Rodziny, Pracy  i Polityki Społecznej.

Podczas posiedzenia Komisji Ekspertów do spraw Przeciwdziałania Bezdomności omówiono działania podejmowane przez Minister Rodziny, Pracy  i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo Zdrowia na rzecz zapewnienia niezbędnej pomocy osobom niesamodzielnym opuszczającym instytucje systemu ochrony zdrowia. Dyskutowano również o kwestiach dotyczących koordynacji tych działań przez pracowników służby zdrowia i pomocy społecznej.

O tym, jak ważne jest stworzenie systemu przekazywania opieki nad osobami niesamodzielnymi pomiędzy szpitalami a pomocą społeczną, Rzecznik Praw Obywatelskich pisał już w październiku 2016 r. do Prezesa Rady Ministrów. Zapewnienie takiej opieki jest szczególnie istotne w odniesieniu do osób bezdomnych, które będąc osobami dotkniętymi skrajnym wykluczeniem społecznym, są najbardziej narażone na dotkliwe skutki braku opieki.

W odpowiedzi na to wystąpienie, Wiceminister  Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapewniła, że  zarówno Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jak i Minister Zdrowia, mają świadomość co do konieczności podjęcia działań w celu zapewnienia odpowiedniej współpracy pomiędzy pracownikami służby zdrowia i pomocy społecznej oraz budowy spójnych mechanizmów przepływu informacji o pacjentach opuszczających instytucje systemu ochrony zdrowia.

W styczniu 2017 r. RPO uzyskał też informację z Ministerstwa Zdrowia, że szef resortu wystąpił do dyrektorów szpitali o podjęcie działań zmierzających do zapewnienia przekazywania służbom pomocy społecznej informacji o pacjentach, którzy takiej opieki nie mogą uzyskać w miejscu dotychczasowego pobytu, bądź opieki tej nie mogą zapewnić im osoby bliskie.

Podczas posiedzenia Komisji Ekspertów do spraw Przeciwdziałania Bezdomności szczegółowo omówiono wątpliwości dotyczące wykładni art. 48a ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, a także działań podejmowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w zakresie zapewnienia odpowiedniej opieki osobom niesamodzielnym. Swoje stanowiska mogli zaprezentować m.in. lekarze i przedstawiciele organizacji, którzy na co dzień pracują z osobami, które takiej opieki potrzebują, a także przedstawiciele administracji publicznej.