Zawartość
Liczba całkowita wyników: 8

Komisja Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego

Skład Komisji ekspertów ds. zdrowia psychicznego

  1. dr n.med. Marek Balicki
  2. Regina Bisikiewicz
  3. dr hab. Paweł Bronowski,
  4. dr Jan Ciechorski
  5. dr Krzysztof Eichstaedt
  6. prof. dr hab.n.med Piotr Gałecki
  7. Ewa Giza
  8. Karolina Goldstrom (sekretarz komisji)
  9. Maria Gordon
  10. Tomasz Goździkiewicz
  11. Piotr Harhaj
  12. prof. dr hab.n.med Janusz Heitzman
  13. Jacek Juszkiewicz
  14. Joanna Koczorowska
  15. Krzysztof Kurowski
  16. dr Sławomir Murawiec
  17. Anna Morawska-Borowiec
  18. Krzysztof Olkowicz (przewodniczący),
  19. prof. dr hab. n.med. Robert Pudlo
  20. prof. dr hab.n.med. Jacek Wciórka
  21. dr Katarzyna Walewska

Komisja działa od grudnia 2017 r. 

Data początkowa
np.: 04/2021
Data końcowa
np.: 04/2021
(pozwala na wiele wyborów np. z klawiszem Ctrl)

Rekomendacje dla wyjścia z zapaści systemu ochrony zdrowia psychicznego

Data: 2020-10-16
  • Kontynuowanie pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP) – modelu kompleksowej opieki nad chorującymi psychicznie w miejscu zamieszkania
  • Zapewnienie finansowania psychiatrii ze środków publicznych na poziomie 5-6%
  • Kompleksowa nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego
  • Poprawa dostępności leczenia psychiatrycznego dzieci i młodzieży. Dziś w pięciu województwach nie funkcjonuje żaden oddział psychiatryczny dzienny, w województwie podlaskim brak stacjonarnego 
  • Zagwarantowanie wszystkim uczniom możliwości korzystania w szkole z pomocy psychologicznej i pedagogicznej

To tylko część rekomendacji Rzecznika Praw Obywatelskich, wypracowanych wraz z Komisją Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego.

Mogą one być podstawą wychodzenia z dzisiejszej zapaści ochrony zdrowia psychicznego - szczególnie dotkliwej dla dzieci i młodzieży. Po latach zaniedbań ochrona ta musi się stać przedmiotem świadomej i konsekwentnej polityki państwa jako priorytetowa wartość publiczna.

A zakres problemów i zaniedbań jest ogromny. Niezbędne są pilne rozwiązania systemowe. Powinny one zapewnić bliski i równy dostęp do wymaganej jakości i efektywności leczenia oraz godziwych warunków korzystania z niego. Wymaga tego także wzrastające zapotrzebowanie na opiekę psychiatryczną, psychologiczną i psychoterapeutyczną w okresie pandemii COVID-19 - jak i po niej

16 października 2020 r. obradowała Komisja Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego przy RPO.

RPO Adam Bodnar mówił, że to ostatnie spotkanie w jego kadencji. Podziękował za pracę wszystkim członkom Komisji i podsumował jej działania.

Podkreślał, że ważne było to, że mogliśmy ukształtować pewną zmianę mentalną. Zmianę w podejściu pacjentów i ngo-sów, w tym że można współpracować ponad podziałami politycznymi, ale tez współpracy rożnych instytucji np. RPO z RPP. Podkreślił, że nastąpiło jednak podejście do deinstytucjonalizacji opieki psychiatrycznej,  może lekko bojaźliwie, ale tak się stało.

Przewodniczący Komisji Krzysztof Olkowicz wskazywał na pozytywne podejście do programu deinstytucjonalizacji opieki. Niepokój budzą zaś różnego rodzaju zagrożenia dla pilotażowego programu Centrów Zdrowia Psychicznego. A uruchomienie  funduszów UE na rzecz psychiatrii jest uwarunkowane przyjęciem programu na rzecz deinstytucjonalizacji. Musi za nią odpowiadać jeden resort, a dziś takiej współpracy brak.

- Musimy zmierzać do nieodległego poziomu 5 proc. wydatków na psychiatrię i terapie uzależnień – mówił Marek Balicki. Poinformował o wystąpieniu Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego do MZ z pięciopunktowym planem. Najważniejszy punkt to nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia  psychicznego, wprowadzający ramy działania nowego systemu na poziom ustawy.  Drugi to „mapa drogowa”  co do dat wprowadzania poszczególnych etapów zmian. Potrzebny jest też ekspercki ośrodek koordynujący przy MZ. Mamy także nadzieję, że pilotaż Centrów Zdrowia Psychicznego będzie przedłużony do końca  2022 r. i że nadal będą one finansowane na bazie ryczałtu na populację.

Prof. Janusz Heitzman podkreślał duże wsparcie Biura RPO w przekonywaniu, że problematyka zdrowia psychicznego nie jest domeną tylko  osób zawodowo z nią związanych. To także uwrażliwienie społeczne na tę problematykę, co jest wręcz zmianą cywilizacyjną w odniesieniu do zdrowia psychicznego. Zaczyna się też zwracać uwagę na wpływ pandemii na kondycję psychiczną całego społeczeństwa.

Rekomendacje RPO i Komisji

Proponowane są takie kierunki działań, jak m.in.:

  • konsekwentne kontynuowanie pilotażu i wprowadzenie ustawowych gwarancji tworzenia Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP) – modelu skoordynowanej i kompleksowej opieki nad chorującymi psychicznie w miejscu zamieszkania;
  • przygotowanie i wprowadzenie instytucjonalnych ram i zasad współdziałania CZP z podmiotami świadczącymi oparcie społeczne, oraz aktywizację społeczno-zawodową;
  • zapewnienie finansowania psychiatrii ze środków publicznych na poziomie 5-6%;
  • odejście od zasady płacenia za „usługę psychiatryczną” oraz „osobodzień” a nie za leczenie;
  • przygotowanie procedur i poszerzenie świadczeń gwarantowanych realizowanych w sposób zdalny;
  • przygotowanie kompleksowej nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego;
  • powstanie lokalnych planów restrukturyzacji bazy szpitalnej z przenoszeniem zadań podstawowej opieki psychiatrycznej ze szpitali psychiatrycznych do oddziałów psychiatrycznych w szpitalach ogólnych;
  • podjęcie i wdrożenie działań w celu zwiększenia zaangażowania jednostek samorządu terytorialnego w realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego;
  • przygotowanie i realizacja lokalnych programów ochrony zdrowia psychicznego (Obecnie plany takie opracowano w 24% powiatów i 34% miastach na prawach powiatu);
  • poprawa dostępności leczenia psychiatrycznego dzieci i młodzieży. (Na 630 tys. dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia wymagających pomocy systemu lecznictwa psychiatrycznego i wsparcia psychologicznego tylko 159 tys. jest pacjentami systemu. W pięciu województwach nie funkcjonuje żaden oddział psychiatryczny dzienny, w województwie podlaskim brak stacjonarnego oddziału);
  • zapewnienie warunków finansowo-organizacyjnych i kadrowych do tworzenia w ramach reformy psychiatrii dzieci i młodzieży ośrodków środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej. (Powinno powstać 733 takich ośrodków, obecnie ok. 130);
  • szybkie podejmowanie decyzji administracyjnych o świadczeniach specjalnych usług opiekuńczych lub środowiskowych domów samopomocy;
  • zagwarantowanie wszystkim uczniom możliwości korzystania w szkole z pomocy psychologicznej i pedagogicznej oraz udzielanie bezpośredniej pomocy w prowadzeniu terapii i wsparcia psychologicznego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne;
  • zapewnienie warunków do objęcia odpowiednim postępowaniem leczniczym, terapeutycznym i resocjalizacyjnym pacjentów oddziałów psychiatrii sądowej.

RPO od dawna upomina się też o przepisy umożliwiające umieszczanie w zakładach psychiatrycznych chorujących psychicznie skazanych, którzy stanowią zagrożenie. Takie osoby nie mogą przebywać w więzieniach, bo nie są tam leczone.

Dyskusja o tragedii najmłodszych w kryzysie psychicznym

W drugiej części obrad Komisji odbyła się dyskusja dotycząca książki Janusza Schwertnera i Witolda Beresia pt. ,,Szramy’’. To książka o dzieciach i młodzieży w kryzysie psychicznym, co często kończy się samobójstwem.

Krzysztof Olkowicz przytoczył jedną z opinii o tej książce, że „ co 10 lat znika małe miasteczko młodych ludzi, kto jest temu winien: państwo, czy może my wszyscy”.

Według Janusza Schwertnera, który opowiadał o tych problemach,   można mówić o współodpowiedzialności państwa, wziąwszy pod uwagę zapaść dziecięcej psychiatrii. – Trzeba krzyczeć o stanie dziecięcej psychiatrii - mówił

Ta sytuacja to wstyd dla nas, dorosłych – przyznawano w dyskusji.

- Być może dochodzimy do momentu krytycznego, co sprawi że wreszcie ta sprawa będzie uznawana za kluczową – podsumował Adam Bodnar.

Jak poprawić system ochrony zdrowia psychicznego?

Data: 2020-09-14
  • Ochrona zdrowia psychicznego – dziś przechodząca głęboki kryzys, szczególnie dotkliwy dla dzieci i młodzieży – musi po latach zaniedbań stać się przedmiotem świadomej i konsekwentnej polityki państwa jako priorytetowa wartość publiczna
  • Zakres problemów i zaniedbań jest ogromny. Niezbędne są pilne rozwiązania systemowe. Powinny one zapewnić bliski i równy dostęp do wymaganej jakości i efektywności leczenia oraz godziwych warunków korzystania z niego
  • Wymaga tego także wzrastające zapotrzebowanie na opiekę psychiatryczną, psychologiczną i psychoterapeutyczną w okresie pandemii COVID-19 - jak i po niej

14 września 2020 r. Komisja Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego przy Rzeczniku Praw Obywatelskich podsumowała swą działalność.

Problem ze zdrowiem psychicznym narasta na całym świecie. W Unii Europejskiej z powodu tych zaburzeń cierpi 164,8 mln osób (38%). Z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wynika, że zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania odpowiadają w Polsce za 17% utraconych lat w zdrowiu u mężczyzn i 14% u kobiet.

W ostatnich latach stan ochrony zdrowia psychicznego w Polsce stopniowo się pogarszał. A sytuacja psychiatrii dziecięcej jest tak zła, że potrzebne są działania ratunkowe. Należy się też spodziewać nowych problemów wywołanych przez izolację i stres związany z pandemią.

Obecny polski system leczenia nie jest nastawiony na organizację procesu leczenia. I – co gorsza – nie koncentruje się na pacjencie, którego należy wspierać w zdrowieniu. W systemie liczą się wykonane procedury, wynik finansowy, a pacjent to tylko anonimowy nr PESEL.

Tymczasem kryzys psychiczny nie wymaga leżenia w łóżku. System opiera się na finansowaniu leczenia za łóżko, a człowiek opuszczający szpital pozostaje bez wsparcia. Należy rozwijać wsparcie terapeutyczne i społeczne w środowisku nastawione na zdrowienie, z wykorzystaniem potencjału asystentów zdrowienia - osób z doświadczeniem kryzysu psychicznego, które mogą wspierać innych. Izolacja szpitalna powinna być ostatecznością, tak krótką jak to możliwe, na małym oddziale szpitalnym.

Na szczęście zaczęły się już zmiany – na razie wdrażane są w formie pilotażu. Nowy model zakłada odejście od wielkich szpitali na rzecz opieki środowiskowej, która jest najlepszą formą opieki, o ile jest dostępna i położona w pobliżu miejsca zamieszkania danej osoby.

Widać już, że Centra Zdrowia Psychicznego w programie pilotażowym zdają egzamin. Potrzebny jest jednak kompleksowy system wsparcia.

W przypadku psychiatrii dziecięcej problem jest głębszy, więc i takie muszą być zmiany. Niskie finansowanie świadczeń z zakresu opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży doprowadziło do jej głębokiej niewydolności. Na planową wizytę u psychiatry czy psychologa dziecko musi czekać kilka miesięcy. Oczekiwanie na przyjęcie do oddziału całodobowego trwa ponad rok. Dzieci w dramatycznym stanie leżały w przepełnionych salach lub na korytarzach. Niektóre trafiały na oddziały dla dorosłych, co było dla nich zagrożeniem.

Kolejnym problemem psychiatrii dzieci i młodzieży, który szybko nie zniknie, jest niewystarczająca liczba kadry medycznej. A wykształcenie specjalistów zajmuje kilka lat.

Nowy system psychiatrii dziecięcej ma się opierać na trzech poziomach referencyjnych. I poziom mają stanowić ośrodki środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej. II poziom - to środowiskowe centra zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży. III poziom będą stanowiły środki wysokospecjalistycznej całodobowej opieki psychiatrycznej.

Na I poziomie referencyjnym dzieci nie otrzymają pomocy psychiatry, a wyłącznie pomoc psychologiczną i psychoterapeutyczną. Zakłada się powstanie 300 takich ośrodków. Biorąc pod uwagę, że w Polsce jest 380 powiatów, w tym 66 powiatów na prawach miejskich i 600 tys. młodych osób, które takiej pomocy potrzebują, to powstanie 300 ośrodków może znacząco nie poprawić sytuacji.

Należy mieć nadzieję, że to początek drogi do czasów, kiedy osoby chorujące psychicznie będą traktowane na równi z osobami chorującymi somatycznie, system leczenia będzie dostępny w miejscu zamieszkania, a opieka środowiskowa, ambulatoryjna i dzienna będzie wyprzedzała stacjonarną.

Rzecznik rekomenduje takie kierunki działań, jak m.in.:

  • konsekwentne kontynuowanie pilotażu i wprowadzenie ustawowych gwarancji tworzenia Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP) – modelu skoordynowanej i kompleksowej opieki nad chorującymi psychicznie w miejscu zamieszkania;
  • przygotowanie i wprowadzenie instytucjonalnych ram i zasad współdziałania CZP z podmiotami świadczącymi oparcie społeczne, oraz aktywizację społeczno-zawodową;
  • zapewnienie finansowania psychiatrii ze środków publicznych na poziomie 5-6%;
  • odejście od zasady płacenia za „usługę psychiatryczną” oraz „osobodzień” a nie za leczenie;
  • przygotowanie procedur i poszerzenie świadczeń gwarantowanych realizowanych w sposób zdalny;
  • przygotowanie kompleksowej nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego;
  • powstanie lokalnych planów restrukturyzacji bazy szpitalnej z przenoszeniem zadań podstawowej opieki psychiatrycznej ze szpitali psychiatrycznych do oddziałów psychiatrycznych w szpitalach ogólnych;
  • podjęcie i wdrożenie działań w celu zwiększenia zaangażowania jednostek samorządu terytorialnego w realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego;
  • przygotowanie i realizacja lokalnych programów ochrony zdrowia psychicznego (Obecnie plany takie opracowano w 24% powiatów i 34% miastach na prawach powiatu);
  • poprawa dostępności leczenia psychiatrycznego dzieci i młodzieży. (Na 630 tys. dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia wymagających pomocy systemu lecznictwa psychiatrycznego i wsparcia psychologicznego tylko 159 tys. jest pacjentami systemu. W pięciu województwach nie funkcjonuje żaden oddział psychiatryczny dzienny, w województwie podlaskim brak stacjonarnego oddziału);
  • zapewnienie warunków finansowo-organizacyjnych i kadrowych do tworzenia w ramach reformy psychiatrii dzieci i młodzieży ośrodków środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej. (Powinno powstać 733 takich ośrodków, obecnie ok. 130);
  • szybkie podejmowanie decyzji administracyjnych o świadczeniach specjalnych usług opiekuńczych lub środowiskowych domów samopomocy;
  • zagwarantowanie wszystkim uczniom możliwości korzystania w szkole z pomocy psychologicznej i pedagogicznej oraz udzielanie bezpośredniej pomocy w prowadzeniu terapii i wsparcia psychologicznego przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne;
  • zapewnienie warunków do objęcia odpowiednim postępowaniem leczniczym, terapeutycznym i resocjalizacyjnym pacjentów oddziałów psychiatrii sądowej.

RPO od dawna upomina się też o przepisy umożliwiające umieszczanie w zakładach psychiatrycznych chorujących psychicznie skazanych, którzy stanowią zagrożenie. Takie osoby nie mogą przebywać w więzieniach, bo nie są tam leczone.

Notatka z posiedzenia Komisji Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego z 28 maja 2020 r.

Data: 2020-05-28

Otwierając spotkanie Rzecznik Praw Obywatelskich, Pan dr hab. Adam Bodnar stwierdził, że zgromadziła nas dzisiaj, potrzeba rozmowy na temat sytuacji osób doświadczających kryzysów psychicznych w kontekście epidemii koronawirusa. Dwa zasadnicze wątki: to sytuacja aktualna, zagrożenia i problemy do rozwiązania, w których urząd Rzecznika mógłby interweniować – w ostatnim okresie przygotowaliśmy kilka wystąpień, które odniosły pozytywny skutek. Interweniowaliśmy też w sprawach indywidualnych. Pożyteczna i przydatna była decentralizacja ochrony zdrowia psychicznego dorosłych. Jest to kierunek, w którym powinniśmy reformować służbę zdrowia w Polsce. Drugi wątek to zastanowienie się co będzie po epidemii koronawirusa.

W książce, która się ukazała pt. ,,Obywatel PL’’, która jest przekazem pięcioletnich doświadczeń z urzędowania Rzecznika, w jej epilogu znajduje się odpowiedź na pytanie redaktora Bartosika ,,Czy obawiam się psychicznych konsekwencji w zamknięciu i izolacji przez dłuższy czas, co z osobami samotnymi, starszymi, czy więzi rodzinne się umocniły czy osłabiły’’. Moja odpowiedź była taka, że jest to jedno z większych wyzwań, z którym musimy się zmierzyć. Badania przeprowadzone po epidemii SARS w Chinach pokazały, że spora część objawów pokrywa się z zespołem stresu pourazowego (PTSD). Biorąc pod uwagę, w jak fatalnym stanie jest system ochrony zdrowia psychicznego w Polsce, i fakty takie, jak rosnąca liczba zaburzeń psychicznych i prób samobójczych zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży to mamy podstawy do wielkich obaw z tym związanych. Redaktor Bartosik zwrócił uwagę na to, że we Włoszech szybko wprowadzono system telefonicznego i  internetowego wsparcia psychicznego dla obywateli. Jednym z wyzwań, które niesie izolacja społeczna będzie  wzmocnienie systemów ochrony zdrowia psychicznego. Zgadzam się z tym poglądem.

Na efekty psychologiczne epidemii wpłyną lęk przed chorobą, oraz strach związany z utratą bezpieczeństwa ekonomicznego. Z perspektywy polityki państwa i troski o obywateli ważnym jest mądre planowanie oraz komunikacja ze społeczeństwem. Warunki kwarantanny łatwiej znieść gdy w perspektywie czasowej pojawiają się szanse jej poluzowania lub zniesienia. Obecnie jesteśmy na etapie rozluźniania – zobaczymy do czego nas to doprowadzi, bo nie jestem takim optymistą jak nasze władze. Natomiast strach ekonomiczny, upadłości, które się pojawiły, zwolnienia pracowników, prawdopodobieństwo recesji, obniżania wynagrodzeń będzie się przyczyniało do napięć związanych z ochroną zdrowia psychicznego. Coś szczególnego obecnego kryzysu to jego skala, zasięg, objęcie nim całego społeczeństwa i nałożenie się na dotychczasowe problemy systemowe, które były nierozwiązane. Dodatkowy czynnik to zagrożenie bezpieczeństwa ekonomicznego, który w ostatnim czasie w Polsce był minimalizowany, gdyż uznawano, że jesteśmy w okresie wzrostu gospodarczego i zmniejszenia bezrobocia. Niepokojącym szczególnie jest to, że obecna recesja wpłynie na obniżenie budżetów samorządów terytorialnych, a to na nich spoczywa obowiązek realizowania zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego. Wprowadzane nowe rozwiązania w psychiatrii mogą być w związku z tym zahamowane.

Prof. dr hab.n.med. Janusz Heitzman

Zwrócił uwagę na to, że nie jesteśmy po pandemii, że wirus nie wygasł, mamy ograniczone możliwości testowania np. w służbie zdrowia, młodzież szkolna i  studencka. Obawa, która musi nam towarzyszyć to  jest to, że nadmierne i szybkie odchodzenie od ograniczeń  może transmisję wirusową zwiększyć. Musi więc być koniecznością przestrzeganie procedur. Musimy określić diagnozę stanu psychicznego, zwracając uwagę na całą populację, i z tego należy wyodrębnić interesariuszy psychiatrii, w tym kadrę psychiatrii, ale również osoby, które dotychczas nie miały kontaktu z psychiatrią. Na dzisiaj bardzo mało wiemy. Mamy tylko dane szacunkowe, które często są sprzeczne. W czasie przerwania nauki w szkołach, zmniejszyła się hospitalizacja dzieci i młodzieży, chociaż wzrosła liczba zachowań nerwicowych i  uzależnień. Mamy obecnie zagrożenie stresem, a to nic innego jak zmiana w  dotychczasowym funkcjonowaniu, które skutkuje zmianą psychiki, pod wpływem bodźców zewnętrznych. Konsekwencją jest zmiana stylu życia, która obejmuje różnego rodzaju ograniczenia sanitarne, które skutkują z kolei ograniczaniem praw człowieka, które wydawałyby się być nienaruszalne, np. wstrzymanie odwiedzin i przepustek w  szpitalach psychiatrycznych.  Nowym zjawiskiem jest izolacja społeczna, która jest efektem reżimów sanitarnych. Z drugiej strony mamy integrację rodziny.

Nowy obszar to samotność egzystencjonalna, oraz dezintegracja emocjonalna czyli nasilenie się sytuacji konfliktowych, przemocowych, wzrost liczby rozwodów. Ujawniają się negatywne emocje między osobami, pojawiają się uprzedzenia i stygmatyzacja, przypatrywanie się obcym, którzy mogą stanowić potencjalne źródło zagrożenia. Przyczyną, która ma wpływ na zachowanie zdrowia psychicznego jest nieskuteczność dotychczasowych sposobów radzenia sobie w sytuacjach trudnych, kryzysowych. Jaka jest diagnoza? z jednej strony to pandemiczne zaburzenie stresowe, ale też zbliżamy się do popandemicznego zaburzenia stresowego. Objawami są: przedłużona reakcja lękowa i stałe przeżywanie traumy, czyli stresu, z którym nie możemy sobie poradzić. Ograniczona możliwość ucieczki z obszaru zagrożenia, zawężenie poznawcze, pojawiające się objawy natrętne, zaburzenia nastroju, smutek, depresja, poczucie beznadziejności, tendencje samobójcze oraz zagrożenie bezpieczeństwa ekonomicznego. Pojawia się też depresyjna antycypacja, czyli widzenie przyszłości w  czarnych kolorach, unikanie i zaprzeczanie jako mechanizm obronny, który ma wpływ na podejmowane decyzje, nadmierna pobudliwość, i wyczerpanie mechanizmów obronnych, zaburzenia rytmu snu, i czuwania, z którymi będą musieli poradzić sobie lekarze podstawowej opieki zdrowotnej. Pojawiać się będą uzależnienia, ale także złe nawyki jak jedzenie, podsypianie w ciągu dnia, odraczanie zadań, które ma się wykonać ze względu na pracę zdalną, złe gospodarowanie czasem na co dzień, przy pracy zdalnej, i niewykorzystywanie możliwości potencjału intelektualnego pracowniczego oraz frustracja, która przejawia się złością wobec władzy, która wprowadza ograniczenia. Nie mamy bezpieczeństwa informacyjnego. Nie wiemy co będzie jutro, gdzie szukać pomocy i tutaj jest bardzo dużo do zrobienia. Często informacje są sprzeczne i  wykluczające się.

Brak bezpieczeństwa organizacyjnego, które wynika z nieudolnego zarządzania, często braku zaleceń, lub sprzecznych zaleceń, niekompetencji, nietrafionych zakupów, nietrafionych decyzji transportowych, często nieracjonalnych ograniczeń, a także braku bezpieczeństwa medycznego np. braku testów i kto za nie zapłaci-dlaczego nie NFZ, a także braku leków. To powoduje, że zaczynamy się leczyć sami, co potwierdza ogromny wzrost sprzedaży leków bez recepty ale też wzrost leków na receptę, czemu pomaga wprowadzenie e-recept. Pojawia się też, zmęczenie ograniczeniami, czego dowodem są protesty uliczne na świecie. Jakie powinno być zatem postępowanie? jeżeli około 50% populacji będzie odczuwało jakieś skutki w  psychice to pozostałe 50% musi udźwignąć funkcjonowanie państwa, ale to, czy da radę na dzisiaj nie wiemy. Leczenia i opieki profesjonalnej będzie wymagało około 1-2% a około 20% wsparcia. To wsparcie nie musi być profesjonalne, ale musi dawać poczucie bezpieczeństwa, czyli wsparcie sąsiedzkie, samorządowe, pedagogiczne. Kolejny obszar to odkrywanie zasobów indywidualnych na radzenie sobie w sytuacjach trudnych. Każdy takie zasoby ma, ale nie każdy umie je w sobie odkryć.

Przestańmy ludzi straszyć, a uczmy ich sobie radzić w trudnych sytuacjach. Co robić z przewlekłym zmęczeniem? musimy zmienić organizację wypoczynku. Osoby nie tylko zmęczone są pracą ale i życiem codziennym i pandemią. Wypoczynek pracowniczy musi być inny, być może częstszy. Może obowiązkowy powinien być co pół roku tydzień wypoczynku. W gruzach legła programowa platforma edukacyjna, i obnażyła całą swoją miałkość. E-nauczanie nie jest w stanie zrealizować platformy programowej, brakuje też nauczania umiejętności i rozwiązywania problemów. Nauczanie często nieprzydatnego materiału programowego nie jest przydatne do rozwiązywania problemów, przed którymi stają dzieci i młodzież. Wspomagania wymagają też kontakty emocjonalne. Ograniczenie kontaktów osobistych, wymaga aby nauczyć się wyrażania swoich emocji przez internet. To jest karkołomne zadanie. Okres izolacji i pozostawanie w wyciszeniu odkrywa też pozytywne cechy, związane np. z twórczością artystyczną czy rozwijaniem nowych talentów. Wspomaganie, to wreszcie pomoc terapeutyczna czyli psychoedukacyjna psychoterapia, a na końcu leczenie farmakologiczne. Zostaje cały obszar psychiatrii, zakładów opiekuńczych, organizacja i zarzadzanie profesjonalną psychiatryczną pomocą, to także kwestia personelu, środków ochrony indywidualnej i  wreszcie zdalne formy terapeutyczne.

Dr n. med Marek Balicki

Program pilotażowy działa w 29 CZP. Dwa nowe to Złotów w Wielkopolsce oraz Słupsk. Pięć czeka na podpisanie umowy z NFZ. Pandemia spowodowała ewidentne opóźnienia programu pilotażowego. To powoduje zasadność wniosku o przedłużenie tego projektu. Przeprowadzona w centrach ankieta pokazała że formuła CZP okazała się lepszym rozwiązaniem finansowo-organizacyjnym od tradycyjnego modelu, gdzie podmioty lecznicze działały oddzielnie. Łatwiej jest, elastyczniej i szybciej działać w  ramach jednej instytucji. Dobra praca środowiskowa pokazała, że wytworzone relacje w momencie lockdownu okazały się mniej zagrażające dla pacjentów. Również system finansowania, czyli ryczałt na populację powoduje, że w CZP nie ma niepokoju, jaki jest w innych placówkach opieki psychiatrycznej dotyczącego, dalszego ich finansowania oraz jak nadrobić niewykonania. Ryczałt na populację daje pełne bezpieczeństwo, a to umożliwia skupienie się na możliwe najlepszym działaniu udzielaniu świadczeń, a nie problemach rozliczania punktów w budżecie. To samo dotyczy przesuwania personelu np. do teleporad, co w przypadku centrum jest uproszczone. Reasumując, to pierwszy wniosek, dotyczy przedłużenia programu pilotażowego, ale również przyspieszenia wprowadzanych zmian w kierunku podmiotów realizujących świadczenie, kompleksowo i w sposób zintegrowany, oraz finansowanie ryczałtowe na populację, które jest bezpieczniejsze niż opieranie finansowania na zasadzie fee for service. Obecnie NFZ wypłaca 1/12 środków miesięcznie i postulatem jest, żeby tak właśnie było. Ostatni problem dotyczy tego że, nie wszystkie placówki psychiatryczne zwłaszcza szpitale, otrzymują refundację finansowania wykonywanych testów, dlatego 15 maja 2020 r, wystąpiłem do Ministra Gadomskiego o uporządkowanie tej sprawy i wprowadzenie jednolitych zasad finansowania testowania pacjentów w placówkach psychiatrycznych, które zostały potraktowane inaczej niż inne szpitale niezakaźne.

Prof. dr hab. n. med Piotr Gałecki

O diagnozie klinicznej dużo powiedział  Pan prof. Janusz Heitzman natomiast o  sprawach organizacyjnych Minister Marek Balicki. To co się działo w psychiatrii, znacząco nie różniło się od tego co było w innych obszarach medycyny. Wydaje się nawet, że z uwagi na wcześniejsze opracowanie procedur poradziliśmy sobie lepiej np. z izolowaniem pacjentów. Dobre rozwiązania były realizowane oddolnie i później wchodziły one jako rozwiązania centralne. Były różne doświadczenia w  województwach. Były takie, w których na początku pojawiły się zalecenia wojewodów, aby pacjentów przyjmować tylko w trybie pilnym, wypisywano pacjentów z oddziałów dziennych na krótki okres czasu, były problemy z ambulatoriami. Działania między innymi Ministra Balickiego doprowadziły do tego, że szybko pojawiły się teleporady i inne świadczenia, których nie było w koszyku świadczeń gwarantowanych, łącznie z wizytami pierwszorazowymi. Poza incydentami w szpitalach psychiatrycznych nie było większej wpadki epidemiologicznej. Pilnowaliśmy, żeby jeśli w szpitalu jednoimiennym nie było oddziału dedykowanego dla pacjentów wymagających hospitalizacji psychiatrycznej z dodatnim Covid, to żeby wojewodowie wyznaczali szpitale, które będą się tymi pacjentami zajmowały. W psychiatrii mamy obecne zalecenia dla oddziałów dziennych, ambulatoriów i szpitali, które opracowała grupa ekspertów. Zamieszczone są one na stronach Ministerstwa Zdrowia. Nie są to sztywne zalecenia, tylko rekomendacje.

Prof. dr hab. n. med Robert Pudlo

Jest jedna, może niezbyt liczna grupa, ale bardzo bezradna, która ma orzeczenie o  konieczności hospitalizacji w trybie art. 29  Ustawy o Ochronie Zdrowia Psychicznego, a która z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia wymaga hospitalizacji. Pogotowie mimo decyzji sądu w tej sprawie odmawia przewozu takich pacjentów. Nie możemy tych osób pozostawić bez pomocy. Pozostałym grupom pacjentów, udało się dość płynnie przejść z psychiatrii do funkcjonowania w nowych warunkach. Na Śląsku wszystkie poradnie prowadzą udzielanie teleporad. Istnieje też w przypadku, pacjentów pierwszorazowych udzielanie porad osobiście w szpitalach psychiatrycznych, wskazanych do hospitalizacji. Zostały one zawężone ale odbywają się. W szpitalach hospitalizacje są stosunkowo długie więc jest mniej przyjęć. Tam gdzie jest to możliwe osoby nowo przyjęte, są lokalizowane w salach nie w centrum oddziału i dopiero po zrobieniu badań są przenoszone do oddziałów.

Dr Jan Ciechorski

Istnieje konieczność, nowelizacji Ustawy o Ochronie Zdrowia Psychicznego. Cała kwestia telepsychiatrii, musi być uregulowana ustawowo. Obecnie jest zapisany obowiązek osobistego badania. Prowadzę obsługę prawną szpitala, który powstał w  połowie XIX wieku w Rybniku. Decyzją wojewody w jednym z oddziałów zlokalizowano kwarantannę osób z zaburzeniami psychicznymi z podejrzeniem Covid-19. Zrobiono to, nie licząc się z warunkami lokalowymi. Istnieje też problem testowania i to nie tylko w szpitalach, ale innych stacjonarnych całodobowych podmiotach nie- będących szpitalami np. ZOL i podmiotach leczenia odwykowego. Dla tych palcówek NFZ nie refunduje testów dla pracowników. Nowa rzeczywistość, wymusi na nas rozwiązania, które dotychczas były kontrowersyjne np. telepsychiatria. Ogromnie pilną potrzebą jest nowelizacja kwestii przymusu bezpośredniego, tak w szpitalach psychiatrycznych jak i wieloprofilowych.

Prof. dr hab. n. med Piotr Gałecki

Problem został rozwiązany. Nowelizacja jest przygotowana

Prof. dr hab. n.med Jacek Wciórka

Rada do spraw Zdrowia Psychicznego w najbliższym czasie zbierze się, aby podsumować doświadczenia ostrego przebiegu epidemii. Ważne są niebezpieczeństwa jakie pojawiać się będą po okresie epidemicznym, i kiedy jest tyle potrzeb występujących gwałtownie i nagle, które wymagają rozstrzygnięcia, istnieje obawa, że ochrona zdrowia psychicznego, może spaść na sam koniec i sprawy, które się dobrze toczą w psychiatrii mogą zostać odłożone na półkę. Ciekawym spostrzeżeniem jest to, że rozmiary hospitalizacji mogłyby być mniejsze, gdyby była rozwinięta sensowna i  odpowiedzialna opieka ambulatoryjna i inne formy opieki środowiskowej, które powinny funkcjonować. Wówczas okazałoby się, że nie musimy w takiej liczbie utrzymywać szpitali z XIX wieku. Musimy zabiegać, aby dobre zmiany miały szansę na realizację, bo się sprawdzają.

Dr Krzysztof Eichstaedt

Wymiar Sprawiedliwości jest obecnie na etapie odmrażania. Sprawy dotyczące ochrony zdrowia psychicznego były w tym czasie traktowane jako pilne np. w  kwestiach umieszczania na obserwacji czy w szpitalach psychiatrycznych. Mamy natomiast mankamenty z umieszczaniem na detencji z uwagi na oddziały przejściowe. Istotną kwestią jest również terapia i terapia uzależnień, które zostały przerwane z uwagi na pandemię w połowie marca. Teleporady mogą być czasem straconym, trudnym do odrobienia. Pandemia powoduje też ograniczanie jawności rozpraw. Nie może być odwiedzin w zakładach karnych i oddziałach psychiatrycznych dlatego stosuje się szeroką możliwość rozmów telefonicznych. Obecnie zaczynamy sądzić i jako pierwsze załatwiamy sprawy aresztanckie i te, w których jest niewielka liczba oskarżonych.

Dr n.med Sławomir Murawiec

Zwracam uwagę na elementy komunikacji ze społeczeństwem. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne z Konsultantem Krajowym podjęło szereg działań w ciągu ostatnich lat na rzecz zmiany wizerunku psychiatrii. Po raz pierwszy pojawia się w przestrzeni  społecznej pozytywny przekaz na temat ochrony zdrowia, lekarzy i całej grupy medyków. W przestrzeni publicznej lekarz uruchamiał często negatywne oceny. W tej chwili pojawia się swoiste okienko, przestrzeń na to, żeby dobrze mówić o lekarzach, ochronie zdrowia psychicznego i o tych wszystkich, którzy udzielają pomocy. Powinniśmy mówić, że tzw. biorcy i dawcy są po jednej stronie i mogą współdziałać. Więcej lekarzy, lepsza opieka, rozwój CZP przełoży się na wzmocnienie systemu, co jest interesem nas wszystkich. Udzieliłem wywiadu w internecie, w którym zaakcentowałem, że po latach umieszczania medyków w negatywnym świetle obecnie jest szansa na zmianę tego wizerunku.

Dr Katarzyna Walewska

Właśnie przed chwilą musiałam się zająć sprawami rozwodowymi, osoby związanej ze służbą zdrowia. Jest to konkret związany z obecną sytuacją. Dobrze byłoby wrócić do koncepcji wspierania dziecka w środowisku, gdzie pomaga się nie tylko dziecku ale jest też obowiązek pracy z rodzicami. Takie ośrodki mogą i powinny zastąpić ,,dużą’’ psychiatrię. Kolejna sprawa to koalicja przeciw depresji i zaburzeniom psychicznym.

Regina Bisikiewicz

W czasie dyskusji odnajduję dużą szansę na to, żeby w sposób szybki i elastyczny odpowiadać na potrzeby ludzi, którzy wymagają wsparcia. Sprawdzają się CZP, i  dlatego nad tą ideą dalej powinniśmy pracować. Powinniśmy iść w kierunku zbudowania usługi społecznej w środowisku lokalnym. Dotyczy to nie tylko dorosłych ale też dzieci i młodzieży. Prowadzone są projekty finansowane ze środków unijnych na ponad 500 mln zł. Pracuję w grupie, która opracowuje strategię przejścia od usług świadczonych w instytucjach do usług świadczonych w społeczności lokalnej. Strategia powstaje równolegle w Ministerstwie Zdrowia i Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na to przeznaczone są znaczne środki. Łączny budżet dla 5 grup pacjentów w tym psychiatrii, wynosi 25 mld zł. Musimy te środki w tym momencie wykorzystać.

Dr Barbara Imiołczyk

Przekazała informację o działaniach Rzecznika Praw Obywatelskich  czasach epidemii. Okres pandemii jest szczególną szansą dla środowisk związanych z ochroną zdrowia psychicznego, żeby zwrócić uwagę na to, że zdrowie to też zdrowie psychiczne, a obecnie ta równowaga jest zagrożona. Epidemia pokazała jak wspieramy różne grupy medyków, nauczycieli, strażaków, osoby starsze. Temat przebił się do głównego nurtu debaty publicznej i trzeba z tego korzystać i proponować nowe inicjatywy.

To nie tylko pilotaż i centra zdrowia psychicznego, ale i włączenie różnych zintegrowanych usług w środowisku lokalnym, tak zdrowotnych jak i społecznych, łącznie z dojeżdżającymi ekipami do terenów wiejskich. Tam, gdzie osoby potrzebujące pomocy, same nie dojadą tam my powinniśmy do nich dojechać ze zintegrowaną pomocą. Musi nastąpić integracja i elastyczność usług dla osób mieszkających na terenach wiejskich, które są wykluczone i które powinny otrzymać pomoc. Po pandemii powinniśmy wykorzystać te rozwiązania zdalne które się przyjęły, ponieważ jest wiele osób, które z nich korzysta. Zdalne nauczanie spowodowało zmniejszenie presji i  kryzysów psychicznych u dzieci, które na co dzień nie radzą sobie z presją szkolną. Nie może zniknąć to że, dzwonimy do ośrodka zdrowia po receptę a nie musimy tam ,,przytuptać’’.

Warto również zawalczyć o rozwiniętą telemedycynę w obszarze zdrowia psychicznego.

Piotr Harhaj

Cieszę się z wielu budujących informacji dzisiaj przekazanych. Oprócz lekarzy i pielęgniarek pracujących w służbie zdrowia mamy również asystentów zdrowienia osób z niepełnosprawnościami, którzy realizują trudne zadania. Jesteśmy obecnie na etapie usług zdalnych, ale od 8 czerwca 2020 r. otwieramy środowiskowe domy samopomocy i kluby samopomocy. Doświadczenie pierwszych tygodni pokaże, jak naprawdę wygląda kondycja psychiczna osób, które były w izolacji. W Gdyni ponad 400 osób jest objętych oddziaływaniem domów i klubów samopomocy i wszystkie one były dotychczas z nami w kontakcie zdalnym, a obecnie musimy, sanitarnie zabezpieczyć ich powrót do bezpośrednich kontaktów. Może mieć to formę pracy rotacyjnej. Częściej słyszymy o kryzysach psychicznych i koniecznym jest integracja usług w tym obszarze. Ze swojej strony deklaruję włączenie się trójmiejskich organizacji pozarządowych w proces integracji, o którym mówiła Pani Barbara Imiołczyk.

Biorąc pod uwagę, że koronawirus może nie skończyć się szybko bardzo ważna jest edukacja w tym zakresie.

Ostatni problem to, wykluczenie cyfrowe, które spowodowało, że część naszych podopiecznych niemająca kompetencji cyfrowych była wyłączona ze wsparcia. Jest to realny problem i wyzwanie jak te osoby włączyć do systemu pomocy.

RPO Adam Bodnar

Dziękuję za dyskusję zbliża się koniec kadencji RPO. Pojawia się możliwość organizowania spotkań w Biurze, może dobrze byłoby zaplanować z początkiem lipca 2020 r. spotkanie przeznaczone dla mediów, które byłoby poświęcone rekomendacjom, co należałoby zrobić żeby wzmocnić problematykę ochrony zdrowia psychicznego, jak w to włączyć samorządy, ale także podkreślić jakie znaczenie ma budowanie świadomości i odpowiedniego nastawienia społeczeństwa. Mieliśmy ostatnio kryzys publiczny związany z akcją ,,Nie świruj, idź na wybory’’ i konkluzją tej akcji było, że brakuje kampanii społecznych, które by uwrażliwiły społeczeństwo na problemy z  zakresu zdrowia psychicznego, obecnie, miejmy nadzieję pod koniec pandemii widzimy jak to jest potrzebne i jak ważne jest zabezpieczenie finansowe we wszystkich segmentach. To co dzisiaj zostało wypracowane podczas spotkania powinno przełożyć się na zbiór rekomendacji, działań i pomysłów, które należy zaszczepić władzom, poprzez zorganizowanie konferencji, już niemerytorycznej bo już tutaj wszystko w  zasadzie merytorycznie wiemy tylko wskazać co zrobić i jak trafić z tą problematyką do przekaźników i dziennikarzy oraz jak ją nagłośnić. Nie będzie w tym roku tradycyjnego Przystanku Woodstock, Na wirtualny Woodstock musimy włączyć problematykę ochrony zdrowia psychicznego w okresie pandemii. Zadania w  najbliższym czasie to konferencja prasowa dla dziennikarzy oraz dyskusja w ramach namiotu rzecznikowskiego podczas wirtualnego Woodstock.

Dr n. med Sławomir Murawiec

Akcje społeczne i informacyjne to jeden z priorytetów. Zmiana społeczna jest widoczna i należałoby to wykorzystać.

Dr Barbara Imiołczyk

Warto pod koniec kadencji zebrać materiał o najważniejszych wyzwaniach i  rekomendacjach, które w tym obszarze Rzecznik mógłby upowszechnić.

Piotr Harhaj

Żeby przygotować dobry materiał, o którym mówiła Pani Barbara Imiołczyk należy rozważyć przygotowanie ankiety, która pomogłaby go stworzyć.

Regina Bisikiewicz

W czasie spotkania dr Mezzina z Włoch podzielił się informacją, jak w tym czasie poradziła sobie psychiatria we Włoszech. Świetnie sprawdziły się rozwiązania środowiskowe w centrach zdrowia psychicznego oraz zintegrowany system pomocy.

Prof. dr hab. n. med Janusz Heitzman

Poza epidemią Covid-19 czeka nas epidemia następstw w sferze psychicznej. Na Covid-19 aby go pokonać ruszyła armia złożona ze służby zdrowia, która ma niestety ,,dziurawe buty i obecnie nie wiadomo czy jest zwycięską czy pokonaną, ale na pewno biedną’’. Musimy powiedzieć stop XIX wiecznym szpitalom, które się nie sprawdzają. W których nie ma warunków zatrzymania pandemii. Musi być zmiana infrastruktury psychiatrycznej, a na to z kolei muszą być pieniądze. Najwięcej osób umarło w DPS- ach i ZOL bo bliski dystans stwarzał warunki przenoszenia wirusa. Jest obecnie bezwzględne potrzebne inwestowanie w strukturę psychiatryczną. Problemem po powrocie do szkół będzie kondycja psychiczna dzieci i młodzieży. Jeżeli obecnie realizowana jest reforma oparta o ośrodki psychologiczno-terapeutyczne to bezwzględnie należy ją wzmocnić.

Perspektywy reformy w zakresie zdrowia psychicznego – konsekwencje pilotażowego programu. Sesja 31 III KPO

Data: 2019-12-14
  • W Polsce z pomocy lekarzy psychiatrów rocznie korzysta ok. 1,2 mln Polaków. Na milion mieszkańców przypada tylko 90 psychiatrów, co plasuje nasz kraj na przedostatnim miejscu w UE[1].
  • Nasz system leczenia psychiatrycznego nadal odbiega od nowoczesnego modelu funkcjonującego w krajach Europy Zachodniej. Opieka psychiatryczna opiera się w Polsce przede wszystkim na jednostronnej i ubogiej ofercie dużych szpitali psychiatrycznych, z bardzo ograniczoną ofertą terapeutyczną.
  • Leczenie psychiatryczne sprowadza się do izolacji osób chorych. Struktura organizacyjna dużego szpitala nie sprzyja zaś indywidualnemu i podmiotowemu podejściu do chorego, a dłuższy pobyt w takim miejscu prowadzi do przewlekłego leczenia zaburzeń psychicznych. Ten archaiczny model opieki instytucjonalnej ogranicza prawa osób chorych do niezależnego życia i prowadzi do ich wykluczenia ze społeczeństwa.

W tych realiach udało się, po wielu latach, wdrożyć program pilotażowy, którego celem jest odejście od XIX-wiecznego modelu psychiatrii stacjonarnej na rzecz form ambulatoryjnych.  Wszystko to dzieje się w warunkach niedofinansowania, braku rozwiniętej opieki środowiskowej, za małej liczby specjalistów, długich kolejek do specjalistów — z problemami tymi, z perspektywy programu pilotażowego przyjrzeli się:

  1. Marek Balicki – pełnomocnikiem Ministra Zdrowia do spraw reformy w psychiatrii, członek Narodowej Rady Rozwoju przy Prezydencie RP oraz Komisji Ekspertów ds. Ochrony  Zdrowia Psychicznego przy RPO.
  2. Prof. Jacek Wciórka- lekarz psychiatra, profesor medycyny, kierownik I Kliniki Psychiatrycznej w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, członek  Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego przy RPO .
  3. Prof. Piotr Gałecki - kierownik Kliniki Psychiatrii Dorosłych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, dyrektorem ds. lecznictwa w szpitalu im. J. Babińskiego w Łodzi i konsultantem krajowym w dziedzinie psychiatrii, nauczyciel akademicki, wykładowca Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie, członek Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego przy RPO.

Pilotaż centrów zdrowia psychicznego stanowi realizację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego realizowanego w latach 2017 - 2022. Program pilotażowy wystartował 1 lipca 2018 r.  i trwać ma 2,5 roku.

Celem pilotażu jest przetestowanie w ciągu trzech lat nowych warunków organizacji i sposobu finansowania opieki psychiatrycznej u dorosłych. Później takie zmiany mają zostać wprowadzone w całej Polsce.

Podstawowym założeniem programu jest przeniesienie ciężaru opieki psychiatrycznej z zamkniętego szpitala psychiatrycznego (tzw. modelu izolacyjnego) do środowiska lokalnego. Model izolacyjny, jak podkreślali Uczestnicy, nie służy bowiem leczeniu pacjentów, gdyż jest przede wszystkim nastawiony na minimalizację ryzyka wystąpienia zachowań niebezpiecznych. Nadto, duży szpital psychiatryczny nie zapewnia swoim pacjentom opieki lekarskiej w zakresie innych chorób somatycznych, którymi często dotknięci są pacjenci szpitali psychiatrycznych.

Pilotaż jest finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia, a jego realizację nadzoruje i koordynuje Minister Zdrowia przy pomocy Biura ds. Pilotażu. W programie biorą udział podmioty lecznicze zlokalizowane na terenie kraju, wytypowane przez Ministra Zdrowia.

Od ubiegłego roku w 14 województwach działa 27 takich centrów zdrowia psychicznego. Funkcjonują one zarówno w dużych miastach, jak i powiatach, gdzie dominuje ludność wiejska. Celów programu jest bowiem wyrównanie dostępności opieki psychiatrycznej na obszarach miejskich i wiejskich. Nowym sposobem organizacji i finansowania opieki psychiatrycznej objęto w pierwszym roku programu 10 proc. dorosłych Polaków. Centra mają obejmować społeczność od 50 do 200 tys. mieszkańców, czyli np. ludność powiatu lub dzielnicy dużego miasta.

Wkrótce  pilotaż zostanie poszerzony o nowe ośrodki w Poznaniu, Bydgoszczy i Lublinie oraz powstać ma osiem centrów w mniejszych ośrodkach - dwa będą w tych województwach, w których do tej pory ich nie było, czyli wielkopolskim i opolskim. Kolejne powstaną tam, gdzie dotąd działało jedno centrum, a więc w pomorskim, dolnośląskim, warmińsko-mazurskim, świętokrzyskim. Powstanie też centrum w Bełchatowie, oraz w powiecie myślenickim oraz  krakowski szpital w Kobierzynie.

Centra zdrowia psychicznego są odpowiedzialne za udzielanie wszystkim potrzebującym ze swojego rejonu kompleksowej pomocy psychiatrycznej, w warunkach stacjonarnych (psychiatrycznych, w miejscu udzielania pomocy doraźnej); dziennych psychiatrycznych (oddział ogólny całodobowy), ambulatoryjnych (porada lekarska, porada psychologiczna, sesja psychoterapii, wizyta domowa) oraz leczenia środowiskowego (domowego), w ramach której pacjent będzie mógł uzyskać poradę lekarza i psychologa, wizytę terapeuty środowiskowego czy sesję psychoterapii.

Obecnie osoba, która potrzebuje pomocy w związku z kryzysem psychicznym, zgłasza się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnym (PZK), w którym dyżuruje personel medyczny: psychologowie, pielęgniarki psychiatryczne, terapeuci środowiskowi. W zależności od sytuacji udzielają oni informacji lub dokonują wstępnej oceny stanu zdrowia psychicznego i ustalają wstępny plan działania. Jeśli jest to przypadek pilny, wizyta u psychiatry i rozpoczęcie leczenia zaczyna się nie później niż w ciągu trzech dni od zgłoszenia (72 godziny). Taki wymóg jest określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie pilotażu. Z danych przekazanych przez centra wynika, że termin ten jest przestrzegany. Do punktu można się zgłosić każdego dnia roboczego między godziną 8 a 18, bez wcześniejszego umawiania się. Może przyjść także osoba bliska, członek rodziny, aby zasięgnąć informacji o możliwościach uzyskania pomocy. To rewolucja w pierwszym kontakcie z systemem.

Nowością jest możliwość zatrudniania w CZP asystentów zdrowienia, tj. osób z doświadczeniem kryzysu psychicznego po odpowiednim przeszkoleniu. Asystent zdrowienia, to osoba, która jest już wyprowadzona z kryzysu psychicznego, która wie ze swojego doświadczenia, jakie to są problemy.

Pilotaż zmienił także sposób finasowania świadczeń. Placówki biorące udział w pilotażu nie otrzymują pieniędzy, tak jak teraz, za wizytę czy dzień pobytu w szpitalu, lecz za opiekę nad jakąś grupą mieszkańców. Ryczałt wyliczany jest według liczby dorosłych mieszkańców na określonym terenie. Stawka kapitacyjna na osobę dorosłą wynosi 75 zł, a placówka pieniądze dostaje w transzach miesięcznych.

Obecnie nie można jeszcze dokonać oceny działania CZP, gdyż okres w jakim funkcjonują jest za krótki. Odnotowano natomiast zwiększoną ilość udzielanych porad ambulatoryjnych, skrócenie czasu hospitalizacji, a w niektórych szpitalach również ilość hospitalizacji. Uczestnicy podkreślali, że model środowiskowy przynosi lepsze efekty leczenia , zapewnia lepsze funkcjonowanie osób chorych w społeczeństwie i skutkuje mniejszą ilością rehospitalizacji. Model środowiskowy nastawiony jest na pacjenta, a nie na instytucję udzielającą świadczeń medycznych.

Rekomendacje:

  • potrzeba uregulowania ustawowego działania centrów zdrowia psychicznego
  • potrzeba zwiększenia środków finansowych na psychiatrię
  • potrzeba zmiany sposobu leczenia uzależnień, które zostały wyłączone z programu pilotażowego
  • wyodrębnienie organizacyjne centrów oraz zmiana sposobu ich finansowania i rozliczania dostosowana od specyfiki ich działania.
 

[1] Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej, psychiatrów aktywnych zawodowo jest w Polsce około 4,2 tys. Dla porównania, w Niemczech jest 18,2 tys. psychiatrów, a we Francji 15,2 tys. W efekcie czas oczekiwania na wizytę wynosi nawet kilka miesięcy, co dla osób z myślami samobójczymi, czy w kryzysie  - zdecydowanie za długo.

 

Komisja Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego – sprawozdanie z działań w 2018 r.

Data: 2019-03-28

Mając na uwadze szeroki zakres zadań występujący w obszarze zdrowia psychicznego, a także różnorodność podejmowanej tematyki wymagającej szczegółowej wiedzy i doświadczenia zawodowego, Rzecznik Praw Obywatelskich powołał Komisję Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego[1].

W 2018 r. praca Komisji koncentrowała się głównie na monitorowaniu realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, a w szczególności wdrażaniu Programu Pilotażowego Centrów Zdrowia Psychicznego.

Przemodelowanie opieki psychiatrycznej z systemu leczenia izolacyjno-azylowego na rzecz środowiskowego czyli blisko domu, otwartego i spersonalizowanego zostało uznane przez Ministra Zdrowia za zadanie strategiczne w 2018 roku.

Celem realizatora programu pilotażowego tj. podmiotu leczniczego odpowiadającego za funkcjonowanie centrum Zdrowia Psychicznego jest zapewnienie kompleksowej opieki psychiatrycznej: doraźnej, ambulatoryjnej, środowiskowej, dziennej i całodobowej dla dorosłej ludności zamieszkałej na obszarze jego działania.

Instytut Psychiatrii i Neurologii, pełniący rolę Biura do spraw Pilotażu, w oparciu o zestaw szczegółowych kryteriów, sporządził wykaz jednostek rekomendowanych spełniających kryteria Pilotażu. Z uwagi na dużą liczbę podmiotów zainteresowanych realizacją programu pilotażowego, przekraczającą znacznie ilość środków finansowych, które mogą być wykorzystane na ten cel, Ministerstwo Zdrowia ograniczyło liczbę podmiotów do 28 obejmując ich działaniem około 3 mln osób z terenu całej Polski.

Istotnym elementem nowego modelu jest zmiana finansowania podmiotów, a także zastąpienie dotychczasowego systemu rywalizacji podmiotów leczniczych współpracą.

Formalnie Pilotaż został uruchomiony 1 lipca 2018 r. Do końca roku 2018 działalność rozpoczęło 27 Centrów Zdrowia Psychicznego. Ze wstępnych informacji wynika, że na obszarach działania nowo uruchomionych Centrów spada liczba hospitalizacji i samobójstw osób dorosłych.

Niepokojąca jest natomiast informacja, opublikowana w raporcie NIK z sierpnia 2018 r. dotyczącym zapobiegania i leczenia depresji, że żaden z kontrolowanych samorządów do dnia 20 października 2017 r. nie wdrożył założeń Narodowego programu Ochrony Zdrowia Psychicznego w zakresie aktualizacji lub sporządzenia nowego programu na lata 2017–2022. Oparcie reformy systemu ochrony zdrowia psychicznego o aktywność samorządów lokalnych w porozumieniu z niezmiernie wartościowym sektorem organizacji pozarządowych wydaje się być konieczne ze względu na rozeznanie lokalnych zasobów i potrzeb.

Skład Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego

  • Krzysztof Olkowicz – przewodniczący
  • Marek Balicki
  • Regina Bisikiewicz
  • Jan Ciechorski
  • Krzysztof Eichstaedt
  • Piotr Gałecki
  • Ewa Giza
  • Tomasz Goździkiewicz
  • Piotr Harhaj
  • Janusz Heitzman
  • Jacek Januszkiewicz
  • Katarzyna Walewska
  • Anna Morawska-Borowiec
  • Robert Pudlo
  • Jacek Wciórka
  • Sławomir Murawiec
  • Paweł Bronowski
  • Monika Zima-Parjaszewska
  • Maria Gordon
  • Karolina Goldstrom – sekretarz
  • Joanna Koczorowska
  • Krzysztof Kurowski

Działania Komisji

Podstawowym problemem, jaki został omówiony podczas posiedzenia Komisji Ekspertów w dniu 18 lipca 2018 r. była ocena procesu uruchamiania Centrów Zdrowia Psychicznego. Zwrócono uwagę na małą liczbę środków przeznaczonych na opiekę zdrowotną. W opinii członków Komisji wdrażaniu Pilotażu powinna towarzyszyć odpowiednia akcja informacyjna i edukacyjna. Jej brak może powodować niezadowolenie i niepotrzebną frustrację ujawnianą w internecie przez część podmiotów dotychczas realizujących umowy z NFZ. Program nie może robić wrażenia monopolizacji usług na danym terenie. Nie mogą też utracić kontraktu małe poradnie z uwagi na przywiązanie pacjentów psychiatrycznych do lekarzy. Bardzo ważna będzie ocena efektywności programu pilotażowego. Docelowo opieka psychiatryczna powinna zostać poddana kontroli społeczności lokalnej.

W opinii Ekspertów pilotaż otwiera drogę do włączenia się samorządów lokalnych w program poprawy całego systemu ochrony zdrowia psychicznego. Pozytywnie ocenić należy nowy element reformy, jakim jest deprofesjonalizacja usług i wprowadzenie asystentów leczenia. Członkowie Komisji zasygnalizowali, że centra rozpoczynają działalność w różnych warunkach, co pociąga za sobą pewne zagrożenia dla powodzenia całego przedsięwzięcia. Dlatego ważne będzie zharmonizowanie usług oraz spowodowanie, by punkty zgłoszeniowo-koordynacyjne nie były zwykłą rejestracją, lecz udzielały wsparcia i doradzały w kwestii leczenia już w czasie pierwszej wizyty. Celem Pilotażu jest przetestowanie w ciągu 3 lat nowych warunków organizacji i sposobu finansowania opieki psychiatrycznej. Następnie sprawdzone rozwiązania mogłyby zostać wprowadzone w całej Polsce. Rzecznik pozytywnie ocenił działania w zakresie wprowadzenia nowego modelu opieki psychiatrycznej w oparciu o Centra Zdrowia Psychicznego.

Co wymaga dalszej pracy

Prawidłowa opieka zdrowotna w okresie dzieciństwa i młodości stanowi istotny czynnik, decydujący o kondycji zdrowia i jakości życia na jego dalszych etapach. Obszar związany z rozwojem psychospołecznym dzieci jest przedmiotem zainteresowania nie tylko Rzecznika Praw Dziecka, ale także Rzecznika Praw Obywatelskich.

W ostatnich latach rośnie liczba dzieci hospitalizowanych z powodu zaburzeń psychicznych. W ocenie specjalistów psychiatra dziecięco-młodzieżowa jest niewydolna. System nie zabezpiecza potrzeb tego środowiska. Wypycha pacjentów i ich rodziny do szpitali, w których brakuje miejsc i personelu. Sytuacja wymaga działań systemowych, długoterminowych, ale też takich, które można podjąć natychmiast, by rozwiązać bieżące problemy. W szczególności należy podjąć skuteczne działania na rzecz profilaktyki i zapobiegania rosnącej liczbie samobójstw wśród dzieci i młodzieży.

Nadal aktualna pozostaje problematyka wykonywania środków zabezpieczających, wykonywanych w oddziałach psychiatrii sądowej oraz wobec sprawców, skierowanych na leczenie ambulatoryjne lub rehabilitacyjne w odpowiedniej placówce.

W 2018 r. Rzecznik podjął także tematykę postępowania wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie dla życia, zdrowia, i wolności seksualnej. Mimo wystąpień kierowanych do Ministra Zdrowia i Ministra Sprawiedliwości, problem nadal istnieje, a z uwagi na fakt, że KOZZD Gostynin nie mieści już kierowanych do niego pacjentów, stale się pogłębia. Poważnej refleksji wymaga koncepcja umieszczania pacjentów w Ośrodku, ich leczenia, zapewnienia humanitarnych warunków oraz zagwarantowania ich konstytucyjnych praw i wolności.

W 2019 r. mija 25 lat od przyjęcia przez ustawodawcę Ustawy o Ochronie Zdrowia Psychicznego. W związku z powyższym Komisja Ekspertów planuje przeprowadzenie dyskusji na temat konieczności nowelizacji istniejącej ustawy lub przyjęcia nowej.




[1]Zarządzenie RPO z 13 marca 2017 r., nr 12/2017 i Zarządzenie RPO z 20 grudnia 2017 r., nr 65/2017.

 

Ochrona zdrowia psychicznego wymaga pilnego wsparcia – posiedzenie Komisji Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego

Data: 2019-02-26
  • Planowane zmiany w ustawie o zdrowiu psychicznym nie są zadawalające
  • Ludzie nie dostają właściwej pomocy psychiatrycznej – na psychiatrię trzeba minimum dodatkowego miliarda złotych
  • Najbardziej trudna jest sytuacja w ochronie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży

26 lutego 2019 r. odbyło się z udziałem rzecznika praw obywatelskich Adama Bodnara posiedzenie Komisji Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego.

Nowelizacja ustawy o zdrowiu psychicznym

Dr Marek Balicki oraz dr Ewa Dawidziuk zapoznali zebranych ze stanem prac w Ministerstwie Zdrowia nad nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zmiany dotyczą osób, które mogą stworzyć zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, opuszczających jednostki penitencjarne.

Uczestnicy posiedzenia zaopiniowali ten projekt negatywnie. Komisja rekomendowała odejście od zaproponowanych zmian w przepisach dotyczących przyjmowania pacjentów bez zgody, w drodze wniosku uzasadnionego potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa. Poważne wątpliwości i uwagi został również zgłoszone do nowelizacji Kodeksu karnego i Kodeksu karnego wykonawczego. Ostateczną oceną zaproponowanych zmian Komisja przedstawi Rzecznikowi po zakończeniu prac nad projektem nowelizacji środków zabezpieczających w k.k. i k.k.w.

Ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży

Problematykę ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży zreferowała dr hab.n.med. Barbara Remberk, krajowa konsultantka w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży. Jej zdaniem  sieć opieki innej niż szpitalna jest głęboko nie wydolna. Jedyną formą pomocy, która jest względnie dostępna, są oddziały całodobowe. W związku z tym w oddziałach całodobowych brakuje miejsc.

W Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, Klinice Psychiatrii dzieci i  młodzieży jest 28 łóżek i 43 pacjentów. Proponowane projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia zmiany w sprawie świadczeń gwarantowanych w zakresie opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży polegające na uproszczeniu i zwiększeniu dostępu do opieki psychiatrycznej blisko miejsca zamieszkania, poprzez nowe zdefiniowanie ról poradni psychologiczno-pedagogicznych nie przyniosą poprawy bez wzrostu wydatków na realizację świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej dzieci i młodzieży.

Zarówno z raportu NIK, jak i z uwag uczestniczącej w spotkaniu dyrektorki Liceum (które uczestniczyło w Olimpiadzie Zdrowia Psychicznego – patrz niżej) wynika, że poradnie psychologiczno-pedagogiczne są niewydolne. Dlatego zawarta w ocenie skutków regulacji (OSR) do projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia informacja, że zmiana modelu opieki nie wiąże się ze wzrostem wydatków, nie pozwala pozytywnie zaopiniować wprowadzanych nowych rozwiązań.

W ocenie dr. Marka Balickiego minimalny poziom wzrostu finansowania psychiatrii dzieci i młodzieży powinien wynieść 100%, psychiatrii dorosłych bez uzależnień i psychiatrii sądowej - 50%, a łącznie powinno to wynieść około 1 mld złotych.

Regulacja zawodu psychologa

Komisji rozmawiała też o regulacji zawodu psychologa.

Słaba jakość usług jest konsekwencją braku wewnętrznej organizacji i kontroli w zawodzie oraz słaba jakością kształcenia psychologów. Obniża to poczucie bezpieczeństwa w korzystaniu z usług osób z tytułem psychologa.

W dyskusji poparto stanowisko przedstawione przez przedstawicieli Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów w zakresie potrzeby uregulowania zasad wykonywania zawodu psychologa.

Przygotowanie do II Kongresu Zdrowia Psychicznego

Mówiła o tym przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego dr Joanna Krzyżanowska-Zbucka.

Kongres jest ruchem, który skupia pacjentów, lekarzy, rodziny chorych, psychologów, pracowników pomocy społecznej, humanistów, filozofów, prawników, socjologów i wszystkich zainteresowanych poprawa sytuacji osób z doświadczeniem kryzysu psychicznego. Mimo niewątpliwego sukcesu, jakim jest wdrożeniem w 27 ośrodkach centrów zdrowia psychicznego w dalszym ciągu pełnego wdrożenia  wymaga Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego.

Rzecznik Praw Obywatelskich obejmuje patronatem II Kongres Zdrowia Psychicznego

Olimpiada Wiedzy o Zdrowiu Psychicznym

Przed posiedzeniem RPO, spotkał się z laureatami i dyrektorami szkół oraz organizatorką VI Olimpiady Wiedzy o Zdrowiu Psychicznym, która się odbyła się w 10 października 2018 r. we Włodawie.

Organizatorka finału regionalnego, Ewa Zaniuk ze Starostwa Powiatowego we Włodawie, opowiedziała członkom Komisji o celach i zasadach i przebiegu olimpiad. Rzecznik Adam Bodnar wyraził przekonanie, że tak wartościowe przedsięwzięcie powinno zostać rozpropagowane oraz odbywać się na poziomie ogólnopolskim.

II Posiedzenie Komisji ds. Zdrowia Psychicznego

Data: 2018-07-18

Komisja rozmawiała m.in. o wdrożeniu programu pilotażowego centrum zdrowia psychicznego oraz o  funkcjonowaniu Krajowego Ośrodka Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie

Komisja Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego

Data: 2017-12-12

12 grudnia 2017 r. w Biurze RPO odbyło się I posiedzenie Komisji Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego. W czasie spotkania Adam Bodnar wręczył członkom Komisji akty powołania, a także odbyła się dyskusja dotycząca zadań Komisji.

Poszanowanie praw i godności osób chorujących psychicznie i niepełnosprawnych intelektualnie jest jednym z priorytetów Rzecznika w obecnej kadencji.

Mając na uwadze szeroki zakres zadań występujących w tym obszarze jak i też różnorodność podejmowanej tematyki wymagającej szczegółowej wiedzy i  doświadczenia zawodowego zarządzeniem nr 64/2017 z dnia 11 grudnia 2017 r. Rzecznik praw Obywatelskich  ustanowił Komisję Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego. W skład Zespołu Ekspertów weszli:

dr n.med.Marek Balicki, Regina Bisikiewicz, dr Jan Ciechorski, dr Krzysztof Eichstaedt, prof. dr hab.n.med Piotr Gałecki, Ewa Giza, Tomasz Goździkiewicz, Piotr Harhaj, prof. dr hab.n.med Janusz Heitzman, Jacek Juszkiewicz, dr Sławomir Murawiec, Anna Morawska-Borowiec, prof. dr hab. n.med. Robert Pudlo, prof. dr hab.n.med. Jacek Wciórka, dr hab. Paweł Bronowski, dr Katarzyna Walewska, Maria Gordon, Krzysztof Olkowicz, Joanna Koczorowska, Krzysztof Kurowski, Karolina Goldstrom.

Pełnienie funkcji Przewodniczącego Komisji  Ekspertów Rzecznik Praw Obywatelskich powierzył Krzysztofowi Olkowiczowi a na sekretarza Komisji wyznaczył Panią Karolinę Goldstrom.

Do zadań Komisji należą w szczególności:

  1. Wypracowanie kierunków aktywności Rzecznika Praw Obywatelskich w  zakresie ochrony zdrowia psychicznego.
  2. Współdziałanie z samorządami terytorialnymi oraz organizacjami pozarządowymi na rzecz promocji i ochrony zdrowia psychicznego.
  3. Upowszechnianie środowiskowego modelu opieki psychiatrycznej.