Zawartość
Liczba całkowita wyników: 65

Detencja nieletnich

Młodzi ludzie przebywają w miejscach pozbawienia wolności. To młodzieżowe ośrodki wychowawcze, policyjne izby dziecka, zakłady poprawcze i schroniska dla nieletnich.

We wszystkich tych miejscach mogą pojawić się wizytatorzy Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur. Ich celem jest wychwytywanie wszystkich praktyk, zjawisk i nieścisłości prawa, które mogą prowadzić do tortur, okrutnego i poniżającego traktowania.

Data początkowa
np.: 02/2021
Data końcowa
np.: 02/2021
(pozwala na wiele wyborów np. z klawiszem Ctrl)

O problemie przemocy w placówkach dla nieletnich. Przedstawicielka KMPT na V Forum Dobrych Praktyk

Data: 2020-11-30
  • Około 1/3 Polaków uważa, że w ciągu ostatnich 10 lat do tortur dochodziło w zakładach poprawczych i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych – m.in. o tych wynikach badań Kantar Millward Brown na zlecenie RPO przedstawicielka KMPT mówiła podczas konferencji poświęconej dzieciom i młodzieży w obliczu przemocy

30 listopada 2020 r. odbyło się V Forum Dobrych Praktyk – Dzieci i młodzież w obliczu przemocy. Konferencja była podsumowaniem światowej kampanii 19 dni przeciwko przemocy i krzywdzeniu dzieci i młodzieży. W tym roku wydarzenie odbyło się online. W jego trakcie o problemie przemocy w ośrodkach dla nieletnich opowiedziała Justyna Zarecka, przedstawicielka Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur – zespołu, który w Biurze RPO zajmuje się wizytacjami tego typu placówek.

W konferencji wzięli udział m.in. przedstawiciele organizacji pozarządowych, ośrodków pomocy społecznej, centrów pomocy rodzinie, młodzieżowych ośrodków wychowawczych, schronisk dla nieletnich, kuratorzy sądowi oraz naukowcy zajmujący się badaniem zjawiska przemocy. Spotkanie było okazją do wymiany doświadczeń na temat pracy z osobami doświadczającymi przemocy, omówienia wpływu przemocy na funkcjonowanie dzieci i młodzieży, a także przedstawienia najnowszych badań dotyczących zjawiska przemocy wśród nieletnich.

Uczestnicy konferencji zaprezentowali także wybrane działania, które były organizowane w ramach kampanii 19 dni przeciwko przemocy i krzywdzeniu dzieci i młodzieży, którą w Polsce koordynuje fundacja poDrugie, która była także organizatorem V Forum Dobrych Praktyk. Kampanię na całym świecie koordynuje genewska organizacja zajmująca się prawami dzieci i kobiet – Women’s World Summit Foundation, która co roku prezentuje raport z prowadzonych działań przed Organizacją Narodów Zjednoczonych. W tym roku w akcję zaangażowało się ponad 270 instytucji z całej Polski.

Przedstawicielka KMPT przybliżyła uczestnikom działalność Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur. Omówiła zadania i sposoby działania KMPT. Przedstawiła wyniki najnowszych badań opinii publicznej pt.  "Tortur - opinie Polaków", które zostały przeprowadzone przez Kantar Millward Brown na zlecenie RPO. Wynika z nich, że wg 53% badanych w ciągu ostatnich 10 lat w Polsce dochodziło do tortur. Jako sprawców badani wskazywali w zdecydowanej większości (88%) Policję, jednak co szczególnie ważne w kontekście przemocy w placówkach dla nieletnich, także zakłady poprawcze – 34%, szpitale psychiatryczne – 33%, młodzieżowe ośrodki wychowawcze – 28%.

Przedstawicielka KMPT omówiła wnioski płynące z raportu z wizytacji MOW w Mrowinach w listopadzie 2019 r. W placówce tej zdiagnozowano wówczas przemoc o charakterze systemowym, zakrojoną na szeroką skalę, która trwała przez kilka lat. Do przemocy dochodziło tam w ogólnodostępnych miejscach, czasem w obecności wychowawców, nauczycieli. W latach 2015-2019 złożono na policję ponad 30 zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa przez wychowanków tej placówki, które dotyczyły głównie znęcania się. Osoby, które doświadczały przemocy nie mogły liczyć na odpowiednie wsparcie psychologiczne, często nie były nawet oddzielane od sprawców. Personel medyczny bagatelizował zaś obrażenia, które w wyniku przemocy posiadali wychowankowie, nie były one odpowiednio dokumentowane.

Jak zauważyła przedstawicielka KMPT, w bardzo wielu placówkach problem przemocy jest również związany z brakiem odpowiedniej opieki psychiatrycznej dla nieletnich. W tym roku KMPT opublikował raport pt. "Nieletni z niepełnosprawnością psychiczną i intelektualną w miejscach izolacji". Wskazano w nim wiele naruszeń praw dzieci i młodzieży. Zdiagnozowano także wiele problemów o charakterze systemowym.

W swoim wystąpieniu przedstawicielka KMPT omówiła również, jak w placówkach dla nieletnich zapewnić skuteczne przestrzeganie tzw. minimalnych gwarancji antytorturowych, czyli: prawa do informacji i możliwości złożenia skargi, dostępu do pomocy prawnej, badania lekarskiego po przyjęciu do ośrodka, prawa do kontaktów ze światem zewnętrznym. Przedstawiła również dobre praktyki, które KMPT dostrzegło podczas wizytacji w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i zakładach poprawczych. KMPT stara się bowiem zbierać takie dobre przykłady, aby placówki mogły czerpać inspiracje ze swoich działań.

 

Koronawrius. RPO pyta o zakażenia w więzieniach, aresztach, zakładach poprawczych

Data: 2020-11-13
  • Ile dotychczas było przypadków koronawirusa wśród skazanych, tymczasowo aresztowanych oraz funkcjonariuszy Służby Więziennej – pyta Ministra Sprawiedliwości Rzecznik Praw Obywatelskich  
  • Chce też znać liczbę zarażonych nieletnich z zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich oraz wśród personelu tych placówek

Sytuacja epidemiologiczna w kraju pogarsza się, co rzutuje także na funkcjonowanie miejsc pozbawienia wolności. Do Biura RPO docierają informacje o ogniskach zakaźnych w zakładach psychiatrycznych, w których wykonywane są środki zabezpieczające, czy w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie.

Skargi kierowane RPO przez skazanych lub tymczasowo aresztowanych odnoszą się do obaw dotyczących możliwości rozprzestrzeniania się koronawirusa pomiędzy osadzonymi i funkcjonariuszami Służby Więziennej. Na transmisję zakażenia ma wpływ zwłaszcza mała przestrzeń mieszkalna na jednego osadzonego i konieczność ciągłego przemieszczania osadzonych - zarówno w obrębie jednostki, jak i pomiędzy różnymi zakładami karnymi i aresztami śledczymi.

Do Biura RPO nie wpływają natomiast wnioski wychowanków zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich. Umieszczeni tam  nieletni bardzo rzadko zgłaszają problemy czy występują o ochronę swoich praw. Nie zmienia to jednak faktu, że państwo odpowiada za życie i zdrowie wszystkich osób pozbawionych wolności, w tym tych najmłodszych.

RPO – który monitoruje stan poszanowania praw osób pozbawionych wolności - poprosił ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobrę o informacje co do:

  • Liczby dotychczas stwierdzonych przypadków koronawirusa wśród skazanych, tymczasowo aresztowanych oraz funkcjonariuszy SW (w tym -  czy w którejkolwiek jednostce penitencjarnej doszło do zachorowania większej grupy osadzonych, a tym samym powstało tzw. ognisko koronawirusa.).
  • Liczby zarażonych nieletnich przebywających w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich oraz zatrudnionej tam kadry.
  • Liczby osób hospitalizowanych w szpitalu przy Zakładzie Karnym w Potulicach, który został przeznaczony dla chorych na COVID-19, jak również tych, którzy ze względu na stan zdrowia zostali przetransportowani do szpitali publicznej służby zdrowia.

Ponadto Adam Bodnar wystąpił do ministra o informacje ws. aktualnie wdrożonych obostrzeń mających na celu zapobieganie rozprzestrzeniania się koronawirusa w obrębie zarówno jednostek penitencjarnych, jak i placówek dla nieletnich.

IX.517.664.2020

Koronawirus. O sytuacji zakażonych w DPS oraz MOW w Kwidzynie

Data: 2020-11-06
  • Kolejne domy pomocy społecznej: w Loretto, Różance, Teodorówce i Gościeradowie informują o tym, jak radzą sobie z zachorowaniami mieszkańców i pracowników na koronawirusa
  • Niektóre placówki zabiegają o wsparcie Wojsk Obrony Terytorialnej
  • W Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Kwidzynie zakażonych zostało 49 z 51 wychowanek. Na czas kwarantanny opiekę w placówce sprawowało 5 pracowników

W domach pomocy społecznej, prywatnych domach opieki i zakładach opiekuńczo-leczniczych przebywają osoby z grup najbardziej narażonych na zakażenie: osoby starsze, schorowane, z niepełnosprawnościami. Zakażenia mogą pojawić się także w innych zamkniętych placówkach.

W związku z pojawiającymi się doniesieniami medialnymi, Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur  pytał odpowiednie organy o działania podjęte w tych placówkach w ramach epidemii koronawirusa.

Do zadań KMPT (który działa w strukturze Biura RPO) należy sprawdzanie czy w placówkach, gdzie osoby mogą przebywać wbrew swojej woli np. na podstawie sądowego postanowienia, nie dochodzi do okrutnego, poniżającego traktowania lub tortur.

DPS w Loretto

Odpowiadając na pismo KMPT w sprawie sytuacji w Domu Pomocy Społecznej „Charytatywne Dzieło Miłości im. Ks. Ignacego Kłopotowskiego" w Loretto Jerzy Żukowski, starosta wyszkowski wskazał, że placówka jest prowadzona Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Loretańskiej i nie jest jednostką organizacyjną Powiatu Wyszkowskiego ani nie realizuje zadań powiatu z zakresu pomocy społecznej. Jednak od momentu wystąpienia pierwszych zakażeń na terenie domu, starosta jest w stałym kontakcie z dyrektorem DPS w Loretto.

Władze powiatu przekazały placówce 1000 sztuk rękawiczek ochronnych oraz 10 kombinezonów. Pracownicy Starostwa Powiatowego w Wyszkowie, w porozumieniu z kierownictwem jednostki, zaangażowali się w poszukiwania wolontariuszy chętnych do pomocy w domu poprzez rozpowszechnienie informacji wśród organizacji pozarządowych z terenu powiatu, placówek medycznych czy parafii. Informacje te udostępniły także lokalne media. W porozumieniu z gminą Wyszków, która również udzieliła wsparcia materialnego DPS w Loretto, podjęto działania koordynujące przeprowadzenie ozonowania pomieszczeń w placówce.

 - Zgodnie z zapotrzebowaniem na wolontariuszy zgłoszonym przez kierownictwo domu, w dniu 19 października 2020 r. wystąpiłem poprzez aplikację „Platforma Wsparcia WOT" o udzielenie pomocy żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej dla Domu Pomocy Społecznej w Loretto w zakresie czynności opiekuńczych, pielęgnacyjnych i leczniczych. Wniosek został pozytywnie oceniony przez Wojewodę Mazowieckiego. Z uwagi na aktualny brak wykwalifikowanych żołnierzy, którzy mogliby być zadysponowani do pracy o wskazanym charakterze, w porozumieniu z siostrą dyrektor podziękowaliśmy za kontakt ze strony WOT i wstrzymaliśmy rozmowy na temat innej formy pomocy przez żołnierzy – wskazał Jerzy Żukowski.

Dodał, że przedstawiciele starostwa są w stałym kontakcie z DPS w Loretto i pozostają w gotowości udzielenia wsparcia placówce.

DPS w Różance

O sytuacji w Domu Pomocy Społecznej Senior w Różance poinformował Andrzej Romańczuk, starosta włodawski. Wskazał, że koronawirusa potwierdzono u 51 mieszkańców i 25 pracowników placówki.

 -Wszyscy mieszkańcy i pracownicy w tym przebywający na kwarantannie mają po raz drugi przeprowadzone testy na koronawirusa – poinformował starosta. W sumie to 143 mieszkańców i 72 pracowników. Hospitalizowanych jest 8 mieszkańców.

Źródłem zakażenia było prawdopodobnie dwóch zarażonych pracowników niewykazujących objawów chorobowych. W celu zapobiegania dalszemu rozprzestrzenianiu się koronawirusa chorych mieszkańców odizolowano od pozostałych na jednym z pięter budynku. Wydzielono też personel do opieki nad mieszkańcami chorymi na Covid-19.

- W DPS nie ma wystarczającej liczby pracowników do opieki nad mieszkańcami. Opiekę świadczy 20 pracowników. Dom uzyskał wsparcie kadrowe z Wojsk Obrony Terytorialnej - 24 Pułku Lekkiej Piechoty w Chełmie w liczbie 3 żołnierzy – zaznaczył Andrzej Romańczuk. W domu zatrudniony jest natomiast psycholog.

DPS posiada wystarczającą ilość środków dezynfekcyjnych. Nie ma problemów z ich pozyskaniem. Dostawy towarów niezbędnych do funkcjonowania domu są realizowane na bieżąco. Zaprzestano jednak zakupów zlecanych przez mieszkańców, które dokonywane były przez pracowników socjalnych.

Starosta poinformował, że DPS otrzymał wsparcie od Wojewody Lubelskiego na wydatki bieżące w wysokości 153.733,00 zł, oraz środki ochrony osobistej dla pracowników. Zaznaczył, że placówka na bieżąco współpracuje z Wydziałem Polityki Społecznej Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w zakresie zaspokojenia potrzeb w brakujące specjalistyczne środki ochrony osobistej dla pracowników bezpośrednio opiekujących się mieszkańcami chorymi na Covid-19. Wskazał jednocześnie, że współpraca z wojewodą jest niewystarczająca w zakresie stworzenia możliwości hospitalizacji chorych mieszkańców.

- Dom pomocy społecznej nie jest przygotowany do leczenia osób chorujących na choroby zakaźne takie jak Covid-19. Jednak z powodu braku miejsc w szpitalach osoby te z konieczności przebywają w Domu Pomocy Społecznej „Senior” – podkreślił Andrzej Romańczuk. W jego ocenie mieszkańcy domów pomocy społecznej (szczególnie domów dla osób w podeszłym wieku i przewlekle somatycznie chorych) chorzy na Covid-19 powinni być hospitalizowani, co zapewniłoby im fachowe leczenie i zabezpieczyło pozostałych mieszkańców przed zakażeniem koronawirusem.

DPS w Teodorówce

Andrzej Szarlip, starosta biłgorajski przedstawił sytuację Domu Pomocy Społecznej w Teodorówce. Zaznaczył, że doniesienia medialne dotyczące zakażeń w tej placówce, jak i w jej filiach nie przedstawiają rzetelnych informacji. Wskazał, że w DPS w Teodorówce u 73 mieszkańców zdiagnozowano koronawirusa, natomiast w filii w Długim Kącie oraz w Domu Rodzinnym w Biłgoraju - nie ma przypadków wystąpienia koronawirusa. W placówce w Teodorówce także u 22 członków personelu potwierdzono zachowanie. Izolacją objęto tam 69 mieszkańców, a kwarantanną 36 osób. Kwarantanną domową objęto też 19 pracowników przy czym 2 osoby objęte są izolacją w DPS w Teodorówce i świadczą pracę opiekuńczą. 3 mieszkańców i jeden członek personelu jest hospitalizowanych.

W celu przeciwdziałania dalszemu rozprzestrzenianiu się koronawirusa w DPS w Teodorówce zastosowano m.in.:

  • Izolowanie poszczególnych Zespołów
  • Maty antywirusowe/antybakteryjne
  • Dezynfekowanie/ozonowanie
  • Lampy bakteriobójcze/wirusobójcze
  • Praca w pełnym zabezpieczeniu w środki ochrony osobistej - Zespół I oraz Zespół II
  • Pozostali pracownicy pracują w maskach, przyłbicach, rękawicach, fartuchach ochronnych jednorazowych
  • Pomiary temperatury pracownikom rozpoczynającym pracę
  • Dezynfekcja i kwarantanna dokumentów
  • Dekontaminacja - przeprowadzona przez WOT

Natomiast w pozostałych filiach:

  • Maty antywirusowe/antybakteryjne
  • Dezynfekowanie
  • Lampy bakteriobójcze/wirusobójcze
  • Praca w zabezpieczeniu w środki ochrony osobistej w maskach, przyłbicach, rękawicach, fartuchach ochronnych jednorazowych
  • Pomiary temperatury pracownikom rozpoczynającym pracę
  • Dezynfekcja i kwarantanna dokumentów

W związku z pobytem części personelu na kwarantannie, stan kadrowy w placówkach wygląda następująco: w DPS w Teodorówce: 34 osoby (pielęgniarki – 9, opiekunowie -18, pokojowe - 7), w filii w Długim Kącie: 13 osób (pielęgniarki – 5, opiekunowie – 7, pokojowe - 1), natomiast w Domu Rodzinnym w Biłgoraju pracuje 5 opiekunów. Jak zauważył starosta, wsparcie psychologa w poszczególnych placówkach nie jest zapewnione, ponieważ psycholog przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Jak zapewnił Andrzej Szarlip, jest w stałym kontakcie ze służbami Wojewody Lubelskiego, a współpraca ta jest wystarczająca. Wojewoda przekazał tez placówce środki ochrony osobistej i środki do dezynfekcji.

DPS w Gościeradowie

Z odpowiedzi Elżbiety Spyry, dyrektorki Domu Pomocy Społecznej w Gościeradowie wynika, że w placówce koronawirusa zdiagnozowano u 58 mieszkańców i 17 członków personelu. Kwarantanną objęto 64 mieszkańców i 27 pracowników. Nikt nie wymagał hospitalizacji.

Mieszkańcami całodobowo opiekuje się 12 osób, które odbywają kwarantannę w DPS a także 4 pielęgniarki. Mieszkańcy mają zapewnione wsparcie psychologa. Placówka posiada wystarczającą ilość środków dezynfekujących. W tym zakresie DPS otrzymał wsparcie ze strony Wojewody Lubelskiego – zarówno w płyny do dezynfekcji, jak i środki ochrony osobistej.

MOW w Kwidzynie

Bogdan Dubik pełnomocnik starosty kwidzyńskiego przedstawił informacje na temat sytuacji w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Kwidzynie. Wskazał, że koronawirus został potwierdzony u 49 z 51 wychowanek. Zakażenie potwierdzono także u 10 pracowników, a 26 objęto kwarantanną.

W celu przeciwdziałania dalszemu rozprzestrzenianiu się koronawirusa wszystkich pracowników i wychowanków poddano badaniu na obecność wirusa oraz nakazano kwarantannę i izolację. Podczas kwarantanny w ośrodku wraz z wychowankami pozostało 5 pracowników, w tym dyrektor, wicedyrektor i 3 wychowawców. W ocenie przedstawiciela starosty ta liczba pracowników była wystarczająca.

- W ośrodku znajduje się wystarczająca ilość środków dezynfekcyjnych, obiekt jest ozonowany i przygotowany do powrotu do normalnego funkcjonowania. Nie napotkano problemów z pozyskiwaniem w/w środków – podkreślił Bogdan Dubik. Dodał, że personel posiada maski FPP2, kombinezony ochronne, gogle i rękawice ochronne.

W trakcie izolacji kontakt z psychologiem był możliwy telefonicznie. Obecnie ośrodek wraca do normalnego funkcjonowania i pomoc psychologiczna będzie zapewniana poprzez bezpośredni kontakt psychologa z wychowanką.

Placówka otrzymała wsparcie zarówno od samorządu województwa pomorskiego, Wojsk Obrony Terytorialnej. Ośrodek jest w stałym kontakcie ze służbami Wojewody Pomorskiego.

KMP.071.8.2020

Ważne inicjatywy ustawodawcze Senatu po wystąpieniach Rzecznika

Data: 2020-07-13
  • Nagrywanie czynności notarialnych w celu ograniczenia procederu oszukańczych "pożyczek”, po których seniorzy tracą swe mieszkania
  • Ułatwienia w przyznawaniu państwowej kompensaty ofiarom przestępstw
  • Łatwiejsza droga prawna dla pokrzywdzonego przestępstwem, gdy prokuratora odmawia oskarżenia sprawcy

Takie m.in. inicjatywy legislacyjne proponuje Senat, który uwzględnia wnioski  Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zmian przepisów prawa.

Senackie komisje Ustawodawcza oraz Praw Człowieka, Praworządności i Petycji, z udziałem przedstawiciela Biura RPO, zajęły się 25 czerwca 2020 r. pięcioma senackimi projektami, przygotowanymi po wystąpieniach RPO.

Subsydiarny akt oskarżenia (druk senacki nr 74)

Chodzi o sytuację, gdy prokurator nie wniósł aktu oskarżenia przeciw sprawcy przestępstwa, z czym pokrzywdzony nie zgadza się i wnosi własny, tzw. subsydiarny akt oskarżenia. Po zmianie prawa z 5 października 2019 r. zanim może to uczynić, musi zaskarżyć do sądu decyzję prokuratora o odmowie wszczęcia albo o umorzeniu postępowania. Jeśli sąd je uwzględni, ale prokurator ponownie odmówi wszczęcia śledztwa lub je umorzy, pokrzywdzony musi skierować kolejne zażalenie - tym razem do prokuratora nadrzędnego. Tylko jeśli ten utrzyma postanowienie podwładnego, pokrzywdzony może skierować subsydiarny akt oskarżenia.

A jest to bardzo niekorzystne dla pokrzywdzonych przestępstwem – wskazuje Adam Bodnar. Wydłuża bowiem drogę do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia i zwiększa koszty. Pozwala też prokuratorowi na całkowite uniemożliwienie skierowania takiego aktu oskarżenia. Dlatego Rzecznik 13 stycznia 2020 r. wystąpił do Senatu o zmianę prawa.

Projekt senacki – o którego uchwalenie wniosły komisje - przewiduje przywrócenie wcześniejszych przepisów. Wystarczyło wówczas, by sąd po pierwszym zażaleniu uchylił decyzję prokuratora, a ten ponownie umorzył postępowanie lub odmówił jego wszczęcia. I już wtedy pokrzywdzony mógł wnosić subsydiarny akt oskarżenia.

Przedłużanie pobytu nieletniego w schronisku (druk senacki nr 90)

Pobyt nieletniego w schronisku dla nieletnich był w praktyce przedłużany bez decyzji sądu oraz bez możliwości wnoszenia o uchylenie tego środka. Było to niezgodne ze standardami prawa do sądu, wynikającymi z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – co potwierdził wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z  30 czerwca 2015 r. w sprawie Grabowski przeciwko Polsce.

Od czasu tego wyroku Rzecznik  postulował by Minister Sprawiedliwości wykonał wyrok, skoro w praktyce po skierowaniu sprawy na rozprawę sądy nie weryfikowały potrzeby dalszego pobytu nieletniego w schronisku. Mimo pewnych zmian nadal jednak nie ma podstawy ustawowej do przedłużenia pobytu - zgodnego ze standardami.

Dlatego RPO pozytywnie ocenia propozycje Senatu, aby sąd miał obowiązek co 3 miesiące oceniać zasadność dalszego pobytu nieletniego w schronisku oraz by wydawał za każdym razem osobne postanowienie, które będzie zaskarżalne.

Komisje wniosły by Senat przyjął projekt nowelizacji.

Możliwości łączenia kar pozbawiania wolności i jej ograniczenia (druk senacki nr 76)

Chodzi o realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 czerwca 2019 r. TK stwierdził, że art. 87 § 1 Kodeksu karnego w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek połączenia kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności oraz wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji. 

Sprawa była przedmiotem wystąpienia Rzecznika do senackiej komisji 30 kwietnia 2020 r.

Podczas posiedzenia wicemarszałek Senatu Gabriela Morawska-Stanecka zgłosiła poprawkę zgodną z propozycją RPO, by sąd miał swobodę decyzji, czy połączyć skazanemu karę pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności. Komisje poprawkę przyjęły i wystąpiły do Senatu o uchwalenie nowelizacji.

Przyznawanie państwowej kompensaty ofiarom przestępstw (druk senacki nr 91)

Kompensata przysługuje ofiarom niektórych przestępstw lub ich bliskim. Nie jest zadośćuczynieniem - to świadczenie pieniężne służy pokryciu kosztów leczenia, rehabilitacji czy pogrzebu, utraconych zarobków i innych środków utrzymania.

Według RPO instytucja ta jest wykorzystywana stosunkowo rzadko (kilkadziesiąt przypadków rocznie w skali kraju). Dlatego 4 lutego 2020 zaproponował Senatowi zmiany, przyspieszające i usprawniające jej przyznawanie, ale też zwiększające świadomość tego uprawnienia.

Senat podjął prace legislacyjne nad swym projektem noweli, który generalnie uwzględnia postulaty RPO. Dotyczy to zwłaszcza:

  • wprowadzenia maksymalnego terminu na rozpoznanie wniosku o przyznanie kompensaty,
  • rozszerzenia zakresu możliwego do przyznania zabezpieczenia o utracone zarobki lub inne środki utrzymania,
  • wprowadzenia odniesienia do możliwości uzyskania zabezpieczania bezpośrednio do ustawy o państwowej kompensacie.

Prace nad projektem komisje odłożyły na przyszłe posiedzenie z uwagi na kwestię źródła finansowania kompensat.

Nagrywanie czynności notarialnych (druk senacki nr 75)

Od kilku lat RPO  występował o taką zmianę Prawa o notariacie. Powoływał się na  konieczność ochrony obywateli przed nadużyciami, których ofiarami stają się osoby starsze oraz słabsze ekonomicznie, znajdujące się przymusowej sytuacji życiowej. Były bowiem liczne skargi na notariuszy od osób, które w wyniku niekorzystnych umów, zawieranych w formie aktów notarialnych, utraciły własność nieruchomości. Składając podpisy w kancelarii notarialnej, nie miały świadomości, że zawierają umowę, której przedmiotem jest przeniesienie własności, a w konsekwencji utrata mieszkania.

Nagrywanie pozwoliłoby ustalić przebieg czynności, w której wyniku nastąpiła np. niezamierzona sprzedaż zamieszkiwanej nieruchomości. Pozwoli to w razie sporu na rzetelną, obiektywną ocenę. Będzie też gwarantem bezpieczeństwa zarówno dla stron jak i dla notariusza. Obecnie bowiem w praktyce nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej treści rozmów, sposobu udzielania zapewnień i pouczeń.

Prace nad projektem, odzwierciedlającym postulat RPO, odłożono na przyszłe posiedzenie komisji z uwagi m. in. na konieczność pogłębionej analizy, czy  nagrywaniem należy objąć wszystkie czynności notarialne, czy też jedynie te, w których dochodziło-  lub może dochodzić - do nadużyć. Zdaniem RPO nagrywane muszą być te czynności, które obejmuje oświadczenie osoby o przeniesieniu własności domu lub mieszkania.

II.510.1004.2017, II.518.4.2019, II.566.2.2020, II.518.15.2014, IV.7000.100.2020

Nieletni z niepełnosprawnością psychiczną i intelektualną w miejscach izolacji - raport KMPT

Data: 2020-06-15

Rzecznik Praw Obywatelskich i Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur wyrażają głębokie zaniepokojenie sytuacją dzieci i młodzieży chorych i zaburzonych psychicznie. Opieka psychiatryczna dzieci przebywających w oddziałach psychiatrycznych, szczególnie sądowych jest bardzo zła. Specjalnej troski wymagają dzieci przebywające w placówkach opiekuńczych i resocjalizacyjnych, często pozbawione opieki najbliższych. Wizytacje KMPT ujawniły, że w oddziałach psychiatrycznych duży odsetek (nawet 50%) stanowią pacjenci, którzy wcześniej byli w wychowankami domów dziecka lub placówek wychowawczych. Doświadczyli oni w swym życiu wiele krzywd i w związku z tym wymagają w pełni zindywidualizowanej opieki leczniczo-terapeutycznej. Podobnie trudna sytuacja jest w placówkach resocjalizacyjnych, w których z roku na rok rośnie liczba wychowanków wymagających opieki psychiatrycznej i farmakoterapii psychiatrycznej.

Detencja dzieci na oddziałach psychiatrycznych jest nadużywana. Domy dziecka i placówki resocjalizacyjne, które nie radzą sobie z nieletnimi wymagającymi szczególnej uwagi starają się znaleźć im inne miejsce. Jednym ze sposobów jest wnioskowanie do sądu o umieszczenie na oddziale psychiatrycznym, ponieważ sami nie mają warunków i personelu odpowiednio wykwalifikowanego do pracy z wychowankami z zaburzeniami. Zarówno personel szpitali, jak i placówek dla nieletnich nie ma odpowiednich narzędzi do pracy, w tym utrzymywania dyscypliny. Prawo nie chroni bezpieczeństwa i prywatności nieletnich w sposób wystarczający. W szpitalach i placówkach dochodzi do nadmiernych kontroli osobistych, wyprowadzania na spacer dzieci w kaftanach bezpieczeństwa, stosowania poniżających kar, stosowania środków przymusu bezpośredniego w sposób nieludzki i poniżający. Brak odpowiedniego finansowania powoduje, że nieletni przebywają w trudnych warunkach materialnych, na wszystko brakuje pieniędzy. Nie zapewnia im się odpowiedniego finansowania na realizację obowiązku szkolnego. Nie ma miejsc na oddziałach psychiatrii dziecięcej, nie ma specjalistów w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży, nie ma też nowoczesnych leków psychiatrycznych dedykowanych pacjentom tej grupy wiekowej. 

W ocenie RPO oraz KMPT taki stan prowadzi do nieludzkiego i poniżającego traktowania dzieci umieszczanych na oddziałach psychiatrycznych, w szczególności wśród populacji pacjentów sądowych oddziałów psychiatrycznych.

Koronawiurs. Negatywne skutki zamykania młodzieżowych ośrodków socjoterapii

Data: 2020-04-28
  • W czasie walki z koronawirusem nie działają m.in. szkoły specjalne w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii
  • Gdzieniegdzie zawieszono także całe te ośrodki, a ich wychowanków odesłano do placówek opiekuńczo-wychowawczych
  • Może to mieć negatywne konsekwencje i dla młodych ludzi, którzy przebywali i uczyli się w takich ośrodkach, i dla pracowników oraz wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają sygnały o rosnącej liczbie młodzieżowych ośrodków socjoterapii, które zawiesiły działalność w związku z epidemią COVID-19. Ośrodków tych jest w całej Polsce  87. Ponad 30 z nich nakazało odsyłanie umieszczonych tam wychowanków do placówek opiekuńczo-wychowawczych. 

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 ograniczyło funkcjonowanie publicznych i niepublicznych jednostek systemu oświaty, w tym szkół specjalnych funkcjonujących w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii.

Przepis ten posłużył jednak w niektórych przypadkach za podstawę czasowego zamknięcia nie tylko szkół, ale także całych ośrodków i skierowania części wychowanków z powrotem do placówek opiekuńczo-wychowawczych.

Dyrektorzy tych placówek zwracają uwagę na zagrożenie dla zdrowia swoich wychowanków i pracowników, spowodowane brakiem możliwości stwierdzenia, czy osoba wracająca z młodzieżowego ośrodka socjoterapii, nie jest zakażona koronawirusem. A nie ma warunków do zalecanej izolacji i obserwowania wychowanka. Utrudniony jest też dostęp do opieki lekarskiej i psychologicznej.

Dyrektorzy obawiają się także utraty u dzieci i młodzieży pozytywnych efektów zdobytych dzięki pracy młodzieżowych ośrodków socjoterapii. Istnieje również ryzyko, że wraz z kierowaniem nowych osób do placówek opiekuńczo-wychowawczych część kadry, kierując się obawą przed zachorowaniem, zdecyduje się skorzystać ze zwolnienia z pracy.

RPO poprosił o stanowisko ministra edukacji narodowej Dariusza Piontkowskiego.

VII.7037.58.2020

Koronawirus. GIS informuje, jakie rekomendacje i zalecenia przygotowano dla miejsc zatrzymań

Data: 2020-04-10
  • GIS twierdzi, że nie może narzucać zasad postępowania w miejscach, gdzie ludzie są pozbawieni wolności. Współpracuje zaś przy tworzeniu właściwych wytycznych i rekomendacji
  • Opracowano m.in. procedury przeciwepidemiczne dla więziennictwa, placówek całodobowej opieki i domów pomocy społecznej 
  • W zależności od potrzeb zalecenia są modyfikowane odpowiednio do zagrożenia

Główny Inspektor Sanitarny odpowiedział na wystąpienie, które Rzecznik Praw Obywatelskich przekazał jeszcze12 marca 2020 r. RPO wskazywał wówczas, że brakuje adekwatnych zaleceń, jak przeciwdziałać rozprzestrzenianiu się koronawirusa w takich miejscach, jak więzienia, poprawczaki, szpitale psychiatryczne, dpsy, ośrodki dla cudzoziemców.

O ich opracowanie Rzecznik wystąpił do Głównego Inspektora Sanitarnego. Ale jego zastępczyni Izabela Kucharska odpisała Rzecznikowi, by sam zwrócił się o to do poszczególnych ministrów odpowiedzialnych za funkcjonowanie tych miejsc. Rzecznik nie przyjął takiej argumentacji i ponowił wystąpienie.

A chodzi o wszystkie placówki, gdzie osoby mogą przebywać wbrew swojej woli np. na podstawie sądowego postanowienia. Są nie tylko zakłady karne i areszty śledcze, ale także szpitale psychiatryczne, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, policyjne izby zatrzymań, strzeżone ośrodki dla cudzoziemców, a nawet zakłady opiekuńczo-lecznicze, domy pomocy społecznej i prywatne placówki całodobowej opieki. Zatem wszystkie te miejsca, gdzie mogą przebywać osoby z najbardziej zagrożonych grup: seniorzy, osoby przewlekle chore, z niepełnosprawnościami.

W kolejnym piśmie z 1 kwietnia przedstawicielka GIS zaznaczyła, że podmioty i instytucje zgłaszające się do GIS, w ramach obywatelskiej i instytucjonalnej współpracy, przedstawiają do konsultacji opracowane przez siebie wytyczne, z uwzględnieniem specyfiki oraz informacji i zaleceń, które są zamieszczane na stronach internetowych GIS i Ministerstwa Zdrowia. Jako przykład podała współpracę z kierownictwem Służby Więziennej i Dyrektorem Biura Więziennej Służby Zdrowia oraz wypracowanie procedur przeciwepidemicznych w obszarze więziennictwa.

9 kwietnia Główny Inspektor Sanitarny Jarosław Pinkas uzupełnił wcześniejsze odpowiedzi. Podkreślił, że od stycznia 2020 r. GIS prowadzi intensywne działania profilaktyczne, informacyjne i edukacyjne mające na celu zapobieganie zakażeniom oraz rozprzestrzenianiu się koronawirusa. Należy do nich m.in. wydawanie zaleceń i wytycznych skierowanych do: ogółu społeczeństwa, określonych osób lub grup społecznych oraz określonych grup zawodowych.

- Należy podkreślić, że Główny Inspektor Sanitarny, prowadząc swoją działalność zapobiegawczą i przeciwepidemiczną w zakresie chorób zakaźnych, działa na podstawie i w granicach powszechnie obowiązujących przepisów prawa, realizując swoje ustawowe kompetencje we współpracy z innymi organami administracji publicznej. Nie jest zatem właściwy i kompetentny do autonomicznego określania zasad postępowania w jednostkach organizacyjnych lub instytucjach, które są nadzorowane lub podlegają innym organom administracji publicznej – zaznaczył Jarosław Pinkas.

Wskazał jednak, że dostrzega potrzebę wprowadzenia bardziej szczegółowych rozwiązań w odniesieniu do obszarów, w których przestrzeganie ogólnych zaleceń i informacji może okazać się niewystarczające. W szczególności dotyczy to miejsc, w których przebywają osoby z grup wysokiego ryzyka i potencjalnych ognisk koronawirusa. Dlatego GIS, we współpracy z właściwymi organami administracji publicznej, podjął działania mające na celu wypracowanie dostosowanych indywidualnie zaleceń i wytycznych w zakresie przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się koronawirusa. - Działania te dotyczą także miejsc detencji – podkreślił Jarosław Pinkas.

W takiej formule wypracowano m.in. następujące rekomendacje i zalecenia:

  1. Informację dla jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w związku z dynamicznie rozwijająca się sytuacją epidemiologiczną związaną z szerzeniem się nowego koronawirusa SARS-CoV-2
  2. Wytyczne postępowania dla pielęgniarek mających kontakt z osobą zakażoną SARS CoV-2
  3. Zalecenia dla pacjenta z dodatnim wynikiem badania w kierunku koronawirusa ze wskazaniem do izolacji w warunkach domowych
  4. Wytyczne do stosowania przez pielęgniarki POZ w czasie epidemii wirusa SARS-CoV-2
  5. Zalecenia dotyczące organizacji procesu udzielania świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej w związku ze stanem epidemii i ryzykiem zakażeń wirusem SARS-CoV-2 i zachorowań na COVID-19
  6. Zalecenia dla Zespołu domowej opieki paliatywnej / Hospicjum Domowego w stanie epidemii wirusa SARS-CoV-2 wywołującego chorobę COVID-19
  7. Algorytmy postępowania w przypadku podejrzenia lub zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2, w tym także w sytuacjach dotyczących osadzonych z potwierdzonym zakażeniem koronawirusem, w przypadku braku wskazań do ich hospitalizacji przez szpital zakaźny podległy ministrowi właściwemu do spraw zdrowia
  8. Instrukcje i rekomendacje dla organów prowadzących placówki całodobowej opieki, w tym domy pomocy społecznej

Jarosław Pinkas zauważył, że choć nie wszystkie z tych dokumentów i rekomendacji w sposób bezpośredni odnoszą się do wszystkich miejsc detencji, to mogą zostać odpowiednio dostosowane do sytuacji innych placówek i jednostek o podobnym charakterze.

- Oczywiście nie wyklucza to prowadzenia dalszych prac nad bardziej szczegółowymi zaleceniami, uwzględniającymi indywidualne potrzeby i specyfikę poszczególnych podmiotów. Należy także podkreślić, że wszelkie wytyczne oraz zalecenia są modyfikowane i uszczegóławiane stosownie do występującego zagrożenia, a sytuacja epidemiologiczna jest monitorowana na bieżąco – zaznaczył Główny Inspektor Sanitarny.

KMP.071.4.2020

Koronawirus. MEN: zawieszenie kierowania nieletnich do MOW byłoby sprzeczne z przepisami

Data: 2020-04-08
  • Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze nie wstrzymują przyjmowania nowych wychowanków; wnioskowanie o zawieszenie ich kierowania do tych placówek jest sprzeczne z przepisami
  • Tak MEN odpowiedziało na apel RPO  o zabezpieczenie wychowanków i pracowników MOW w związku z epidemią
  • Zdaniem RPO dziś zadania edukacyjne i wychowawcze powinny ustąpić pierwszeństwa kwestiom bardziej istotnym

MEN  podkreśla, że zapewnienie bezpiecznych warunków pobytu to obowiązek dyrektorów MOW, działających w porozumieniu z organami prowadzącymi.

Ministerstwo deklaruje, że w celu zwiększenia bezpieczeństwa w MOW m.in. zawieszono odwiedziny, a urlopowanie wychowanków ograniczone.  Wsparcia wychowankom udzielają pedagodzy i psycholodzy.

W przypadku pojawienia się osoby zarażonej, placówka oraz wszyscy wychowankowie winni zostać poddani 14-dniowej kwarantannie. Informacja, że ktoś podejrzewa u siebie chorobę zakaźną,  czy mógł mieć kontakt z osobą chorą zakaźnie itp.  stanowi podstawę poddania jej badaniom lekarskim.

Zdaniem MEN niedopuszczalne jest wysyłanie wychowanków do domów rodzinnych, bowiem jest to działanie sprzeczne z prawem.

RPO został również zapewniony przez Marzenę Machałek, sekretarz stanu w MEN, że resort zaopatrzył młodzieżowe ośrodki wychowawcze w płyny dezynfekujące.

VII.7037.51.2020

Koronawirus. Sytuacja w ośrodkach wychowawczych. Dalsze działania RPO.

Data: 2020-04-02
  • Rosną obawy o sytuację wychowanków oraz personelu Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych
  • Mimo zagrożenia epidemicznego nie wstrzymano stosowania takiego środka wobec małoletnich, zatem zakłady poprawcze i młodzieżowe ośrodki wychowawcze przyjmują nowych wychowanków
  • Nie zagwarantowano im jednak dodatkowych środków niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa w nowych, epidemicznych warunkach

Rzecznik Praw Obywatelskich bada przygotowanie miejsc pozbawienia wolności na problemy wynikające z rozprzestrzeniania się koronawirusa. Spytał Ministerstwo Sprawiedliwości o wyzwania, przed jakimi stanęły sądy, rozpatrując w czasie epidemii sprawy nieletnich o umieszczenie w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych lub zakładach poprawczych. RPO zwrócił także uwagę MS na dylematy dyrektorów ośrodków, związane z udzielaniem urlopów wychowankom, szczególnie w okresie zbliżających się świat.

W odpowiedzi dyrektor Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich wskazał, że z uwagi na zagrożenie epidemiologiczne zasadne jest ograniczenie ruchu nieletnich w zakładach poprawczych, aby wychowankowie, jak i pracownicy nie byli narażeni na zarażenie. Zaznaczył również, że zarówno przepustka jak i urlop jest - jedną z wielu w katalogu – nagrodą, jaką może przyznać dyrektor zakładu poprawczego lub ośrodka. Rekomendował także wstrzymanie udzielania urlopów i przepustek.

RPO zapytał także dyrekcję Ośrodka Rozwoju Edukacji o trudności, z jakimi się mierzy, podobnie jak zwracający się do niego dyrektorzy MOW.

W odpowiedzi dyrekcja ORE stwierdziła, że na poziomie instytucjonalnym procedury związane z kierowaniem nieletnich do młodzieżowych ośrodków wychowawczych nie uległy zmianie. Sam Ośrodek Rozwoju Edukacji nie wstrzymał i nie zawiesił realizacji postanowień sądów rodzinnych o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW. Jedynie w sytuacji podejrzenia wystąpienia w danej placówce zagrożenia epidemiologicznego, ORE wstrzymuje wydawanie wskazań do momentu wyjaśnienia.

ORE wskazał także następuję wyzwania:

  • problemy z przeprowadzaniem wywiadów środowiskowych - sądy rejonowe ograniczyły zlecanie ich przeprowadzania;
  • utrudniony proces informowania sądów rejonowych za pośrednictwem Poczty Polskiej o wydanych wskazaniach związany z pracą zdalną części sądów;
  • utrudniony kontakt z samorządem i pracownikami MOW w związku z przebywaniem na zasiłku opiekuńczym lub pracą zdalną.

Dyrektorzy MOW zgłaszają natomiast do ORE problemy związane z:

  • obawą przed zarażeniem koronawirusem wychowanków i pracującej kadry przez nieletnich nowo przybyłych i wracających z ucieczek;
  • brakiem przepisów dotyczących obowiązkowego badania na wśród wychowanków docierających do placówki;
  • niewystarczającą liczbą nauczycieli i specjalistów gotowych do pracy;
  • zwiększeniem kosztów funkcjonowania placówek – izolacja podnosi koszty dodatkowej, nieplanowanej wcześniej, 24-godzinnej opieki wychowawczej;
  • transportem wychowanków zatrzymanych na Policyjnej lzbie Dziecka - placówki nie dysponują samochodami umożliwiającymi bezpieczne przetransportowanie wychowanka w izolacji od kierowcy i wychowawcy;
  • brakiem izolatek dla nowo przyjmowanych nieletnich lub wychowanków powracających z ucieczek;
  • zdrowiem psychicznym wychowanków i wychowanek - specjalistyczne leczenie psychiatryczne w obecnej sytuacji jest bardzo utrudnione;
  • brakującymi środkami ochronnych oraz dezynfekcyjnych.
  • zaopatrzeniem, wzrostem cen żywności, środków czystości i leków;
  • ewentualnym urlopowaniem wychowanków na święta – z jednej strony powracający będą musieli być poddani 2-tygodniowej izolacji, z drugiej brak możliwości urlopu może powodować ogromną frustrację, bunty i zwiększoną liczbę ucieczek.

W tej sprawie RPO zwracał się również do MEN o udzielenie informacji na temat aktualnego stanu przygotowania młodzieżowych ośrodków wychowawczych na zagrożenie związane z rozprzestrzenianiem się nowego koronawirusa.

Mając na uwadze rosnące zagrożenie oraz szczególną sytuację osób, w tym nieletnich, przebywających w różnego rodzaju miejscach izolacji, RPO wystąpił również do Głównego Inspektora Sanitarnego z prośbą o rozważenie opracowania zaleceń związanych z przeciwdziałaniem rozprzestrzenianiu się koronawirusa w miejscach izolacji.

IX.550.2.202, VII.7037.59.2020

Koronawirus. Sytuacja w Młodzieżowych Ośrodkach Wychowawczych staje się dramatyczna. Apel RPO do MEN i MZ

Data: 2020-03-30
  • Mimo stanu epidemicznego do Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych stale kierowane są nowe osoby
  • Dalsze przyjęcia - bez możliwości wcześniejszego zweryfikowania ich stanu zdrowia - zagrażają innym wychowankom oraz personelowi
  • Niektórzy dyrektorzy MOW apelowali do władz o natychmiastowe wstrzymanie nowych skierowań oraz udzielenie urlopu tym wychowankom, którzy mogą być objęci opieką rodziny lub placówki opiekuńczej do ustania zagrożenia
  • Rzecznik prosi MEN o pilne działania w odpowiedzi na problemy opisywane przez dyrektorów MOW

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają informacje od dyrektorów Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych o poważnych problemach w warunkach pandemii COVID-19.

Nowe przepisy przyjęte na czas jej trwania nie wstrzymały realizacji postanowień sądów rodzinnych dotyczących stosowania środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW. Choć w wielu miejscach pracy i nauki przyjęto nadzwyczajne rozwiązania, ośrodki te pracują w normalnym trybie.

Mimo wcześniejszych apeli do Ministra Edukacji Narodowej, system kierowania nowych wychowanków do MOW działa bez większych zmian. Część przyjmowanej młodzieży podczas wstępnego wywiadu odmawia udzielenia informacji o stanie zdrowia. Pracownicy nie są w stanie sprawdzić, czy dzieci miały wcześniej kontakt z osobami z grupy ryzyka. A nawet wobec stwierdzenia takiego ryzyka, MOW nie dysponują pomieszczeniami odpowiednimi do zastosowania izolacji lub kwarantanny.

W większości placówek znacząco spadła także liczba członków kadry gotowych do pracy. W razie dalszego pogorszenia się sytuacji dyrektorzy zmuszeni będą do zwiększenia liczby dzieci pozostających pod opieką jednego wychowawcy. Może to prowadzić do trudności z zachowaniem jakichkolwiek norm bezpieczeństwa.

Narastający niepokój i stres, potęgowany izolacją od rodziny i bliskich oraz rosnącym zagrożeniem zdrowia odczuwają także przebywający już w ośrodku wychowankowie. Z relacji pracowników wynika, że młodzież nie radzi sobie z emocjami, co prowadzi do licznych aktów agresji i autoagresji (np. samookaleczeń). Rośnie liczba konfliktów, dewastacji, buntów i ucieczek.

Dyrektorzy MOW zgłaszają także trudności z dostępem do leczenia specjalistycznego i doraźnego. W ośrodkach przebywają dzieci z chorobami przewlekłymi, wymagające stałego przyjmowania leków (w tym leków psychotropowych) oraz ciągłej pomocy specjalistycznej. Aktualnie lekarze udzielają głównie porad przez telefon, co oznacza, że wychowawcy stają się pierwszymi osobami dokonującymi wstępnej diagnozy medycznej, choć nie maja odpowiednich kwalifikacji.

Z powodu rosnących trudności dyrektorzy MOW postulowali wstrzymanie nowych przyjęć oraz udzielenie urlopu tym wychowankom, którzy mogą zostać objęci opieką rodziny lub placówki opiekuńczej do czasu ustania zagrożenia. Według dyrektorów MOW jedynie osoby, które bezwzględnie powinny pozostać w izolacji od środowiska, mogą być obecnie w ośrodkach.

MEN w odpowiedzi na apel wskazał, że nie ma możliwości wstrzymania nowych przyjęć. Nakazał ograniczenie opuszczania ośrodków przez wychowanków oraz zawieszenie urlopów i odwiedzin, a także polecił współpracować ze służbami sanitarnymi i zespołami kryzysowymi, co zostało wykonane.

Według rekomendacji MEN nowo przyjmowane osoby powinny być izolowane od grup wychowawczych i poddane kwarantannie, minimum przez 7 dni. Jeżeli brakuje pomieszczeń, MEN dopuszcza możliwość zwiększenia liczby wychowanków w pokojach mieszkalnych.

Rzecznik uznał, że proponowane przez ministra działania są niewystarczające, zaś niektóre z nich, takie jak zwiększenie liczby osób w pomieszczeniach, mogą przyczynić się do eskalacji problemów wychowawczych i zdrowotnych. W wystąpieniu do MEN zaapelował o podjęcie pilnych działań, które będą stanowiły realną odpowiedź na problemy opisywane przez dyrektorów MOW.

- Należy zgodzić się, że w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa, zdrowia i życia wychowanków MOW oraz ich pracowników zadania edukacyjne i wychowawcze w uzasadnionych przypadkach muszą ustąpić pierwszeństwa kwestiom bardziej istotnym – podkreślił RPO.

Zwracając się zaś do Ministra Zdrowia, Adam Bodnar poprosił o rozważenie możliwości wprowadzenia regulacji umożliwiających objęcie obowiązkowymi testami na obecność koronawirusa nowych wychowanków MOW oraz wychowanków, którzy powracają po ucieczce .

VII.7037.51.2020

Koronawirus. Zadbać także o osoby pozbawione wolności. Wystąpienie RPO do premiera

Data: 2020-03-30
  • Co dzieje się za zamkniętymi drzwiami w miejscach odosobnienia w czasie pandemii COVID-19?
  • Czy ludzie przebywający w izolacji od społeczeństwa mogą czuć się bezpieczni  - gdy są narażeni na większe ryzyko zakażenia niż inni?
  • Czy nie zapomnieliśmy o tych, którzy przebywają w zamknięciu, a też odczuwają lęk i niepokój związany z pandemią?
  • Co możemy zrobić, aby ludzie pozbawieni wolności nie stali się ofiarą błędów i zaniedbań władz?

Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił premierowi Mateuszowi Morawieckiemu wytyczne i rekomendacje, sformułowane przez instytucje i organizacje zajmujące się ochroną zdrowia i praw człowieka. W ocenie Adama Bodnara ich analiza pozwoli na wypracowanie skutecznych praktyk i procedur, zgodnych z prawami człowieka i międzynarodowymi standardami.

Potrzebna nowa solidarność

Rozprzestrzenianie się pandemii koronawirusa (COVID-19) stanowi wyzwanie dla całego społeczeństwa. Wszyscy powinniśmy wykazać się solidarnością, odpowiedzialnością i dyscypliną. Potrzeba nam również empatii i wrażliwości, w stosunku do tych wszystkich ludzi, którzy decyzją polskich władz są pozbawieni wolności, m.in. osób przebywających w kwarantannie, więzieniach, policyjnych i wojskowych izbach zatrzymań, strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców, zakładach poprawczych i innych placówkach dla nieletnich, instytucjach opieki psychiatrycznej i pomocy społecznej.

Wszyscy oni są częścią naszego społeczeństwa. Odczuwają lęk i niepokój związany z pandemią i potrzebują naszego wsparcia i wyrazów solidarności w tym trudnym dla nich momencie.

W zamknięciu większe ryzyko zakażenia niż na wolności

To oni przebywają w warunkach, które - jak wskazuje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) - stwarzają o wiele większe ryzyko dla zakażenia COVID-19 niż życie na wolności. Miejsca detencji są bowiem zamkniętymi środowiskami, w których ludzie żyją obok siebie, w bliskiej odległości. Fizyczne zdystansowanie się i izolacja w takich warunkach są praktycznie niemożliwe. Osoby te mają też ograniczoną zdolność do podjęcia środków zapobiegających pandemii. Są bowiem uzależnieni od warunków, w których przebywają oraz od decyzji nadzorującego personelu.

Miejsca detencji mogą działać jako źródło zakażenia, nasilenia i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych – zarówno w nich samych, jak i poza nimi. Dlatego kwestia zapewnienia właściwej opieki zdrowotnej w miejscach detencji jest ważna dla publicznej ochrony zdrowia.

Wśród osób pozbawionych wolności są także ludzie z grupy ryzyka – osoby starsze, chorujące na choroby przewlekłe, z osłabionym układem odpornościowym. To ludzie pozbawieni wolności i ich bliscy szczególnie odczuwają ograniczenia związane z pandemią (np. w przypadku wstrzymania odwiedzin).

To oni z uwagi na miejsce, w którym się znajdują, narażeni są na tortury, nieludzkie i poniżające traktowanie oraz karanie. Ryzyko to wzrasta w czasach niepewności, takich jak pandemia lub stan nadzwyczajny. Brak skutecznych rozwiązań, procedur i szkoleń personelu może wpływać na ludzkie zachowania, a instytucje nadzoru i kontroli mają ograniczone możliwości działania.

Komunikaty władz pomijają osoby pozbawione wolności

Tymczasem komunikaty władz i język publicznej debaty praktycznie pomijają ich istnienie. 

Czas to zmienić. Sposób, w jaki władze komunikują decyzje oraz język debaty publicznej, może wpływać na postawy osób przebywających w detencji, a tym samym na bezpieczeństwo innych osób, w tym personelu.

Zróbmy wszystko, by nie doszło w Polsce do sytuacji jakie miały miejsce we Włoszech (gdzie w zakładach karnych doszło do zamieszek w wyniku wprowadzenia zakazu odwiedzin) i w Hiszpanii (gdzie personel domów opieki dla osób starszych uciekł, pozostawiając podopiecznych w łóżkach na pewną śmierć).

Dobrym przykładem może być postawa włoskiego Prezydenta Sergio Mattarelli. Za pośrednictwem gazety wystosował do więźniów przebywających w weneckich zakładach karnych list, w którym podziękował za solidarność w obliczu epidemii. Prezydent podkreślił, że więźniowie, choć przebywają w trudnych warunkach, są częścią całej społeczności włoskiej. Wyraził też troskę o warunki odbywania kary i służby przez personel penitencjarny.

W obliczu pandemii władze państwowe stoją przed wieloma wyzwaniami. Z jednej strony muszą ochronić osoby pozbawione wolności przed torturami i innymi formami złego traktowania. Z drugiej zaś -  zadbać o to, by osoby te same nie padły ofiarą wirusa COVID-19. Ponadto należy zapewnić odpowiednią opiekę (w tym medyczną) i zadbać, by prawa tych osób były respektowane i nie ograniczane w sposób nadmierny i nieproporcjonalny. Wsparcia potrzebuje również personel miejsc detencji, by pracując w trudnych warunkach mógł wykazać się profesjonalizmem i wykorzystać pełen potencjał zawodowy. Są to wyzwania niezwykle trudne, jednak konieczne dla dobra nas wszystkich.

Apel RPO do premiera

Dlatego też, mając na względzie, że miejsca detencji pozostają w gestii wielu resortów, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się 27 marca 2020 r. do Prezesa Rady Ministrów o dokonanie przez instytucje państwa przeglądu środków i procedur oraz posiadanych zasobów, w celu zapewnienia, że nie narażają one osób pozbawionych  wolności na ryzyko zarażenia COVID-19, nie ograniczają ich praw i gwarantują ochronę przed wszelkimi formami złego traktowania.

Rzecznik podkreśla, że należy podjąć zdecydowane i skuteczne działania w celu zwalczania koronawirusa i prewencji dalszych zachorowań. Jednak wszelkie stosowane środki i ograniczenia nie mogą naruszać zakazu tortur oraz okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania oraz karania, określonego w art. 40 Konstytucji i traktatach międzynarodowych. Zakaz ten ma bowiem charakter absolutny i nie może być zniesiony w żadnej sytuacji, w tym w czasie wojny, zagrożenia terrorystycznego, stanu wyjątkowego, braku stabilnej sytuacji politycznej, epidemii, czy innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu obywateli.

W ocenie Rzecznika działania powinny być zgodne z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Podkomitetu ds. Prewencji Tortur ONZ (SPT) i Europejskiego Komitetu do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT)  oraz odpowiadać innym, międzynarodowym standardom ochrony praw człowieka.

Rzecznik widzi też potrzebę zmiany sposobu formułowania komunikatów przez instytucje państwowe i w ogólnej debacie publicznej, tak by przekazywane informacje uwzględniały również osoby pozbawione wolności i personel miejsc detencji.

Przedstawione rekomendacje

RPO przywołał liczne wytyczne i rekomendacje, sformułowane przez instytucje i organizacje zajmujące się ochroną zdrowia i praw człowieka. To m.in. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Podkomitet ds. Prewencji Tortur ONZ (SPT), Europejski Komitet ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT), Wysoka Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka Michelle Bachelet, Specjalna Sprawozdawczyni Narodów Zjednoczonych ds. Praw Osób Niepełnosprawnych Catalina Devandas, organizacje pozarządowe.

Wśród rekomendacji znalazły się m.in. postulaty:

  • uwzględnienia osób pozbawionych wolności w planach kryzysowych rządu;
  • pilnego przeprowadzenia oceny ryzyka, w celu identyfikacji osób najbardziej zagrożonych COVID-19 wśród osób zatrzymanych;
  • zmniejszenia liczby osób pozbawionych wolności i szersze stosowanie środków o charakterze nieizolacyjnym;
  • zapewnienia osobom pozbawionym wolności odpowiedniej opieki medycznej
    i psychologicznej;
  • zapewnienia osobom po zwolnieniu opieki medycznej i odpowiednich działań następczych (w tym monitorowanie stanu zdrowia);
  • wykonywania w jak najszerszym zakresie testów na obecność koronawirusa;
  • zapewnienia w każdym miejscu detencji planów awaryjnych dotyczących zarządzania ogniskami chorób zakaźnych;
  • zapewnienia osobom pozbawionych wolności dostępu do podstawowych zabezpieczeń przed złym traktowaniem (w tym prawa dostępu do niezależnego badania medycznego, pomocy prawnej oraz powiadomienia osób trzecich o zatrzymaniu), niezależnie od obowiązujących ograniczeń dostępu do zatrzymanego;
  • zapewnienia, że wszystkie mechanizmy składania skarg są sprawne i skuteczne;
  • poszerzenia możliwości komunikacji na odległość, m.in. za pośrednictwem rozmów telefonicznych, wideokonferencji, poczty elektronicznej.  

Zdaniem RPO analiza tych rekomendacji pozwoli premierowi i podległym służbom na wypracowanie skutecznych procedur, zgodnych z prawami człowieka i międzynarodowymi standardami.

KMP.571.2.2020

Koronawirus. Stan przygotowań na zagrożenie zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich

Data: 2020-03-30
  • W zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich nie ma osób z podejrzeniem zarażenia koronawirusem lub jego nosicieli
  • Do niezbędnego minimum ograniczono w nich kontakty z osobami z zewnątrz 
  • Opracowano i wdrożono procedury dla ochrony przed zakażeniem
  • Wychowankom wyjaśnia się zagrożenia. Wzmocniono też opiekę psychologiczno-pedagogiczną

Tak Ministerstwo Sprawiedliwości odpowiedziało na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich z 12 marca 2020 r. Pytał on o działania podjęte we wszystkich miejscach zatrzymań w związku z pandemią.

Z odpowiedzi wynika, że 10 marca 2020 r. przekazano dyrektorom zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich „Wytyczne w sprawie zapobiegania wystąpieniu koronawirusa oraz postępowania w wypadku podejrzenia infekcji koronawirusem lub wystąpienia infekcji koronauwirusem w zakładzie poprawczym, schronisku dla nieletnich".

Dyrektorzy zostali zobligowani do niezwłocznego powiadomienia dyrektora Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich o każdym podejrzeniu zagrożeniem koronawirusem

Wśród wychowanków zakładów dla nieletnich aktualnie nie ma osób z podejrzeniem zarażenia koronawirusem lub osób zdiagnozowanych jako nosiciele wirusa.

Wprowadzono ograniczenia kontaktów z osobami z zewnątrz do niezbędnego minimum (chodzi o osoby niezbędne do prawidłowego funkcjonowania placówki).

Opracowano i wdrożono procedury w sprawie działań ochronnych przed zakażeniem. Utrzymywany jest stały kontakt z Powiatowym Inspektorem Sanitarnym.

Wszyscy pracownicy zostali zapoznani z informacją Głównego Inspektora Sanitarnego oraz rekomendacjami w zakresie profilaktyki zdrowotnej. Zapewniono środki dezynfekujące i środki ochrony osobistej. Wprowadzono obowiązek poddania się dezynfekcji przy wejściu do placówki. Wyznaczono pomieszczenia do izolowania osób z podejrzeniem zakażenia wirusem.

Zakłady poprawcze i schroniska dla nieletnich dysponują 133 miejscami w izbach chorych. W sytuacji zwiększonego wystąpienia objawów zachorowania na COVID-l 9 u wychowanków każda placówka ma możliwości przystosowania kolejnych pomieszczeń na potrzeby odizolowania osoby z symptomami zakażenia wirusem. Chory nieletni  będzie hospitalizowany w jednostce opieki zdrowotnej.

Wychowankowie zostali objęci oddziaływaniami wychowawczymi mającymi na celu wyjaśnienie sytuacji zagrożenia zakażeniem koronawirusem oraz wynikającymi z tej sytuacji ograniczeniami. Wzmocniono opiekę psychologiczno-pedagogiczną. Stworzono też możliwości szerszego korzystania przez nieletnich z telefonów i komunikacji internetowej.

KMP.071.4.2020

 

Koronawirus. WHO przedstawiła zalecenia ws. walki z pandemią w miejscach pozbawienia wolności

Data: 2020-03-27

Przygotowanie, zapobieganie i kontrola C0VID-19 w zakładach karnych i innych miejscach pozbawienia wolności - takie zalecenie przygotowała Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)

Dokument publikujemy w załączeniu 

Koronawirus. Główny Inspektor Sanitarny powinien przygotować zalecenia dla miejsc zatrzymań

Data: 2020-03-26
  • Nie wydano zaleceń sanitarnych, jak przeciwdziałać rozprzestrzenianiu się koronawirusa w takich miejscach, jak więzienia, poprawczaki, szpitale psychiatryczne, dpsy, ośrodki dla cudzoziemców,
  • O ich opracowanie Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Głównego Inspektora Sanitarnego
  • Jego zastępczyni Izabela Kucharska odpisała Rzecznikowi, by sam zwrócił się o to do poszczególnych ministrów odpowiedzialnych za funkcjonowanie tych miejsc  
  • Propozycja ta jest sprzeczna z zakresem kompetencji RPO, który nie może wyręczać innych organów państwa w ich obowiązkach

RPO ponownie zwrócił się do szefa GIS Jarosława Pinkasa o opracowanie takich zaleceń.

W piśmie do niego Adam Bodnar pisze, że z ogromnym zdumieniem przyjął  odpowiedź na swe wystąpienie z 12 marca br.

Izabela Kucharska odpisała, że Główny Inspektorat Sanitarny - ze względu na nawał pracy - nie jest w stanie opracowywać wytycznych przeciwepidemicznych dla wszystkich instytucji. A z uwagi na ich odmienną specyfikę muszą być one dostosowane indywidualnie.

W związku z tym poprosiła ROO o zwrócenie się do poszczególnych ministrów odpowiedzialnych za funkcjonowanie miejsc detencji w Polsce, z prośbą o wydanie przez nich zaleceń sanitarnych, z uwzględnieniem specyfiki tych miejsc.

- Propozycja ta pozostaje w sprzeczności z zakresem moich kompetencji – pisze Adam Bodnar do Jarosława Pinkasa. Wykonując funkcję Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur, RPO jest zobowiązany do ochrony praw osób pozbawionych wolności w najszerszym tego słowa znaczeniu. Nie oznacza to wszakże, że powinienem wyręczać inne organy państwa w realizacji spoczywających na nich obowiązków, wynikających wprost z aktów prawnych określających ich kompetencje.

W dotychczasowej debacie na temat walki z COVID19 całkowicie pomija się sprawę procedur związanych z przeciwdziałaniem rozprzestrzenianiu się koronawirusa w miejscach detencji. Takie wykluczenie osób pozbawionych wolności z kręgu tych, którym winniśmy jako państwo zagwarantować należytą ochronę, jest zupełnie niezrozumiałe.

W Polsce jest ponad 3000 miejsc wypełniających definicję miejsca pozbawienia wolności, określoną w art. 4 pkt 2 Protokołu fakultatywnego do Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Protokół za miejsce detencji uznaje jakiekolwiek miejsce pozostające pod jurysdykcją i kontrolą państwa, gdzie przebywają lub mogą przebywać osoby pozbawione wolności na podstawie polecenia organu władzy publicznej bądź za jego namową, zgodą lub przyzwoleniem.

Są to: jednostki penitencjarne, szpitale psychiatryczne, domy pomocy społecznej, izby zatrzymań Policji, Straży Granicznej oraz Żandarmerii Wojskowej, ośrodki strzeżone dla cudzoziemców, areszty Straży Granicznej dla cudzoziemców, schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze, policyjne izby dziecka, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, izby wytrzeźwień, zakłady opiekuńczo-lecznicze, jak również prywatne placówki całodobowej opieki świadczące pomoc dla osób z niepełnosprawnościami oraz przewlekle somatycznie chorych.

Takimi miejscami są również funkcjonujące obecnie oraz nowopowstające miejsca kwarantanny zbiorowej.

Tylko w więzieniach i aresztach przebywa ponad 75 000 osób. W placówkach pomocy społecznej (w tym także prywatnych) na koniec 2018 r. znajdowało się ponad 125 000 osób. W młodzieżowych ośrodkach wychowawczych liczba wychowanków w 2018 r. wyniosła ponad 4500.  Liczba osób pozbawionych wolności jedynie w tych trzech z piętnastu typów miejsc detencji w Polsce objętych monitoringiem KMPT świadczy, że nie jest to zjawisko marginalne.

- W dobie kryzysu spowodowanego koronawirusem, w jakim znalazł się nasz kraj, wszyscy obywatele oraz organy państwa stojące na straży ich bezpieczeństwa, muszą wykazać ponadprzeciętną aktywność, by skutecznie walczyć z rozprzestrzeniającym się zagrożeniem – podkreśla Adam Bodnar.

KMP.071.4.2020

Koronawirus. Procedury bezpieczeństwa w miejscach pozbawienia wolności

Data: 2020-03-24
  • 20 marca w więzieniach było 75 przypadków podejrzenia zakażeniem koronawirusem. Na ogół to osoby pozbawione wolności przywiezione z zagranicy bez objawów. Są traktowanie zgodnie z wytycznymi Sanepidów.
  • Cudzoziemcy trafiający do strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców muszą na wszelki wypadek odbyć 14-dniową kwarantannę.
  • Także w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych zostały wprowadzone procedury bezpieczeństwa.

RPO otrzymał informacje o działaniach podjętych przez służby państwowe w miejscach pozbawienia wolności.

Więzienia

Są już zasady postępowania w więzieniach i aresztach w przypadku podejrzenia zakażenia lub  zakażenia koronawirusem. Zostały przygotowywane przez Służbę Więzienną w porozumieniu z Głównym Inspektoratem Sanitarnym. Okręgowe inspektoraty Służby Więziennej współpracują z wojewódzkimi i powiatowymi stacjami sanitarno-epidemiologicznymi – informuje Rzecznika Praw Obywatelskich Centralny Zarząd Służby Więziennej.

  • Osoby pozbawione wolności są na bieżąco zapoznawane z wszelkimi procedurami profilaktycznymi rekomendowanymi przez Głównego Inspektora Sanitarnego i Ministerstwo Zdrowia. Jednostki wyposażono w środki ochrony osobistej i płyny dezynfekcyjne. Na bieżąco monitoruje się ich stan. Personel jest poinformowany i przeszkolony.
  • 20 marca we wszystkich jednostkach ograniczone były już widzenia osadzonych z rodzinami i wychodzenie więźniów do pracy (z wyjątkiem osób produkujących maseczki i kombinezony ochronne oraz pracujących w branży spożywczej).
  • Decyzję o wykonaniu ewentualnych testów każdorazowo podejmuje powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna Otrzymane zalecenia i wytyczne są ściśle realizowane (bez względu na fakt czy jest to osadzony, funkcjonariusz czy pracownik cywilny, osoba z kontaktu czy podejrzana o zakażenie). O ewentualnej kwarantannie funkcjonariuszy i pracowników cywilnych decyduje Sanepid. Więźniowie w kwarantannie trafiają do wyznaczonych cel.
  • W miarę możliwości zwiększono osadzonym dostęp do ciepłej wody oraz zwiększono  liczbę kąpieli. Wydłużono czas rozmów telefonicznych i możliwości korzystania z komunikatora internetowego. Skrócono również do niezbędnego minimum czas wydawania sprzętu RTV.
  • Wchodzący na teren jednostek penitencjarnych mają mierzoną temperaturę.

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze

Nie ma informacji o zarażeniach koronawirusem (stan na 17 marca) – informuje MEN.

W placówkach zastosowano działania profilaktyczne zgodne z procedurami postępowania m. in.  upowszechnianie informacji o zagrożeniu i zasadach ochrony, ograniczenie uczestnictwa w zajęciach, dezynfekcja rąk i ogólna dezynfekcja dla osób przychodzących z zewnątrz do placówki, ograniczenie przychodzenia osób z zewnątrz, w tym obsługi gospodarczej. Dezynfekcji poddają się osoby wchodzące na teren placówki, w tym nauczyciele, dezynfekowane są pomieszczenia i miejsca szczególnie narażonych na kontakt.

Zawieszone są odwiedziny i wyjścia wychowanków z ośrodków.

Ośrodki detencji cudzoziemców

19 marca nikt nie był zakażony – informuje Komendant Główny Straży Granicznej.

Jest dosyć środków higienicznych i maseczek. wprowadzono całkowity zakaz widzeń, zamiast tego są „widzenia wirtualne” przy użyciu komunikatora elektronicznego.

Każdy przyjęty do ośrodka cudzoziemiec przechodzi profilaktyczną 14-dniowa obserwację w izolatce lub wydzielonych pomieszczeniach. Każdy wchodzący do ośrodka ma mierzoną temperaturę, a mieszkańcom ośrodka temperatura mierzona jest profilaktycznie raz dziennie.

Decyzje o obowiązku kwarantanny podejmują służby sanitarne.

Według stanu na dzień 19 marca 2020 roku, Straż Graniczna dysponuje łącznie 7 pomieszczeniami - izolatkami medycznymi, na łączną ilość 12 miejsc, tj.:

  • V Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców w Białymstoku - 2 izolatki (4 miejsca)
  • Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców w Lesznowoli - 1 izolatka (1 miejsce)
  • Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców w Przemyślu - 1 izolatka (2 miejsca)
  • Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców w Białej Podlaskiej - 1 izolatka (2 miejsca)
  • Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców w Kętrzynie - 1 izolatka (2 miejsca)
  • Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców w Krośnie Odrzańskim - 1 izolatka (1 miejsce)

 

IX Międzynarodowe Sympozjum Resocjalizacyjne w Trzcińcu o młodzieży w placówkach resocjalizacyjnych

Data: 2019-11-22
  • Tegoroczne sympozjum poświęcone było problemom suicydalnym i opiece psychiatrycznej młodzieży przebywającej w placówkach resocjalizacyjnych.
  • Do udziału zaproszona została jako jedna z panelistek dr Justyna Jóźwiak – przedstawicielka KMPT z BRPO.

22 listopada 2019 r. odbyło się IX Międzynarodowe Sympozjum Resocjalizacyjne w Trzcińcu. - Ważna jest odpowiedzialność państwa za zdrowie dzieci umieszczonych w placówkach – mówiła Justyna Jóźwiak. - Niestety z doświadczenia KMPT wynika, że istnieje wiele przeszkód w drodze do zapewnienie właściwej opieki psychiatrycznej nieletnim umieszonym w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych. Należą do nich m.in. trudny dostęp do lekarzy psychiatrów, długie oczekiwanie na decyzję sądu w przypadku złożenia przez dyrektora MOW wniosku o zmianę środka z wychowawczego na leczniczy, długie terminy oczekiwania na umieszczenie w szpitalu po wydaniu postanowienia sądu o zastosowaniu środka leczniczego, umieszczenie w szpitalu oddalonym od miejsca zamieszkania/pobytu nieletniego nawet o kilkaset kilometrów, brak wyspecjalizowanych podmiotów leczniczych dla dzieci i młodzieży uzależnionych od alkoholu i innych środków psychoaktywnych, brak sprofilowanych placówek resocjalizacyjnych typu młodzieżowy ośrodek wychowawczy, etc.

Marta Paluch z Ośrodka Rozwoju Edukacji w Warszawie omówiła badania ankietowe przeprowadzone przez ORE, które dotyczyły profilaktyki problemów zdrowia psychicznego w MOW.  Podkreśliła, że dyrektorzy MOW sygnalizowali, że zwiększa się liczba wychowanków z problemami psychicznymi poddawanych stałej farmakoterapii. Padł także postulat przygotowania kadry do pracy z młodzieżą borykającą się z tego typu problemami. Marta Paluch zadeklarowała, że ORE opracuje szkolenia dla kadry MOW ukierunkowane na tą populację podopiecznych. Kolejnym prelegentem był ks. prof. Zbigniew Formella (UPS Rzym), który wygłosił referat „Samobójstwa i zachowania ryzykowne młodzieży: analiza w świetle teorii bio-psycho-ekologicznej”.

 W drugiej części konferencji Agnieszka Wiśniewska podzieliła się swoim doświadczeniem i opowiedziała o problemach suicydalnych młodzieży z perspektywy lekarza psychiatry. Z kolei Sebastian Dec (AWF Poznań) dokonał analizy czynników instytucjonalnych zwiększających ryzyko samobójstw wśród młodzieży przebywającej w placówkach resocjalizacyjnych. Na koniec Małgorzata Wojsznarowicz (psycholog w MOW w Trzcińcu) opowiedziała o czynnikach chroniących zdrowie psychiczne wychowanków w MOW.  

Kampania "Państwo bez tortur": Prawa osób nieletnich pozbawionych wolności. Szkolenie przeprowadzone przez przedstawiciela Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur

Data: 2019-04-24

Szkolenie w dużej mierze opierało się na wnioskach wynikających z wizytacji KMPT przeprowadzonych w Młodzieżowych Ośrodkach Wychowawczych w całym kraju.

Poza wskazaniem obszarów, które w dalszym ciągu wymagają poprawy, mowa była o zaobserwowanych dobrych praktykach i mocnych stronach wizytowanych placówek.

24 kwietnia 2019 r. Michał Żłobecki z zespołu Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur na zaproszenie Ośrodka Rozwoju Edukacji przeprowadził w Sulejówku szkolenie „Tortury, nieludzkie oraz poniżające traktowanie w prawie krajowym oraz międzynarodowym. Przeciwdziałanie stosowaniu tortur”. W warsztatach udział wzięli pracownicy Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych, jak również przedstawiciele instytucji zajmujących się doskonaleniem kadry pedagogicznej.

Opowiedział o roli Rzecznika Praw Obywatelskich i Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur w zapobieganiu stosowania przemocy wobec osób pozbawionych wolności, w tym nieletnich. Zaprezentował także rys historyczny i prawny dotyczący zakazu stosowania tortur oraz wszelkich form złego traktowania na gruncie międzynarodowym i krajowym, a także wskazał na różnice pomiędzy torturami, a nieludzkim oraz poniżającym traktowaniem.

Spotkanie stało się również okazją do przedyskutowania problemów o charakterze systemowym, a także planowanej ustawy o nieletnich. Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur przygotował opinię do wspomnianego projektu, w którym odniósł się do planowanych zmian i konsekwencji ich wejścia w życie.

Szkolenie dla pracowników miejsc detencji dla osób nieletnich odbyło się w ramach rozpoczętej w grudniu 2018 r. kampanii społecznej „Państwo bez tortur”, której celem jest podniesienie świadomości oraz budowanie braku społecznej akceptacji dla stosowania tortur lub innych form złego traktowania. Kampania realizowana jest w ramach działalności edukacyjnej Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur.

Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur oraz przedstawiciel Pełnomocnika Terenowego w Gdańsku przeprowadzili wizytację w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Kwidzynie.

Data: Od 2019-04-01 do 2019-04-02

W dniach 1-2 kwietnia 2019 r. Krajowy Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT) oraz przedstawiciel Biura Pełnomocnika Terenowego RPO w Gdańsku przeprowadzili ponowną wizytację Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego im. J. Korczaka w Kwidzynie. Poprzednia wizytacja placówki odbyła się w dniu 13 października 2015 r.

MOW w Kwidzynie jest placówką resocjalizacyjno-rewalidacyjną, przeznaczoną dla dziewcząt niedostosowanych społecznie i niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu lekkim oraz niedostosowanych społecznie w normie intelektualnej, w wieku do 18 lat. W dniu wizytacji, na 60 dostępnych miejsc, w ośrodku przebywało 48 wychowanek.

W trakcie wizytacji przedstawiciele KMPT zwrócili uwagę na bardzo dobre warunki bytowe panujące w ośrodku, a także na dobre praktyki wizytowanej placówki, spośród których wskazać należy m.in. na:
• funkcjonowanie instytucji Trybuna Młodzieżowego, tj. wybieranej kadencyjnie osoby spoza pracowników MOW, spełniającej rolę rzecznika praw wychowanki;
• wręczanie każdej nowoprzyjętej do MOW wychowance „Przewodnika wychowanki”, tj. przygotowanej przez psycholog MOW broszury informacyjnej, która w przystępny dla małoletniej sposób opisuje organizację placówki;
• autorskie programy przygotowane dla wychowanek, np. program „Dobra mama”, przygotowujący do odpowiedzialnego rodzicielstwa;
• szeroką współpracę ze środowiskiem lokalnym (np. wolontariat, zajęcia sportowe);
• zapewnienie przez MOW (w wybrane dni tygodnia) obecności w placówce seksuologa oraz terapeuty uzależnień, a także codziennej obecności pielęgniarki.

Przeprowadzona wizytacja miała charakter prewencyjny i miała na celu sprawdzenie wykonania przez MOW w Kwidzynie zaleceń KMPT wydanych po pierwszej wizytacji placówki w 2015 r. Ze wstępnych ustaleń wynika, że wszystkie dotychczasowe zalecenia zostały zrealizowane, jednak w ocenie przedstawicieli KMPT zakres realizacji niektórych z nich wymaga podjęcia przez placówkę dodatkowych działań, polegających m.in. na:
• ujednoliceniu treści statutu i regulaminu stopni dostosowania społecznego w zakresie kar dyscyplinarnych;
• podjęciu reakcji na odebrane przez wizytujących od wychowanek sygnały o stosowaniu wobec nich odpowiedzialności zbiorowej przez wychowawców;
• organizowaniu dla personelu okresowych szkoleń z zakresu praw dziecka.

Szczegółowe uwagi KMPT zostaną przedstawione w raporcie powizytacyjnym.

Wizytacja w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Rusinowie Koneckim

Data: Od 2019-02-11 do 2019-02-12

W dniach 11-12 lutego 2019 r. Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur wizytował Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w Rusinowie Koneckim. Wizytujący dokonali oglądu wszystkich pomieszczeń placówki (m.in. pokoi, sanitariatów, jadalni), przeprowadzili rozmowy z wychowankami i personelem oraz zapoznali się z wybraną dokumentacją.

Celem wizytacji KMPT, zgodnie z art. 19 OPCAT, było sprawdzanie sposobu traktowania osób nieletnich przebywających w placówce, w celu wzmocnienia, jeśli to niezbędne, ich ochrony przed torturami oraz innym okrutnym, nieludzkim lub poniżającym traktowaniem albo karaniem, a następnie przedstawianie rekomendacji właściwym władzom w celu poprawy traktowania oraz warunków osób nieletnich i zapobiegania torturom
oraz innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, mając na uwadze odpowiednie standardy organizacji międzynarodowych.

Delegacja nie odnotowała sygnałów świadczących o złym traktowaniu wychowanków. Przeciwnie, opinie przedstawiane na temat personelu były bardzo ciepłe i serdeczne. Nieletni bardzo pozytywnie wypowiadali się także o ogólnych warunkach i zasadach panujących w ośrodku.

W ocenie Mechanizmu mocną stroną wizytowanej placówki jest panująca w niej przyjazna, pełna wzajemnego poszanowania i zrozumienia atmosfera.

W wizytowanej jednostce delegacja odnotowała problemy wynikające z konieczności zmian o charakterze systemowym, związane z zagadnieniem stosowania monitoringu wizyjnego, a także brakiem regulacji dotyczącym sytuacji nieletnich w ciąży oraz nieletnich i ich dzieci po urodzeniu.

Warunki bytowe KMPT ocenił jako dobre. Wątpliwości wzbudził natomiast brak drzwi w toalecie dla chłopców.

Wizytujący zalecili również, aby pielęgniarka badająca wychowanków przy przyjęciu korzystała z map ciała, oznaczając np. ślady mogące świadczyć o stosowaniu przemocy.

Szczegółowe zalecenia zostaną przedstawione w raporcie powizytacyjnym.

 

MEN odpowiada RPO ws. dalszej edukacji pełnoletnich wychowanków Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych

Data: 2018-10-08
  • Do szkoły wchodzącej w skład Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego może być przyjęty uczeń, który już nie jest wychowankiem MOW, ale ma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niedostosowanie społeczne
  • Jest to możliwe, jeśli szkoła w MOW dysponuje wolnymi miejscami oraz za zgodą organu prowadzącego ośrodek - odpowiada MEN na wystąpienie RPO
  • Rzecznik wskazywał w nim, że kontynuowanie edukacji w MOW po 18. roku życia, dłużej niż do końca roku szkolnego, jest bardzo utrudnione
  • Ponadto MEN zapowiada nowe rozwiązania co do kształcenia dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Podczas jednego ze spotkań regionalnych RPO dowiedział się o problemie niektórych wychowanków MOW po ukończeniu 18. roku życia. Część z nich wyraża bowiem chęć dalszej nauki i ukończenia edukacji w szkole wchodzącej w skład ośrodka. Dla wielu wychowanków jest to jedyna realna możliwość kontynuowania kształcenia, które jest kluczowym elementem ich resocjalizacji i stanowi gwarancję późniejszego funkcjonowania w społeczeństwie.

Zgodnie z ustawą o postepowaniu w sprawach nieletnich, jeżeli nieletni ukończy 18 lat przed zakończeniem roku szkolnego, sąd rodzinny może przedłużyć przebywanie w zakładzie wychowawczym na czas do zakończenia roku szkolnego. Oznacza to, że możliwość pozostania w MOW w celu dokończenia edukacji ma charakter ograniczony i nie może być przedłużona do ukończenia danego etapu edukacyjnego np. szkoły gimnazjalnej lub ponadgimnazjalnej – wskazywał Adam Bodnar. W lipcu 2018 r. wystąpił w tej sprawie do Minister Edukacji Narodowej. Podkreślał, że sprawa ma istotne znaczenie z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji RP).

Wcześniej MEN wyraziło pogląd, że z nauki w szkole specjalnej w MOW mogą korzystać uczniowie niebędący wychowankami MOW, także uczniowie dorośli. Resort zarazem zwrócił uwagę, że w istocie problem nie dotyczy prawnej możliwości kontynuowania nauki w szkole w MOW. Chodzi bowiem o finansowanie z części oświatowej subwencji ogólnej koszów pobytu osób pełnoletnich w ośrodku o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym dla nieletnich oraz możliwości objęcia osób pełnoletnich oddziaływaniami stosowanymi w młodzieżowych ośrodkach.

Problem zasygnalizowany Rzecznikowi dotyczył właśnie objęcia subwencją ogólną ucznia, który po 18. roku życia chciałby dokończyć w MOW edukację gimnazjalną. W praktyce kontynuowanie nauki w MOW po uzyskaniu pełnoletności dłużej niż do zakończenia roku szkolnego jest więc w istotny sposób utrudnione – pisał RPO do MEN.

- Jeżeli szkoła w MOW dysponuje wolnymi miejscami, to za zgodą organu prowadzącego ośrodek, możliwe jest przyjęcie do tej szkoły ucznia, który już nie jest wychowankiem ośrodka, ale posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niedostosowanie społeczne. Na organizację kształcenia tego ucznia przekazywane są środki finansowe w ramach podziału części oświatowej subwencji ogólnej – odpowiedziała RPO 27 września 2018 r. wiceminister edukacji Marzena Machałek.

Drugi problem z wystąpienia RPO dotyczył wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. Według jednego rozporządzenia MEN orzeczenia te są wydawane na wniosek rodzica dziecka lub ucznia. Zgodnie z innym rozporządzeniem MEN,  w ośrodku dla każdego nieletniego opracowuje się i realizuje indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPE-T). Co do zasady dokument ten jest sporządzany na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Niesporządzenie IPE-T utrudnia zindywidualizowane oddziaływanie resocjalizacyjne i terapeutyczne.

NIK zwrócił uwagę na problem, jakim są często utrudnione kontakty placówek z opiekunami prawnymi nieletnich. Dlatego RPO podziela postulat NIK, by uprawnienia w kwestii występowania o orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powierzyć dyrektorowi MOW, do którego nieletni został przyjęty.

- Odnosząc się do możliwości występowania do publicznej poradni  psychologiczno-pedagogicznej przez dyrektora MOW w sprawie wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dla wychowanka przebywającego w MOW, należy wskazać, że dyrektor MOW nie jest ustawowym przedstawicielem wychowanka, nie jest jego opiekunem prawnym i nie sprawuje nad nim pieczy zastępczej, zatem nie ma możliwości występowania o takie orzeczenie – brzmi odpowiedź resortu.

Jednocześnie wiceminister Marzena Machałek poinformowała, że w Ministerstwie prowadzone są prace Zespołu do spraw opracowania modelu kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Jego zadaniem jest m.in. opracowanie propozycji nowych rozwiązań systemowych w zakresie kształcenia dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, na podstawie diagnozy  funkcjonalnej, z wykorzystaniem Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), opartej na biopsychospołecznym modelu rozumienia specjalnych potrzeb edukacyjnych.

Przygotowywane rozwiązania będą dotyczyły m.in. określenia dokumentów stanowiących podstawę do objęcia ucznia wsparciem w szkole lub placówce. Zakłada się, że dokumentem stanowiącym podstawę przyjęcia do MOW będzie jedynie postanowienie sądu o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym – poinformowała Marzena Machałek.

VII.552.1.2018

Rzecznik upomina się o prawo do dalszej edukacji pełnoletnich wychowanków Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych

Data: 2018-08-01
  • Wychowankowie Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych powinni mieć możliwość kontynuowania po osiągnięciu pełnoletności nauki w szkole wchodzącej w skład ośrodka  – uważa Rzecznik Praw Obywatelskich
  • Dziś kontynuowanie edukacji w MOW po 18. roku życia dłużej niż do zakończenia roku szkolnego jest bardzo utrudnione
  • Sprawa ma znaczenie z punktu widzenia konstytucyjnego prawa do nauki - podkreśla Adam Bodnar, który wystąpił w tej sprawie do Minister Edukacji Narodowej

Podczas jednego ze spotkań regionalnych RPO dowiedział się o problemie niektórych wychowanków MOW po ukończeniu 18. roku życia. Część z nich wyraża bowiem chęć dalszej nauki i ukończenia edukacji w szkole wchodzącej w skład ośrodka. Dla wielu wychowanków jest to jedyna realna możliwość kontynuowania kształcenia, które jest kluczowym elementem ich resocjalizacji i stanowi gwarancję późniejszego funkcjonowania w społeczeństwie.

Zgodnie z ustawą o postepowaniu w sprawach nieletnich, jeżeli nieletni ukończy 18 lat przed zakończeniem roku szkolnego, sąd rodzinny może przedłużyć przebywanie w zakładzie wychowawczym na czas do zakończenia roku szkolnego. Oznacza to, że możliwość pozostania w MOW w celu dokończenia edukacji ma charakter ograniczony i nie może być przedłużona do ukończenia danego etapu edukacyjnego np. szkoły gimnazjalnej lub ponadgimnazjalnej - wskazuje Adam Bodnar.

W odpowiedzi na interpelację w tej sprawie MEN wyraziło pogląd, że z nauki w szkole specjalnej wchodzącej w skład MOW mogą korzystać uczniowie niebędący wychowankami MOW, także uczniowie dorośli. Każdy wychowanek MOW, który ukończył 18. rok życia i chciałby kontynuować naukę w szkole wchodzącej w skład ośrodka, może w ocenie MEN nadal być jej uczniem.

Resort zarazem zwrócił uwagę, że w istocie problem nie dotyczy prawnej możliwości kontynuowania nauki w szkole w MOW. Chodzi bowiem o finansowanie z części oświatowej subwencji ogólnej koszów pobytu osób pełnoletnich w ośrodku o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym dla nieletnich oraz możliwości objęcia osób pełnoletnich oddziaływaniami stosowanymi w młodzieżowych ośrodkach.

Problem zasygnalizowany Rzecznikowi dotyczył właśnie objęcia subwencją ogólną ucznia, który po 18. roku życia chciałby dokończyć w MOW edukację gimnazjalną. W praktyce kontynuowanie nauki w MOW po uzyskaniu pełnoletności dłużej niż do zakończenia roku szkolnego jest więc w istotny sposób utrudnione - podkreśla RPO.

Potwierdza to informacja Najwyższej Izby Kontroli  o działalności resocjalizacyjnej MOW. Wskazano w niej, że barierą w procesie resocjalizacji w MOW był brak możliwości kontynuowania rozpoczętego etapu edukacji przez wychowanków, którzy skończyli 18 lat. Według NIK dokończenie trwającego etapu edukacji w MOW jest dla niektórych podstawowym warunkiem kontynuacji nauki i szansą na zdobycie wykształcenia czy podjęcie pracy.

Według RPO sprawa ma szczególne znaczenie z punktu widzenia prawa do nauki wyrażonego w art. 70 Konstytucji RP. Może bowiem dochodzić do faktycznej nierówności między byłymi wychowankami MOW a pozostałymi uczniami w zakresie dostępu do edukacji. Dlatego też istotne jest stworzenie skutecznych mechanizmów prawnych umożliwiających wychowankom MOW kontynuowanie edukacji po osiągnięciu pełnoletności.

Drugi problem wskazany RPO podczas spotkań regionalnych dotyczy wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego. Zgodnie z jednym rozporządzeniem MEN orzeczenia te są wydawane na wniosek rodzica dziecka lub ucznia. Zgodnie z innym rozporządzeniem MEN,  w ośrodku dla każdego nieletniego opracowuje się i realizuje indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPE-T). Co do zasady dokument ten jest sporządzany na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Niesporządzenie IPE-T utrudnia zindywidualizowane oddziaływanie resocjalizacyjne i terapeutyczne.

NIK zwrócił uwagę na problem, jakim są często utrudnione kontakty placówek z opiekunami prawnymi nieletnich. Dlatego RPO podziela postulat NIK, by uprawnienia w kwestii występowania o orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powierzyć dyrektorowi MOW, do którego nieletni został przyjęty.

Rzecznik zwrócił się do minister Anny Zalewskiej o stanowiska w tych sprawach.

VII.552.1.2018

 

Wizytacja Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Zawichoście

Data: Od 2018-05-29 do 2018-05-30

W dniach 29-30 maja 2018 r. pracownicy Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur wizytowali Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy im. Janusza Korczaka w Zawichoście, przy ul. 11 Listopada 1. Ośrodek przeznaczony jest dla 81 osób. W dniu wizytacji w MOW  przebywało 63 wychowanków, natomiast czterech pozostawało na tzw. niepowrocie do placówki oraz jeden w szpitalu.

Warunki bytowo-sanitarne w MOW uznać należy za wymagające poprawy, szczególnie w starszym segmencie budynku mieszkalnego. Dobrą praktyką jest jednak udział wychowanków w wykonywaniu bieżących, drobnych prac remontowych oraz możliwość urządzania pokojów według własnego uznania.

Wizytujący podnieśli kwestię odpowiedniego i systematycznego dokumentowania przypadków użycia siły fizycznej lub środków przymusu bezpośredniego przez kadrę ośrodka wobec wychowanków. Do dnia wizytacji przypadki takie nie były udokumentowane.

W trakcie wizytacji Zespół Krajowego Mechanizmu Prewencji odnotował, iż poza wywiadem i oględzinami ciała przeprowadzanymi przez zatrudnioną w ośrodku pielęgniarkę, nieletni wychowankowie nie są badani przez lekarza po przybyciu do MOW. Wizytujący uzyskali również informację dotyczącą problemu uzależnień dotykającego grupy wychowanków ośrodka. Zaleca się w związku z tym wzbogacenie oferty terapeutycznej ośrodka o terapię leczenia uzależnień.

Rekomendacje Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur, mające na celu poprawę traktowania wychowanków Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego, warunków ich pobytu w placówce i wzmocnienie ich ochrony przed torturami zostaną przedstawione w raporcie z wizytacji.

Wizytacja w Policyjnej Izbie Dziecka w Bielsku-Białej

Data: Od 2018-03-19 do 2018-03-20

W dniach 19 -20 marca 2018 r., Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur wizytował Policyjną Izbę Dziecka w Bielsku-Białej. Wizytujący dobrze ocenili warunki bytowe oraz  traktowanie nieletnich przebywających w Izbie. Również przebywające w Izbie dzieci pozytywnie wypowiadały się o pobycie w placówce.

Na szczególną uwagę zasługuje możliwość wykonywania telefonów do rodzin/opiekunów prawnych oraz adwokatów. Jak wykazała analiza dokumentacji, nieletni chętnie i wielokrotnie dzwonią do swoich najbliższych. Prawo do poinformowania osoby najbliższej zatrzymaniu jest bowiem jedną z podstawowych gwarancji ochrony przed nieludzkim traktowaniem. Jest to szczególnie istotne w przypadku osób nieletnich, dla których pobyt w miejscu detencji jest niejednokrotnie traumatycznym przeżyciem. Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur bardzo dobrze ocenia przyjętą praktykę.

Wizytacja w Schronisku dla Nieletnich w Koronowie

Data: Od 2018-02-20 do 2018-02-21

NIK wskazuje na główne problemy młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW)

Data: 2018-01-11

Az 60 proc. byłych wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych wchodzi w ponowny konflikt z prawem w ciągu 5 lat od opuszczenia MOW.  Tymczasem w przypadku opuszczających zakłady karne odsetek ten wynosi tylko 38 proc. – alarmuje NIK w opublikowanym właśnie raporcie o sytuacji w MOW

Młodzieżowe ośrodki wychowawcze (MOW) są jednostkami, do których sądy rodzinne i nieletnich, kierują młodzież niedostosowaną społecznie i wymagającą stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania i resocjalizacji. Umieszczenie w MOW jest środkiem wychowawczym, którego głównym celem jest przystosowanie podopiecznych do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Zdemoralizowane środowisko jest często głównym źródłem niedostosowania społecznego nieletnich kierowanych do ośrodków.

Sytuację w MOW monitoruje stale Rzecznik Praw Obywatelskich w ramach zadań, jakie wykonuje jako Krajowy Zespół Prewencji Tortur. Eksperci RPO-KMPT współpracowali z NIK i dzielili  się wiedzą tak, by raport Najwyższej Izby Kontroli mógł jak najbardziej precyzyjnie wskazać istotę problemu, z jakim się mierzymy.

Warto pamiętać, że niedawno sam RPO opublikował raport o sytuacji w MOWach wskazując, że nieprzestrzeganie standardów ochrony praw człowieka może się kończyć tym, że źle traktowana „trudna młodzież” nie będzie szanowała praw innych.

Jak poprawić dostęp nieletnich do obrońcy – wystąpienie RPO do samorządów prawniczych

Data: 2018-01-03

Przedstawiciele Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur BRPO wizytując zakłady poprawcze i schroniska dla nieletnich otrzymali skargi na jakość pracy obrońców z urzędu. Nieletni sygnalizowali też, że pierwszy kontakt z obrońcami mieli dopiero na sali sądowej.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich fizyczny dostęp osoby pozbawionej wolności do obrońcy, niezależnie od jego roli w przygotowaniu obrony w postepowaniu karnym lub zapewnieniu pomocy prawnej, stanowi podstawową gwarancję chroniącą taką osobę przed torturami i przemocą. Prawo dostępu do obrońcy powinno być zagwarantowano od początku zatrzymania.

Dlatego RPO 21 grudnia 2017 r. zwrócił się do Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej i Prezesa Krajowej Rady Radców Prawnych o działania edukacyjne, uświadamiające adwokatom, radcom prawnym i aplikantom ich rolę w zapobieganiu torturom.

Rzecznik przypomniał standardy i rekomendacje międzynarodowych instytucji monitorujących sytuację osób pozbawionych wolności - Podkomitetu ONZ do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Innemu Okrutnemu, Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (SPT) oraz Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu i Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT).

Zachęcił też samorządy zawodowe do wykorzystywania w działalności dydaktycznej Podręcznika skutecznego badania i dokumentowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (Protokołu Stambulskiego). 

Wizytacja w Policyjnej Izbie Dziecka we Wrocławiu

Data: Od 2017-11-29 do 2017-11-30

Po wizytacji Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Oławie

Data: 2017-11-29

W dniach 27-29 listopada 2017 r. przedstawiciele Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur wizytowali Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w Oławie.

Była to jednocześnie tysięczna wizytacja Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur, który nieprzerwanie od 2008 r. prowadzi monitoring polskich miejsc detencji.

Placówka przeznaczona jest dla 24 chłopców w normie intelektualnej. W czasie wizytacji przebywało w niej 15 wychowanków.

Młodzieżowy ośrodek wychowawczy oceniony został przez wizytujących bardzo dobrze. Na podkreślenie zasługuje atmosfera panująca w placówce, która pozbawiona jest napięć. Chłopcy bardzo chętnie uczestniczyli w rozmowach z pracownikami Mechanizmu wykazując przy tym dużą otwartość. Opinie, którymi dzielili się podczas nich z przedstawicielami RPO, a które dotyczyły personelu oraz pobytu w placówce, były bardzo dobre.

Wizytujący podczas pobytu w placówce mieli okazję przyjrzeć się zachowaniu chłopców podczas przerw między lekcjami. Warto podkreślić, że wychowankowie nie przejawiali podczas nich zachowań agresywnych, a ich komunikacja (zarówno między sobą, jak i w relacjach z kadrą MOW) pozbawiona była inwektyw.

Warunki bytowe zapewnione przez placówkę wizytujący uznali za bardzo dobre.

Rozmowy z wychowankami, jak również analiza dokumentacji prowadzonej
w jednostce, uzasadniały przekazanie dyrekcji MOW zastrzeżeń dotyczących sporadycznych przypadków: stosowania odpowiedzialności zbiorowej, dokonywania sprawdzania nieletnich powracających z przepustek połączonego ze zdejmowaniem spodni, ograniczania kręgu osób mogących odwiedzać chłopców w placówce, jak również zachowania jednego z wychowawców wobec chłopców.

Godną podkreślenia jest postawa dyrektor ośrodka, która wobec zgłoszonych na podsumowaniu zastrzeżeń, zobowiązała się do niezwłocznego wyeliminowania ujawnionych nieprawidłowości. 

Wizytacja w Zakładzie Poprawczym i Schronisku dla Nieletnich w Konstantynowie Łódzkim

Data: Od 2017-08-07 do 2017-08-08

W dniach 7-8 sierpnia 2017 r. przedstawiciele Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur wizytowali Schronisko dla Nieletnich i Zakład Poprawczy w Konstantynowie Łódzkim. Wizytujący rozmawiali z pracownikami placówki i obejrzeli wybrane pomieszczenia, przeprowadzili też indywidualne rozmowy z wychowankami oraz zapoznali się z wybraną dokumentacją. W pierwszym dniu wizytacji, tj. 7 sierpnia, przedstawiciel KMPT poinformował pracownika zastępującego dyrektora placówki oraz kierownika internatu o niepokojącej atmosferze panującej wśród wychowanków Schroniska. Tego samego dnia w nocy doszło do buntu wychowanków Schroniska dla Nieletnich. Zbiegło 3 chłopców. Wizytujący zapoznali się z nagraniem z monitoringu zdarzenia, przeprowadzili rozmowy indywidualne z wychowankiem, który odmówił ucieczki oraz ujętym przez Policje nieletnim, jak i pracownikami placówki. Sprawa wydarzenia będzie monitorowana przez Zespół Mechanizmu.

Wizytacja Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Mszanie Dolnej

Data: Od 2017-04-03 do 2017-04-04

4-5 kwietnia 2017 r. Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur (KMPT) wizytował Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w Mszanie Dolnej, ul. Fabryczna 3. Wizytacja miała na celu sprawdzenie realizacji zaleceń, wydanych po wizytacji placówki, w dniach 13-14 czerwca 2016 r.

Wizytujący stwierdzili, że większość zaleceń nie została zrealizowana. Pokoje mieszkalne wychowanków były w bardzo złym stanie. Zastano zabrudzone i pęknięte ściany, zniszczone i wyeksploatowane meble, dziury w kanapach, pękniętą podłogę, wulgarne napisy na ścianach, wilgoć i zniszczenia w sanitariatach. Zniszczenia były najbardziej widoczne na pierwszym piętrze placówki.  Ośrodek w dalszym ciągu nie jest też dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Aktualnie trwają prace budowlane nad budową nowego internatu. Budynek ma zostać oddany do użytku w maju 2018 r. Wtedy też ma nastąpić generalny remont dotychczas użytkowanych pomieszczeń.

Z uwagi na złe warunki bytowe, przedstawiciele KMPT wskazali dyrektor placówki na potrzebę przeprowadzenia pilnych prac remontowych i naprawę lub wymianę zniszczonych mebli.

Niepokój KMPT budzi też wysoki poziom agresji wychowanków. W dokumentacji placówki znajdują się wpisy świadczące o przypadkach agresji fizycznej i psychicznej nieletnich oraz przypadkach niszczenia przez nich mienia placówki.

Zastrzeżenia KMPT wzbudziły też  funkcjonujące w placówce tzw. drugie życie, które cechują nieformalne zasady postępowania nieletnich, sprawdzanie przez personel plecaków i zawartości kieszeni wychowanków, stosowanie odpowiedzialności zbiorowej oraz kar fizycznych (pompek) za palenie papierosów oraz brak, od kwietnia 2016 r. zatrudnionego psychologa.

Drastyczne zdarzenie w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym. Rzecznik bada sprawę na miejscu.

Data: 2017-03-01

Pracownicy Biura Pełnomocnika Terenowego RPO w Katowicach przeprowadzili wizytację w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Z. Badali oni, jak doszło pobicia wychowanków i podpalenia palców u stóp jednego z wychowanków (BPK.552.1.2017).

Rozmawiali z wychowankami placówki i członkami personelu. Analizowali dokumentację dostępną na miejscu i obejrzeli ośrodek. Szczegółowe ustalenia przedstawią oni w raporcie.