Zawartość
Liczba całkowita wyników: 5

Komisja Wenecka

Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo, szerzej znana pod nazwą Komisji Weneckiej, jest , złożonym z niezależnych ekspertów w dziedzinie prawa konstytucyjnego i międzynarodowego, sędziów sądów najwyższych i trybunałów konstytucyjnych państw członkowskich, członków parlamentów narodowych oraz urzędników służby cywilnej.

Komisja Wenecka działa w formule tzw. rozszerzonego porozumienia częściowego RE.  Powstała w 1990 r. w czasie transformacji ustrojowej państw Europy Środkowej i Wschodniej. W jej skład wchodzi łącznie 59 państw - wszystkie państwa członkowskie Rady Europy oraz Algieria, Brazylia, Chile, Izrael, Kazachstan, Republika Korei, Kirgistan, Maroko, Meksyk, Peru, Tunezja i USA. Ponadto wiele państw posiada status obserwatora, a OBWE oraz Komisja Europejska uczestniczą w sesjach plenarnych Komisji Weneckiej.

Zakres działalności

Sferę działalności Komisji można podzielić na 3 główne kategorie: instytucje demokratyczne i prawa podstawowe; sprawiedliwość konstytucyjna i sprawiedliwość na co dzień; oraz wybory, referenda i partie polityczne. Nadrzędnym celem Komisji jest zapewnianie demokratycznego i sprawnego funkcjonowania instytucji demokratycznych oraz ochrona praw człowieka.

Głównym zadaniem Komisji jest wydawanie opinii prawnych dotyczących projektów aktów prawnych przygotowanych przez poszczególne państwa bądź aktów prawnych mających już moc prawną. Jak dotąd Komisja wydała ponad 500 takich opinii na temat ponad pięćdziesięciu krajów. Działalność Komisji Weneckiej koncentruje się przede wszystkim na udzielaniu pomocy technicznej indywidualnym państwom. Analizując przepisy prawa krajowego, Komisja Wenecka identyfikuje potencjalne niezgodności ze standardami europejskimi lub luki w prawie.  Komisja Wenecka ocenia teksty konstytucyjne i inne uregulowania o charakterze ustrojowym i systemowym (np. prawo wyborcze, prawo dotyczące mniejszości lub niezależności sądownictwa). Komisja za zadanie postawiła sobie działanie na bazie profesjonalnego dialogu, stąd też choćby wizyty studyjne w państwach, których akty prawne są opiniowane celem lepszego zrozumienia realiów i wypracowania jak najbardziej obiektywnego spojrzenia. 

Składanie wniosku

Wniosek o opinię prawną w sprawie danego aktu prawnego może złożyć państwo członkowskie (parlament, rząd lub głowa państwa), Rada Europy (Sekretarz Generalny, Komitet Ministrów, Zgromadzenie Parlamentarne oraz Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych) oraz organizacje międzynarodowe (UE, OBWE lub inne organizacje zaangażowane w prace Komisji Weneckiej).

Proces przygotowywania opinii

Proces przygotowywania opinii obejmuje kilka etapów. Gdy wniosek o sporządzenie opinii wpływa do Komisji, tworzona jest grupa robocza, składająca się z 3-7 ekspertów i sprawozdawców, wspomagana przez Sekretariat. W skład grupy roboczej nie wchodzi przedstawiciel państwa, którego wniosek dotyczy. Przygotowuje ona projekt opinii w sprawie zgodności danego aktu prawnego ze standardami międzynarodowymi oraz ewentualne propozycje poprawek. Następnie odbywa się wizyta w kraju, gdzie powstał dany akt prawny, w ramach której przewidziane są rozmowy z rządzącymi, przedstawicielami społeczeństwa i innymi zainteresowanymi stronami. W rezultacie wizyty zostaje utworzony ostateczny projekt opinii i zostaje on przekazany wszystkim członkom Komisji przed rozpoczęciem sesji plenarnej. Następnie, jeśli zachodzi taka konieczność, odbywa się dyskusja na temat projektu opinii w podkomisji oraz z ewentualnym udziałem przedstawicieli władz danego kraju. Końcowym etapem pracy nad opinią jest dyskusja nad nią podczas sesji plenarnej i przyjęcie opinii przez Komisję. Opinia jest wówczas przedkładana wnioskodawcy oraz publikowana na stronie internetowej Komisji Weneckiej.

Stały sekretariat Komisji Weneckiej usytuowany jest w Strasburgu, a sesje plenarne odbywają się w Wenecji (stąd wywodzi się nazwa Komisji), 4 razy do roku – w marcu, czerwcu, październiku i grudniu.

Implikacje polityczno-prawne

Opinie Komisji nie są pisane językiem dyktatu normatywnego, gdyż odwołują się one częstokroć do propozycji rozwiązań alternatywnych, przy uwypukleniu europejskich standardów konstytucyjnych. Należy mieć na uwadze, że w dziedzinie prawa konstytucyjności funkcjonuje ogromne zróżnicowanie typów i form rozwiązań konstytucyjnych, a to utrudnia formułowanie kategorycznych twierdzeń w kwestii danego rozwiązania krajowego.

Opinia na temat polskiego wniosku zostanie przyjęta na sesji marcowej Komisji (10-12.03.2016).

 

Notatka w sprawie korespondencji z Europejską Komisją na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisją Wenecką) dotyczącej zmian w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym 

W dniu 23 grudnia 2015 roku Pan Minister Witold Waszczykowski skierował wniosek o wydanie opinii do Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo tj. Komisji Weneckiej (załącznik nr 1). Wniosek do Komisji Weneckiej powstał w momencie, kiedy proces legislacyjny w Parlamencie nie został zakończony. Ustawa o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym została przyjęta w dniu 22 grudnia 2015 r.

Celem pisma Ministra Spraw Zagranicznych było samo zwrócenie się do Komisji Weneckiej o wydanie opinii na temat zagadnień prawnych będących przedmiotem procedury legislacyjnej zmierzającej do zmiany ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. 

Pismo Ministra Spraw Zagranicznych w żadnym razie nie ogranicza zakresu kognicji Komisji Weneckiej w tej sprawie. Komisja, działając w oparciu o swój Statut, może całościowo ocenić zagadnienie nowelizacji ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.  Komisja Wenecka samodzielnie zbiera i zapoznaje się z potrzebnymi jej dokumentami. Komisja Wenecka może też zwrócić się do władz polskich o przekazanie wszelkich niezbędnych dokumentów, jeśli takowe uzna za konieczne dla wydania opinii.

Minister Spraw Zagranicznych zlecił już w grudniu 2015 roku dokonanie tłumaczeń odpowiednich tekstów prawnych oraz wystąpił pismem z dnia 30 grudnia 2015 r. do Marszałka Sejmu o spowodowanie opracowania tekstu jednolitego ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym wraz ze zmianami. Tekst jednolity tej ustawy jest obecnie opracowany przez Biuro Legislacyjne Sejmu RP we współpracy z Rządowym Centrum Legislacji, Ministerstwem Sprawiedliwości i Trybunałem Konstytucyjnym. Przewiduje się, że może on zostać ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP pod koniec lutego br.

Minister Spraw Zagranicznych pismem z dnia 31 grudnia 2015 r. (załącznik nr 2) poinformował Przewodniczącego Komisji Weneckiej o zakończeniu prac legislacyjnych nad ustawą o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 22 grudnia 2015 roku, publikacji ustawy w dniu 28 grudnia 2015 r. w Dzienniku Ustaw (poz. 2217) oraz jej wejściu w życie. Do tego pisma został załączony tekst tej nowelizacji w języku polskim, a w samym piśmie Minister Spraw Zagranicznych zapowiedział przetłumaczenie tej ustawy, opracowanie i przetłumaczenie  tekstu jednolitego ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz zadeklarował przesłanie innych aktów i dokumentów prawnych, jeżeli Komisja Wenecka uzna to za niezbędne.

W dniu 13 stycznia 2016 r. Podsekretarz Stanu w MSZ Pan Aleksander Stępkowski przekazał Przewodniczącemu Komisji Weneckiej pismo wraz z załączonymi tłumaczeniami na język angielski:

  • ustawy z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym;
  • ustawy z 19 listopada 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym;
  • ustawy z 22 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym;
  • wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r.;
  • wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2015 r. (załącznik nr 3). 

 

Życiorysy Przedstawicieli Komisji Weneckiej odbywających wizytę w Polsce

Gianni BUQUICCHIO

Data i miejsce urodzenia

19 listopada 1944 r., Bari

Wykształcenie

  • Szkoła średnia w Bari (1959-1963);
  • Magister nauk prawnych, Uniwersytet w Bari (1963-1967);
  • Doktor nauk prawnych, praca doktorska na temat prawa międzynarodowego publicznego w Organizacji Narodów Zjednoczonych (z wyróżnieniem 110/110) (1968);

Doświadczenie zawodowe

  • Staż prawniczy (1968-1970);
  • Wykładowca w Katedrze Prawa Międzynarodowego i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Bari (1968-1971);
  • Profesor wizytujący, Dyrekcja Prawna, Rada Europy (1970);
  • Wydział Prawa Publicznego, Dyrekcja Prawna, Rady Europy: Administrator(1971-1974);  Starszy Administrator (1978/83), kierownik sekcji (1983);
  • Kierownik Wydziału Radcy Prawnego oraz Biura Traktatowego; Dyrekcja Prawna, Rada Europy (1990-1996);
  • Sekretarz Komisji Weneckiej, (1990);
  • Dyrektor Sekretariatu Komisji Weneckiej (1996-2009);
  • Przewodniczący Komisji Weneckiej (12 grudzień 2009), ponownie wybrany na przewodniczącego Komisji Weneckiej (grudzień 2011 i 2013);
  • Doktor Honoris Causa Uniwersytetu Pavla Jozefa Safarika w Koszycach, Słowacja (2013)
  • Doktor Honoris Causa Uniwersytetu w Bukareszcie, Rumunia (2013);
  • Doktor Honoris Causa Europejskiego Uniwersytetu w Tiranie, Albania (2015);
  • Członek Komitetu Wykonawczego Międzynarodowego Stowarzyszenia Prawa Konstytucyjnego (IACL).

Odznaczenia i nagrody

  • Kawaler Legii Honorowej,  Francja (2004);
  • Medal Honorowy Prezydenta Republiki Albanii w uznaniu jego wkładu do reformy konstytucyjnej i ustawodawczej w Albanii (2003);
  • Femida / Themis nagroda Federacji Rosyjskiej w uznaniu współpracy z Federacją Rosyjską oraz w rozwoju instytucji demokratycznych w krajach Wspólnoty Niepodległych Państw (2002);
  • Wielki Oficer Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (2002);
  • Krzyż Komandorski Republiki Litewskiej (2005);
  • Komandorski Order Gwiazdy Rumunii (2006);
  • Medal Honorowy Prezydenta Republiki Armenii za przyczynianie się do integracji europejskiej Armenii i reform prawnych (2009);
  • Order „Odznaka Honoru”,  Mołdawia (2009);
  • list pochwalny Sądu Konstytucyjnego Federacji Rosyjskiej (2009);
  • Wielka Srebrna Odznaka Honorowa z Gwiazdą za zasługi dla Republiki Austrii (2009);
  • Węgierski Order Zasług, środkowy krzyż (2009);
  • Narodowy Order Krzyża Południa, Brazylia (2009);
  • Order Złotego Runa, Gruzja (2010).

Christoph GRABENWARTER

Data i miejsce urodzenia

4 sierpnia 1966 r,. Bruck an der Mur

Wykształcenie

  • Studia z zakresu prawa i zarządzania,  Uniwersytet w Wiedniu (1984-1989);
  • Doktor nauk prawnych, Uniwersytet w Wiedniu (1991);
  • Doktor habilitowany nauk prawnych, Uniwersytet w Wiedniu (1994);
  • Habilitacja w zakresie prawa konstytucyjnego, prawa administracyjnego i porównawczego prawa publicznego,  Uniwersytetu w Wiedniu (styczeń 1997).

Doświadczenie zawodowe

  • Pracownik naukowy i wykładowca na Uniwersytecie w Wiedniu w Instytucie Państwa i Prawa Administracyjnego (1988-1997);
  • Członek sekretariatu Europejskiej Komisji Praw Człowieka w Strasburgu (1991);
  • Badacz w Instytucie  Maxa Plancka w obszarze prawa porównawczego i prawa międzynarodowego publicznego, Heidelberg, Niemcy (1994-1995);
  • Profesor wizytujący na Uniwersytecie w Linz (1997-1999);
  • Profesor prawa publicznego, Uniwersytet w Bonn; Dyrektor Instytutu Prawa Kanonicznego (od 1999);
  • Członek niezależnego organu nadawczego "Bundeskommunikationssenat" w Wiedniu (2001 - 2005);
  • Sędzia Ad-hoc Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (2002 - 2005);
  • Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, Wiedeń;
  • Zastępca sędzi  Staatsgerichtshof Liechtensteinu, Vaduz (od 2005);
  • Profesor zwyczajny, Uniwersytet w Grazu (2002 - 2006)
  • Profesor prawa publicznego Uniwersytetu Ekonomii i Administracji w Wiedniu (od 2006)
  • członek Komisji Weneckiej (od 2006)

Publikacje

Autor licznych artykułów i kilka książek w dziedzinie austriackiego i niemieckiego prawa publicznego, prawa europejskiego oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Jean-Claude SCHOLSEM

Data urodzenia

27 sierpnia 1943 r.

Wykształcenie

  • Magister nauk prawnych (1969);
  • Doktor nauk prawnych (1966).

Doświadczenie zawodowe

  • Asystent na Uniwersytecie w Liège (1966-1967).
  • Kierownik badań i pracownik naukowy w Narodowym Funduszu Badań Naukowych (1967-1979);
  • Wykładowca na Uniwersytecie w Liège (1979-1981);
  • Profesor Wyższej Szkoły Nauk z Zakresu Finansów 1979-1981);
  • Dziekan Wydziału Prawa Uniwersytetu w Liege (1992-1996);
  • Wiceprzewodniczący Komisji Weneckiej (1997-1998);
  • Profesor na Uniwersytecie w Liège w dziedzinie prawa konstytucyjnego, prawa konstytucyjnego porównawczego i ustawy o finansach publicznych (od 1981 roku);
  • Członek Wyższej Rady Sprawiedliwości (od 2000);
  • Członek Komisji Weneckiej (od 1990);
  • Członek Królewskiej Akademii Belgii (od 1999);
  • Ekspert Komisji na rzecz odnowy politycznej ustanowionej przez Parlament Królestwa Belgii (od 2000);
  • Konsultant w dziedzinie prawa konstytucyjnego dla różnych organów i instytucji publicznych.

Publikacje

Autor wielu książek i artykułów z zakresu prawa podatkowego, prawa finansów publicznych, prawa konstytucyjnego i praw człowieka.

Kaarlo Heikki TUORI

Data i miejsce urodzenia

9 kwietnia 1948 r., Helsinki

Wykształcenie

  • Magister nauk prawnych na Uniwersytecie w Helsinkach, 1973
  • Doktor nauk prawnych na Uniwersytecie w Helsinkach, 1983

Doświadczenie zawodowe

  • Asystent w katedrze Prawa Konstytucyjnego na Uniwersytecie w Helsinkach (1971-1973);
  • Pracownik naukowy Departamentu Finansów (1973-1975);
  • Asystent w katedrze Prawa Konstytucyjnego na Uniwersytecie w Helsinkach (1975-1976),
  • Asystent naukowy w Akademii Finlandii (1976-1982);
  • Młodszy pracownik naukowy Akademii Finlandii (1983-1984);
  • Profesor nadzwyczajny prawa finansowego Uniwersytetu w Helsinkach (1984-1986);
  • Profesor Akademii Finlandii (1986-1992);
  • Profesor prawa administracyjnego Uniwersytetu w Helsinkach (1992);
  • Ekspert w dziedzinie prawa konstytucyjnego w Komisji Konstytucyjnej Parlamentu, członek kilku komitetów rządowych odpowiedzialnych za opracowanie poprawek do konstytucji i reform;
  • Nadzwyczajny członek Naczelnego Sądu Administracyjnego (1995);
  • Pracownik naukowy w Europejskim Instytucie Uniwersyteckim we Florencji (Jean Monnet Fellow) (1995-1996);
  • Członek Komitetu Wykonawczego Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej (od 1995);
  • Członek Komisji Weneckiej (od 1998).

Wybrane publikacje (w języku angielskim)

  • General Doctrines in Public Law. Scandinavian Studies in Law 1987: 177-197.;
  • Discourse Ethics and the Legitimacy of Law. Ratio Juris 2 (2): 125-144.;
  • Validity, Legitimacy and Revolution. In Elspeth Attwooll (ed.), Shaping Revolution. Aberdeen 1991: 32-46.;
  • Four Models of the Rechtsstaat. In Werner Krawietz - Georg Henrik von Wright (eds.), Öffentliche oder private Moral? Berlin 1993: 451-464.;
  • Interests and the Legitimacy of Law. In Rechtnorm und Rechtswirklichkeit, Festschrift für Werner Krawietz zum 60. Geburtstag, Berlin 1993: 625-641;
  • Law and Power (ed. with Zenon Bankowski and Jyrki Uusitalo). Liverpool 1997. 298 p.;
  • Towards a Multi-layered View of Modern Law. In Aarnio, Aulis - Robert Alexy - Gunnar Bergholz (eds.): Justice, Morality and Society. A Tribute to Aleksander Peczenik on the Occasion of his 60th Birthday 16 November 1997. Lund 1997: 427-442.;
  • EC Law: An Independent Legal Order or a Post-Modern Jack-in-the-Box. In Cameron, Iain - Simoni, Alessandro (eds): Dealing with Integration, Volume 2, Uppsala 1998: 225-248.

Schnutz Rudolf DÜRR

ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Graz oraz Akademii Dyplomatycznej w Wiedniu. W roku 2002 uzyskał tytuł doktora prawa na Uniwersytecie Wiedeńskim. W Ministerstwie Spraw Zagranicznych Austrii przez trzy lata pełnił funkcje dyplomatyczne, a do Komisji Weneckiej przy Radzie Europy dołączył w 1994 r., obejmując kierownictwo nad Wydziałem Sądów Konstytucyjnych w Sekretariacie Komisji odpowiedzialnym za wsparcie sądów konstytucyjnych i innych ważnych ciał (sądów najwyższych, rad konstytucyjnych). Przygotowywał opinie odnoszące się do poprawek konstytucji oraz przepisów dotyczących sądownictwa powszechnego i konstytucyjnego państw. Odpowiadał za publikację biuletynów zawierających najważniejsze orzecznictwa sądów konstytucyjnych państw członkowskich Rady Europy (Venice Commission’s Bulletin on Constitutional Case-Law), a także elektronicznych baz danych biuletynów  CODICES. W roku 2012 mianowany został sekretarzem podczas Światowej Konferencji Sądów Konstytucyjnych.

 

Materiał został opracowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

Data początkowa
np.: 09/2020
Data końcowa
np.: 09/2020
(pozwala na wiele wyborów np. z klawiszem Ctrl)

Zasady Komisji Weneckiej dotyczą także RPO. Chodzi m.in. o odpowiedni budżet i gwarancję swobodę wypowiedzi

Data: 2019-03-26
  • Aby Rzecznik Praw Obywatelskich mógł wypełniać swą misję, musi dysponować odpowiednim budżetem i mieć gwarancję swobodę wypowiedzi
  • Jego obowiązkiem jest obrona obywateli, nawet gdy oznacza to krytykę władz 
  • Tak przedstawiciele międzynarodowych organizacji praw człowieka i Rady Europy komentują pozycję RPO w kontekście zasad Komisji Weneckiej
  • Opracowała ona 25 zasad działania instytucji stojących na straży praw człowieka - w Polsce jest to RPO 

- To katalog zasad, które powinny być przyjęte w każdym państwie świata - mówił Adam Bodnar podczas konferencji prasowej w Biurze RPO 26 marca 2019 r.

Za niezgodne z nimi uznał niedostosowywanie budżetu Rzecznika do nakładanych nowych zadań, np. skargi nadzwyczajnej. Podkreślił, że w tym celu powinno powstać co najmniej 8 nowych etatów w Biurze RPO, na co nie ma jednak dodatkowych środków. Tymczasem w prokuraturze - która też ma prawo do składania skarg nadzwyczajnych - do tych spraw powołano oddzielny wydział.   

15-16 marca 2019 r. Komisja Wenecka przyjęła zbiór zasad ochrony i promocji instytucji ombudsmana, w związku z różnymi zagrożeniami dla tej instytucji, które nasilają się w ostatnich latach.

Zgodnie z tymi zasadami, państwa mają wspierać i chronić instytucję ombudsmana, powstrzymując się od działań podważających jego niezależność. Urzędowi temu przysługują wystarczające i niezależne środki budżetowe. Ombudsman może być pozbawiony stanowiska tylko na podstawie jasnych i rozsądnych przesłanek prawa. Przysługuje mu też immunitet funkcjonalny.

25 marca 2019 r. w Biurze RPO odbyło się spotkanie w sprawie tych zasad. Uczestniczyli w nim przedstawiciele Rady Europy, Europejskiej Sieci Krajowych Instytucji Praw Człowieka ENNHRI, Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka ODIHR, Międzynarodowego Instytutu Ombudsmana (IOI).

- By wypełniać swą misję, RPO musi mieć swobodę wypowiedzi w sprawach praw człowieka i nie może za to podlegać odpowiedzialności, gdy wypowiada się jako Rzecznik - mówiła podczas konferencji prasowej w Biurze RPO Debbie Kohner, sekretarz generalny ENNHRI. Przypomniała wsparcie ENNHRI dla Adama Bodnara pozwanego przez TVP.

Podkreśliła, że RPO musi dysponować odpowiednim budżetem. – Nowe zadania wymagają nowych środków – mówiła. Wskazała, że swe obowiązki RPO może  wykonywać w dialogu z przedstawicielami władzy (a ci nawet miesiącami nie odpowiadają na niektóre wystąpienia, m.in. Minister Sprawiedliwości).

- Rola RPO zawsze wiąże się z krytycznym stosunkiem do władz, które jednak nie mogą być uczulone na współprace z nim -  oświadczył Markus Jaeger z Rady Europy.

On także odniósł się do pozwu TVP, który nazwał dziwnym. Wskazał, że Adam Bodnar wypowiadał się jako RPO, a nie jako osoba prywatna, Tymczasem został pozwany jako osoba prywatna.

 Główne założenia „25 zasad Weneckich”

  • Państwa członkowskie powinny wspierać i chronić instytucję ombudsmana i powstrzymują się od jakiegokolwiek działania podważającego jego niezależność.
  • Ombudsman  powinien być wybierany lub mianowany zgodnie z procedurami gwarantującymi jego autorytet, bezstronność, niezależność.
  • Procedura wyboru kandydatów powinna obejmować publiczne zaproszenie i być przejrzysta.
  • Kryteria mianowania ombudsmana powinny obejmować wysokie standardy moralne, integralność oraz odpowiednią wiedzę fachową i doświadczenie, w tym w dziedzinie praw człowieka i podstawowe wolności.
  • Ombudsman podczas swojej kadencji nie powinien angażować się w działalność polityczną, czynności administracyjne lub zawodowe niezgodne z jego niezależnością lub bezstronnością.
  • Kadencja ombudsmana powinna być dłuższa niż mandat ciała powołującego. Kadencja powinna być ograniczona do jednej, bez możliwości ponownego wyboru.
  • Ombudsman może zostać usunięty ze stanowiska tylko na podstawie wyczerpującego wykazu jasnych i rozsądnych przesłanek ustanowionych przez prawo. Powinny się one odnosić wyłącznie do zasadniczych kryteriów „niezdolności” lub „niezdolności do pełnienia urzędu”, „niewłaściwego zachowania” lub „niewłaściwego postępowania”, które należy interpretować wąsko. Wymagana większość parlamentarna do usunięcia - przez sam parlament lub przez sąd na wniosek parlamentu – powinna być równa lub wyższa niż wymagana do wyboru. Procedura usuwania powinna być publiczna, przejrzysta i przewidziana prawem.
  • Ombudsman, jego zastępcy i pracownicy decyzyjni nie mogą podlegać odpowiedzialności prawnej w odniesieniu do działań i słów w ramach pełnionej funkcji. Taki immunitet funkcjonalny ma również zastosowanie po  odejściu z funkcji. 
  • Każda osoba fizyczna lub prawna, w tym organizacje pozarządowe, powinni mieć prawo do swobodnego, nieograniczonego oraz bezpłatnego dostępu do ombudsmana i złożenia skargi.
  • W ramach monitorowania wdrażania na szczeblu krajowym ratyfikowanych międzynarodowych umów związanych z prawami człowieka i podstawowymi wolnościami, ombudsman powinien być uprawniony do publicznego przedstawiania zaleceń parlamentowi lub władzy wykonawczej.
  • Ombudsman powinien składać parlamentowi sprawozdanie z działalności instytucji przynajmniej raz w roku.
  • Ombudsman powinien mieć możliwość zakwestionowania konstytucyjności przepisów ustawowych i wykonawczych lub ogólnych aktów administracyjnych.
  • Ombudsman ma mieć prawo do interwencji przed odpowiednimi organami orzekającymi i sądami.
  • Powinny mu przysługiwać wystarczające i niezależne środki budżetowe.
  • Instytucja ombudsmana musi mieć wystarczający personel i odpowiednią strukturę.

Zasady te należy interpretować i stosować do wzmocnienia instytucji ombudsmana. Biorąc pod uwagę różne typy, systemy i status prawny tej instytucji w poszczególnych krajach, zachęca się państwa do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu zapewnienia odpowiednich warunków, które wzmocnią i rozwiną instytucje ombudsmana, ich niezależność i bezstronność zgodnie z tymi zasadami.

Jak wzmocnić i rozwinąć instytucje ombudsmana. 25 zasad Komisji Weneckiej

Data: 2019-03-25
  • Państwa członkowskie wspierają i chronią instytucję ombudsmana, powstrzymując się od jakiegokolwiek działania podważającego jego niezależność
  • Urzędowi temu przysługują wystarczające i niezależne środki budżetowe
  • Ombudsman może być pozbawiony stanowiska tylko na podstawie jasnych i rozsądnych przesłanek prawa
  • Komisja Wenecka opracowała 25 zasad działania instytucji stojących na straży praw obywateli - w Polsce jest to Rzecznik Praw Obywatelskich 

15-16 marca 2019 r. Komisja Wenecka przyjęła zbiór zasad ochrony i promocji instytucji ombudsmana, w związku z różnymi zagrożeniami dla tej instytucji, które nasilają się w ostatnich latach. Listę “25 zasad Weneckich” stworzono na podstawie  różnorodnych modeli funkcjonowania instytucji ombudsmanów, w drodze szerokich konsultacji z głównymi instytucjami międzynarodowymi w tej dziedzinie.

Główne założenia „25 zasad Weneckich”

  • Państwa członkowskie powinny wspierać i chronić instytucję ombudsmana i powstrzymują się od jakiegokolwiek działania podważającego jego niezależność.
  • Ombudsman  powinien być wybierany lub mianowany zgodnie z procedurami gwarantującymi jego autorytet, bezstronność, niezależność.
  • Procedura wyboru kandydatów powinna obejmować publiczne zaproszenie i być przejrzysta.
  • Kryteria mianowania ombudsmana powinny obejmować wysokie standardy moralne, integralność oraz odpowiednią wiedzę fachową i doświadczenie, w tym w dziedzinie praw człowieka i podstawowe wolności.
  • Ombudsman podczas swojej kadencji nie powinien angażować się w działalność polityczną, czynności administracyjne lub zawodowe niezgodne z jego niezależnością lub bezstronnością.
  • Kadencja ombudsmana powinna być dłuższa niż mandat ciała powołującego. Kadencja powinna być ograniczona do jednej, bez możliwości ponownego wyboru.
  • Ombudsman może zostać usunięty ze stanowiska tylko na podstawie wyczerpującego wykazu jasnych i rozsądnych przesłanek ustanowionych przez prawo. Powinny się one odnosić wyłącznie do zasadniczych kryteriów „niezdolności” lub „niezdolności do pełnienia urzędu”, „niewłaściwego zachowania” lub „niewłaściwego postępowania”, które należy interpretować wąsko. Wymagana większość parlamentarna do usunięcia - przez sam parlament lub przez sąd na wniosek parlamentu – powinna być równa lub wyższa niż wymagana do wyboru. Procedura usuwania powinna być publiczna, przejrzysta i przewidziana prawem.
  • Ombudsman, jego zastępcy i pracownicy decyzyjni nie mogą podlegać odpowiedzialności prawnej w odniesieniu do działań i słów w ramach pełnionej funkcji. Taki immunitet funkcjonalny ma również zastosowanie po  odejściu z funkcji. 
  • Każda osoba fizyczna lub prawna, w tym organizacje pozarządowe, powinni mieć prawo do swobodnego, nieograniczonego oraz bezpłatnego dostępu do ombudsmana i złożenia skargi.
  • W ramach monitorowania wdrażania na szczeblu krajowym ratyfikowanych międzynarodowych umów związanych z prawami człowieka i podstawowymi wolnościami, ombudsman powinien być uprawniony do publicznego przedstawiania zaleceń parlamentowi lub władzy wykonawczej.
  • Ombudsman powinien składać parlamentowi sprawozdanie z działalności instytucji przynajmniej raz w roku.
  • Ombudsman powinien mieć możliwość zakwestionowania konstytucyjności przepisów ustawowych i wykonawczych lub ogólnych aktów administracyjnych.
  • Ombudsman ma mieć prawo do interwencji przed odpowiednimi organami orzekającymi i sądami.
  • Powinny mu przysługiwać wystarczające i niezależne środki budżetowe.
  • Instytucja ombudsmana musi mieć wystarczający personel i odpowiednią strukturę.

Zasady te należy interpretować i stosować do wzmocnienia instytucji ombudsmana. Biorąc pod uwagę różne typy, systemy i status prawny tej instytucji w poszczególnych krajach, zachęca się państwa do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu zapewnienia odpowiednich warunków, które wzmocnią i rozwiną instytucje ombudsmana, ich niezależność i bezstronność zgodnie z tymi zasadami.

Spotkanie w Biurze RPO

25 marca 2019 r. w Biurze Rzecznika Praw Obywtaelskich odbyło się spotkanie w sprawie tych zasad Komisji Weneckiej.

W spotkaniu i dyskusji nt. zasad wzięli udział: RPO Adam Bodnar, zastępczyni Rzecznika Hanna Machińska, przedstawiciele Rady Europy, Europejskiej Sieci Krajowych Instytucji Praw Człowieka ENNHRI, Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka ODIHR, Międzynarodowego Instytutu Ombudsmana (IOI).

Adam Bodnar mówił, że obecną sytuację Biura i RPO należy przedstawić w szerszym kontekście, opisując problem ograniczania praworządności w Polsce, który rozpoczęły wydarzenia związane z Trybunałem Konstytucyjnym. Obecnie znajdujemy się w przededniu trzech kampanii wyborczych. Okres od maja obecnego do maja przyszłego roku, który można określić używając terminologii sportowej "trójskokiem", będzie niezwykle istotny dla przyszłości Polski. Jest możliwe, że Biuro RPO stanie w obliczu konfliktów. W tym kontekście problemem może stać się także odejście dotychczasowego Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej. Staniemy w obliczu wielu problemów, które mogą pojawiać się w czasie wyborów, tak jak problem zidentyfikowany przez ODIHR przy okazji wyborów na Węgrzech. Należy pamiętać, że pewne problemy powstały tam nie w momencie wyborów, ale przed nimi, szczególnie w kwestii finansowania pewnych podmiotów zależnych od rządzącej partii.

Instytucja ombudsmana na świecie i w Polsce 

Instytucja ombudsmana obecnie istnieje ponad w 140 państwach na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym. Wywodzi się ze Szwecji, gdzie jego pierwowzór został powołany przez króla Karola XII w roku 1709 (według niektórych źródeł w 1713 roku), a następnie ustanowiony przez parlament w roku 1809.

Rozwój urzędu ombudsmana nastąpił po II wojnie światowej (poza Finlandią, gdzie ombudsman został powołany w 1919 roku). Doświadczenia związane z totalitaryzmami: faszystowskim i komunistycznym uświadomiły władzom i obywatelom konieczność powołania instytucji kontrolnych w ustrojach demokratycznych.

W Europie urzędu ombudsmana nie utworzono tylko na Białorusi. W ramach Unii Europejskiej funkcjonuje również ombudsman europejski, który w polskich tłumaczeniach najczęściej nosi nazwę Rzecznika Praw Obywatelskich Unii Europejskiej.

W Polsce urząd Rzecznika Praw Obywatelskich rozpoczął działalność w 1988 r. Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich została uchwalona 15 lipca 1987 r. a pierwszy Rzecznik, którym była prof. Ewa Łętowska, rozpoczął działalność 1 stycznia 1988 r. Instytucja RPO jest umocowana w Konstytucji z 1997 r. (art. 80 oraz 208-212), w odrębnym podrozdziale IX rozdziału - Organy Kontroli Państwowej i Ochrony Prawa.

Opinia Komisji Weneckiej na temat zmian w ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa, ustawie o Sądzie Najwyższym i na temat Prawa o ustroju sądów powszechnych

Data: 2017-12-12

W dniu 11.12.2017 r. Komisja Wenecka opublikowała opinię na temat zmian w ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa (KRS) i w ustawie o Sądzie Najwyższym (SN) przedstawionych przez Prezydenta RP w dniu 26 września 2017 r., jak również na temat Prawa o ustroju sądów powszechnych (PUSP).

Konkluzje Komisji Weneckiej:

  1. Deklarowanym celem „reformy” wymiaru sprawiedliwości zaproponowanej przez polski rząd w 2017 r. jest „usprawnienie demokratycznej kontroli nad polskim sądownictwem”. Komisja przychyla się do opinii, że sędziowie powinni być poddani społecznej kontroli. Nie jest to jednak równoznaczne z akceptacją sytuacji, w której mechanizmy kontroli nad władzą sądowniczą prowadzić będą do naruszenia niezawisłości sędziów oraz organów przedstawicielskich środowiska sędziowskiego. Sądownictwo powinno być odizolowane od wpływów politycznych, ponieważ sądy orzekają również w sprawach dotyczących sporów pomiędzy Państwem, a jednostką. W takiej sytuacji pozycja jednostki w sporze z Państwem jest słabsza, bowiem nie można oczekiwać, że sędzia rozpatrujący konkretną sprawę sądową nie ulegnie presji ze strony polityków.
  2. Zaproponowane przez Prezydenta RP zmiany w ustawach o KRS i SN oraz przyjęte przepisy PUSP powinny być rozpatrywane wspólnie jako powiązane ze sobą oraz powinny  uwzględniać zmiany dokonane ustawą z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze. Dokonane zmiany we wskazanym powyżej zakresie umożliwiają władzy ustawodawczej oraz wykonawczej głęboką ingerencję w wykonywanie władzy sądowniczej. Tym samym prowadzą one do poważnego zagrożenia niezawisłości sędziowskiej.
  3. Komisja wzywa Prezydenta RP, aby wycofał złożone przez siebie projekty ustaw o SN i KRS i rozpoczął dialog społeczny nad oczekiwanymi zmianami wymiaru sprawiedliwości.
  4. Komisja wzywa polski parlament do ponownego rozważenia zmian dokonanych ustawą Prawo o ustroju sądów powszechnych, która weszła w życie 12.08.2017 r. w świetle uwag i postulatów zawartych w niniejszej opinii Komisji z dnia 11.12.2017 r.
  5. Komisja pozostaje do dyspozycji polskich władz jeśli chodzi o wsparcie w implementacji postulatów zawartych w opinii z dnia 11.12.2017 r.

Szczegółowe uwagi Komisji odnośnie do wskazanych ustaw:

Krajowa Rada Sądownictwa

Wybór 15 członków rady spośród sędziów przez Sejm, w połączeniu z natychmiastowym przerwaniem kadencji obecnych członków KRS (przewidziany w nowej ustawie o KRS), prowadził będzie do zwiększenia stopnia upolitycznienia tego organu. Komisja rekomenduje powrót do rozwiązania zawartego w obecnej ustawie o KRS polegającego na wyborze kandydatów do KRS spośród sędziów przez same środowisko sędziowskie (za pośrednictwem zgromadzeń ogólnych sędziów).

Sąd Najwyższy

  • Utworzenie dwóch nowych izb w Sądzie Najwyższym (Izby Dyscyplinarnej oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych), w których skład wejdą wyłącznie  nowo wybrani sędziowie oraz wyposażenie ich w specjalny zakres kompetencji, statuuje te izby ponad pozostałymi izbami SN, co nie jest zalecane przez Komisję. Należy zbadać zgodność z Konstytucją wskazanego rozwiązania;
  • Ławnicy nie powinni brać udziału w postepowaniach sądowych przed Sądem Najwyższym;
  • Wprowadzenie nowej instytucji w postaci skargi nadzwyczajnej prowadzi do zagrożenia stabilności systemu prawa. Dodatkowe zagrożenie dla tej stabilności powoduje fakt, że mechanizm ten umożliwia wzruszanie spraw, w których rozstrzygnięcie zapadło dużo wcześniej przed wejściem w życie tego rozwiązania (spraw, w których orzeczenie zapadło od 1997 r. do chwili obecnej);
  • Kompetencja w postaci orzekania o ważności wyborów nie powinna zostać przekazana do rozstrzygania przez nowoutworzoną Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych;
  • Obniżenie granicy wieku, w którym sędziowie SN przechodzą w stan spoczynku prowadzi do wcześniejszego usunięcia z SN dużej liczby sędziów (w tym I Prezesa SN), a także do naruszenia ich praw wykonywania zawodu sędziego oraz do zagrożenia niezależności sądownictwa;
  • Prezydent RP, jako przedstawiciel władzy wykonawczej nie powinien mieć kompetencji umożliwiającej mu dyskrecjonalne decydowanie o tym czy sędzia może w dalszym ciągu sprawować swój urząd po osiągnięciu wieku, w którym przechodzi w stan spoczynku;
  • 5 kandydatów na stanowisko I Prezesa SN powinno mieć znaczące poparcie Zgromadzenia Ogólnego sędziów SN;
  • Należy ograniczyć kompetencje I Prezesa SN polegające na przydziale spraw sędziom oraz wskazywania, który sędzia orzekać będzie w danym składzie orzekającym.

Prawo o ustroju sądów powszechnych

  • Decyzja Ministra Sprawiedliwości polegająca na mianowaniu i odwoływaniu prezesów sadów powinna zostać wcześniej zaakceptowana przez KRS lub zgromadzenia ogólne sędziów danego sądu podjęta zwykłą większością głosów. Najlepszym rozwiązaniem byłoby przedstawianie kandydatów na prezesów sądów przez zgromadzenia ogóle sędziów w celu ich zaakceptowania przez Ministra Sprawiedliwości;
  • Minister Sprawiedliwości, jako przedstawiciel władzy wykonawczej nie powinien mieć kompetencji umożliwiającej mu dyskrecjonalne decydowanie o tym czy sędzia może w dalszym ciągu sprawować swój urząd po osiągnięciu wieku, w którym przechodzi w stan spoczynku;
  • Minister Sprawiedliwości nie powinien posiadać kompetencji umożliwiających mu „dyscyplinowanie” prezesów sądów – każda sankcja wobec prezesów sądów powinna zostać wymierzana w analogicznej procedurze do tych wymierzanym zwykłym sędziom w procedurze dyscyplinarnej;
  • Należy ograniczyć władze prezesów sądów w zakresie przydziału spraw  sędziom oraz wskazywania, który sędzia orzekać będzie w danym składzie orzekającym. Wyjątki od ogólnej zasady losowego przydziału spraw sędziom powinny być nieliczne i wyraźnie wskazane przez przepisy prawa;
  • Prezes sądu niższej instancji nie powinien być hierarchicznie podporządkowany prezesowi sądu wyższej instancji. 

 

Opinia Komisji Weneckiej o ustawie o prokuraturze

Data: 2017-12-12

11 grudnia 2017 r. Komisja Wenecka (Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo) wydała opinię dotyczącą ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze. Zastąpiła ona ustawę z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze.

Procedura legislacyjna

Komisja wyraża rozczarowanie przyspieszonym trybem przyjęcia ustawy uniemożliwiającym przeprowadzenie jakichkolwiek znaczących konsultacji społecznych (p 24).

Połączenie funkcji Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości

Za najistotniejszą zmianę merytoryczną Komisja uznaje ponowne połączenie urzędów Prokuratora Generalnego i Ministra Sprawiedliwości. Choć Komisja zauważa, że pewna zależność zwierzchnika prokuratury od rządu co do zasady nie narusza standardów Rady Europy, podkreśla jednak, że w Polsce został wprowadzony model wyjątkowy, polegający nie na podległości, lecz na powierzeniu wprost zwierzchniości nad prokuraturą władzy politycznej (p 28).

Komisja zwraca uwagę na sprzeczność pomiędzy przepisami ustawy zakazującymi prokuratorom sprawowaniu mandatu posła, a także przynależności do partii politycznych i prowadzenia działalności politycznej, a stanem, w którym Prokuratorem Generalnym jest aktywny polityk (Minister Sprawiedliwości), będący w dodatku posłem na Sejm. Komisja podkreśla także, że również Prokurator Krajowy jest mianowany w sposób upolityczniony (p 31 i 32).

Model, w którym Minister Sprawiedliwości jest jednocześnie Prokuratorem Generalnym, z samej swej natury uniemożliwia spełnienie standardów związanych z powoływaniem i odwoływaniem zwierzchnika prokuratury zmierzających do zminimalizowania politycznego wpływu na te decyzję. Komisja wskazuje wprost, że system powoływania członka rady ministrów jest niemożliwy do zastosowania do powoływania zwierzchnika prokuratury (p 36). Ponadto pozwala na sprawowanie tej funkcji przez jedną osobę przez kilka kadencji, co w ocenie Komisji stanowi istotne zagrożenie dla bezstronności (p 35 i 37).

Komisja odnotowuje także istotne obniżenie poziomu kwalifikacji wymaganych do objęcia funkcji Prokuratora Generalnego, co ma służyć umożliwieniu sprawowania jej przez aktywnych polityków. Komisja zwraca szczególną uwagę na paradoksalną sytuację, w której względem zwierzchnika prokuratury w zakresie kompetencji profesjonalnych obowiązuje jedynie wymóg posiadania tytułu magistra prawa, a zatem ma on znacznie niższe kwalifikacje niż osoby, o których powołaniu lub odwołaniu decyduje (p 40).

Komisja ponownie podkreśla wyjątkowość przyjętych w Polsce rozwiązań na tle innych państw Rady Europy, bowiem nawet w systemach, w których przedstawiciel władzy wykonawczej może wydawać instrukcje prokuraturze, przechodzą one przez „filtr” wysoko wykwalifikowanego zwierzchnika prokuratury (p 40, 42).

Uprawnienia Prokuratora Generalnego

Komisja zauważa, że zgodnie z nową ustawą Minister Sprawiedliwości może wydawać wiążące polecenia wszystkim prokuratorom w Polsce dotyczące konkretnych spraw przez nich prowadzonych. Komisja podkreśla istotną zmianę w stosunku do poprzedniego stanu prawnego, który wprost wykluczał możliwość wydawania poleceń dotyczących treści czynności procesowych (p 46). Ponadto prawo do zmiany lub cofnięcia decyzji prokuratora podległego zostało rozszerzone na wszystkich prokuratorów, podczas gdy uprzednio mogło dotyczyć jedynie prokuratora bezpośrednio podległego. Komisja podkreśla, że rozwiązanie to pomija całą hierarchiczną strukturę prokuratury i stanowi szczególne zagrożenie dla prokuratorów niższego szczebla, w przypadku których szansa na opór wobec bezprawnych instrukcji jest mniejsza (p 48).

Komisja zaznacza, że te i inne kompetencje Ministra Sprawiedliwości (możliwość przejęcia sprawy, wgląd do materiałów śledztwa) dają politykowi pełnię wiedzy o wszelkich postepowaniach toczących się w Polsce, a także bezpośredni wpływ na ich bieg (p 51). Zabezpieczenia i gwarancje, które musiałyby być wprowadzone, aby taki system zapewniał niezależność prokuratury, a także transparentność jej działania i swobodę od politycznych nacisków w Polce nie istnieją lub są słabe (p 52). Komisja podkreśla m. in., że:

  • polecenie wydane prokuratorowi podległemu jest uzasadniane tylko na jego wyraźny wniosek (p 54);
  • zmiana lub cofnięcie decyzji prokuratora podległego w ogóle nie jest uzasadniane (p 55);
  • polecenie włączane jest jedynie do akt podręcznych prokuratora, co może uniemożliwiać innym stronom postępowania zapoznanie się z jego treścią lub wręcz powzięcie wiadomości o jego istnieniu (p 56);
  • jedyną formą reakcji prokuratora podległego na polecenie, które uważa za bezprawne, jest wniosek o odsunięcie go od sprawy, podczas gdy powinna istnieć możliwość oceny takiego polecenia przez sąd lub inny niezależny organ (p 57, 58);
  • nieograniczone uprawnienie do przejęcia sprawy prowadzonej przez prokuratora podległego w istocie przekreśla zasadę niezależności prokuratury. W tym uprawnieniu Komisja upatruje szczególne zagrożenie, bowiem prokurator, któremu odbierana jest sprawa nie ma żadnych możliwości wyrażenia niezgody na te decyzję (p 59);
  • możliwość zlecenia przeprowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych i zapoznania się z ich wynikami w ręku aktywnego polityka wprowadza istotne ryzyko nadużyć (p 60).

Komisja zwraca też uwagę na kompetencje Ministra Sprawiedliwości leżące poza sferą prawa karnego. Choć wszelka działalność w tym zakresie winna respektować zasadę podziału władz i niezależności sądownictwa, prokurator może przystępować do wszelkich spraw cywilnych, niezależnie od woli stron. Komisja wskazuje, że uprawnienie to może prowadzić do konfliktu interesów, bowiem prokurator reprezentuje przede wszystkim interes publiczny (państwa) – jego działania powinny zatem być uzależnione od zgody sądu (p 65).

Komisja wyraża zaniepokojenie uprawnieniem Prokuratora Generalnego do przekazywania informacji z toczących się postepowań konkretnym osobom lub mediom, przypominając ponownie, że została ona przyznana aktywnemu politykowi. Zdaniem Komisji, możliwość wniesienia powództwa cywilnego nie jest wystarczającym zabezpieczeniem interesów stron postępowania, w szczególności, że o takim ujawnieniu informacji (zwłaszcza osobie indywidualnej) mogą się one nawet nie dowiedzieć (p 76). Komisja podkreśla, że całkowita dowolność w wyborze osób, którym mogą zostać przekazane informacje jest w oczywisty sposób nieproporcjonalna – lista adresatów takich informacji powinna być jasno określona, zaś wykluczeni z niej winni być politycy (p 78).

Komisja wyraża zaniepokojenie faktem, że procedura konkursowa przewidziana jest tylko przy powoływaniu na stanowisko prokuratora prokuratury rejonowej (a nawet w takim przypadku nie zawsze), zaś w ogóle nie jest stosowana przy awansowaniu na wyższe stanowisko. Komisja podkreśla, że wyłonienie najlepszych kandydatów w drodze konkursu podczas awansowania jest równie istotne jak przy pierwszym powołaniu (p 85). Ponadto Komisja zauważa, że nawet w przypadku przeprowadzenia konkursu, ustawa nie przewiduje obowiązku powołania na dane stanowisko jego zwycięzcy (p 88).

Komisja podkreśla, że wyłączenie odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów za „działania lub zaniechania podjęte wyłącznie w interesie społecznym” jest niedopuszczalne jako ocenne i niegwarantujące przestrzegania praw człowieka (p 89). Co więcej, Prokuratorowi Generalnemu zostało przyznane uprawnienie do wglądu w czynności sądów dyscyplinarnych, żądania wyjaśnień i usuwania uchybień. Zdaniem Komisji w istotny sposób zagraża to niezależności sądownictwa dyscyplinarnego, a tym samym samych prokuratorów (p 91).

Konkludując tę część swojej opinii Komisja podkreśla, że opisane problemy są jedynie potęgowane przez obowiązującą ustawę o ustroju sądów powszechnych, która pozwala Ministrowi Sprawiedliwości na odwolywanie i powoływanie prezesów sądów w sposób całkowicie uznaniowy. Komisja stwierdza wprost, że system wprowadzony ustawą jest nie do przyjęcia w państwie, w którym obowiązują rządy prawa (p 97). Komisja rekomenduje rozdzielenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego oraz ograniczenie uprawnień tego ostatniego do ingerowania w poszczególne sprawy (p 98).

Krajowa Rada Prokuratorów

Komisja podnosi, że choć Rada ma stać na straży niezależności prokuratorów, w istocie wykonywanie tego zadania jest niemożliwe, dopóki jej przewodniczącym jest Prokurator Generalny, a tym samym Minister Sprawiedliwości, zaś jedynie doradczy charakter Rady uniemożliwia jej podjęcie skutecznych działań (p 101, 102). Ponadto członkowie Rady mogą być w dowolnej chwili, i bez żadnego uzasadnienia, odwoływani, co negatywnie wpływa na ich niezależność i uniemożliwia skuteczne wykonywanie mandatu (p 105). Tym samym, jak zaznacza Komisja, organ mający chronić nienależność prokuratorów, sam nie posiada przymiotu niezależności (p 106).

Konkluzje

Komisja wskazuje, że połączenie funkcji Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego powoduje szereg nierozwiązywalnych problemów związanych z podziałem władz i nie spełnia międzynarodowych standardów dotyczących procedury mianowania prokuratora generalnego oraz jego kompetencji.

Niezwykle szerokie uprawnienie przyznane Ministrowi Sprawiedliwości sprzyjają nadużyciom i politycznej manipulacji, co jest niedopuszczalne w państwie rządów prawa (p 110 i 111). Zbyt obszerne uprawnienia w stosunku do prokuratury i sądownictwa skupione w ręku jednej osoby mają negatywne konsekwencje dla ich niezależności od sfery politycznej, a tym samym dla zasady podziału władz i rządów prawa w Polsce (p 115).

Przedstawiciele Komisji Weneckiej spotkali się z RPO Adamem Bodnarem

Data: 2017-10-25

25 września rzecznik praw obywatelskich Adam Bodnar rozmawiał z delegacją Komisji Weneckiej o sprawach dotyczących działania znowelizowanego prawa o prokuraturze. Rzecznik podczas rozmowy odnosił się do wniosku skarżącego ustawę o prokuraturze do Trybunału Konstytucyjnego z 18 kwietnia 2016 r.

W skład delegacji Komisji Weneckiej weszli  czterej sprawozdawcy: Nicolae Eşanu (zastępca członka Komisji Weneckiej, Mołdawia, wiceminister sprawiedliwości),  Johan Hirschfeldt (zastępca członka Komisji Weneckiej, Szwecja, sędzia sądu apelacyjnego), Jean-Claude Scholsem (sprawozdawca opinii Komisji Weneckiej o polskim Trybunale Konstytucyjnym, Belgia), Kateřina Šimáčková (zastępczyni członka KW, Czechy,sędzia Trybunału Konstytucyjnego) oraz Schnutz Dürr (Austria) i Ziya Tanyar (Turcja) – obydwaj z sekretariatu Komisji Weneckiej.

Spotkanie odbyło się w siedzibie RPO w Warszawie.