Zawartość
Liczba całkowita wyników: 8

budżet

Data początkowa
np.: 09/2020
Data końcowa
np.: 09/2020
(pozwala na wiele wyborów np. z klawiszem Ctrl)

Budżet RPO VII kadencji – informacja w związku z posiedzeniem sejmowej Komisji sprawiedliwości i praw człowieka

Data: 2020-01-14

RPO Adam Bodnar rozpoczął kadencję we wrześniu 2015 r. Pierwszy budżet przygotowany dla niego i przyjęty przez Parlament dotyczy roku 2016.

Zasadą przygotowywania budżetów dla instytucji państwowych, które same projektują swoje budżety (Sejmu, Kancelarii Prezydenta, Sądu Najwyższego czy RPO) jest to, że wysokość wydatków nie jest ograniczona na etapie projektu, a Minister Finansów ujmuje je w niezmienionej formie w projekcie budżetu państwa.

Ostateczne decyzje zapadają w Parlamencie. To Parlament zasięgając opinii Ministerstwa Finansów decyduje o wysokości środków przeznaczonych na działanie danej instytucji.

Ważne jest to, że środki finansowe nie są przyznawane jako jedna pula, ale w podziale na wydatki bieżące i świadczenia oraz wydatki majątkowe. Dysponent może samodzielnie przenosić środki pomiędzy paragrafami klasyfikacji budżetowej, ale w ograniczonym stopniu – nie wolno mu np. przeznaczyć na bieżącą działalność pieniędzy niewykorzystanych na inwestycje (wymaga to zgody Ministra Finansów). Nie może również zwiększyć środków na wynagrodzenia.

W 2015 roku budżet Rzecznika (jeszcze VI kadencji) wyniósł 38 mln 602 tys. zł. Wydatki związane z bieżącą działalnością (tj. wynagrodzenia, utrzymanie,  podróże służbowe itp.) osiągnęły poziom 37 mln 883 tys. zł, natomiast wydatki majątkowe 719 tys. zł.

W 2019 roku przyznany przez parlament budżet RPO wyniósł 40 mln 883 tys. zł, w tym na wydatki związane z bieżącą działalnością 35 mln 363 tys. zł (jest to kwota mniejsza niż w 2012 roku). Wzrosły natomiast środki przeznaczone na wydatki majątkowe wyniosły 5 mln 520 tys. zł i głównie związane były z modernizacją zabytkowego budynku przy ul Długiej w Warszawie.

Jest to budynek, który RPO dostał pod koniec 2014 roku w trwały zarząd. Należy on do Skarbu Państwa, znajduje się w bliskości zabytkowego Starego Miasta i Placu Krasińskich, a nie był remontowany od lat. Wymaga kompleksowej przebudowy, zwłaszcza że konkretne nakazy wydała w tym zakresie Państwowa Inspekcja Pracy i straż pożarna. To wieloletnie przedsięwzięcie, którego zakończenie planowane jest na 2023 rok.

Rok

Budżet (tys.zł)

Wydatki majątkowe (w tym remonty i modernizacja budynku przy ul. Długiej 23/25) (tys. zł)

Wydatki na działalność bieżącą (w tym wynagrodzenia i świadczenia pracowników) (tys.zł)

2011

35 675

914

34 761

2012

38 019

1 900

36 119

2013

39 024

1 809

37 215

2014

39 171

1 782

37 389

2015

38 602

719

37 883

2016

35 619

1 517

34 102

2017

37 182

2 637

34 545

2018

39 433

4 775

34 658

2019

40 883

5 520

35 363

Jak pokazuje powyższe zestawienie, wzrost całego budżetu RPO spowodowany jest jedynie zwiększeniem nakładów na modernizację budynku. Drastycznie maleją natomiast wydatki na działalność bieżącą (w 2014 i 2015 przyznany limit wynosił ponad 37 mln zł, podczas gdy w 2016 roku zaledwie 34 mln. zł).

Tymczasem – wydatki związane z utrzymaniem Biura rosną, bo rosną ceny towarów i usług oraz płaca minimalna. Rzecznik Praw Obywatelskich dostaje też nowe zadania (np. rozpatrywanie wniosków obywateli o wniesienie skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego).

To oznacza, że mniej pieniędzy zostaje na działalność merytoryczną tj. na ekspertyzy, publikacje, wizytacje itp.

Przeciętne zatrudnienie w Biurze RPO

  • w 2013 roku - 295 etatów
  • w 2014 roku - 293 etaty
  • w 2015 roku - 286 etatów - rok zmiany kadencji RPO
  • w 2016 roku - 290 etatów
  • w 2017 roku - 289 etatów
  • w 2018 roku - 289 etatów
  • w 2019 roku – 287 etatów

Raport Sekretarza Generalnego ONZ o działaniach odwetowych podejmowanych wobec podmiotów działających w obronie praw człowieka

Data: 2019-09-06
  • W najbliższych dniach rozpoczyna się w Genewie sesja Rady Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). Jednym z omawianych punktów będzie raport Sekretarza Generalnego ONZ o działaniach odwetowych podejmowanych wobec podmiotów działających w obronie praw człowieka, w związku z ich współpracą z ONZ, w tym z komitetami ekspertów i specjalnymi sprawozdawcami.
  • W opublikowanym raporcie Sekretarz Generalny wskazał także na działania wymierzone w polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

W raporcie Sekretarz Generalny ONZ w szczególności odniósł się do obniżenia budżetu Rzecznika Praw Obywatelskich w 2016 r. m.in. w związku działaniami na arenie międzynarodowej (pkt 89 raportu). Ta sama przyczyna została wskazana jako jedna z podstaw wniosku o odwołanie Rzecznika dr. hab. Adama Bodnara, który został zgłoszony we wrześniu 2017 r. Ponadto, Sekretarz Generalny ONZ wskazał na sytuację, która miała miejsce po zaprezentowaniu przez Rzecznika Praw Obywatelskich tzw. raportu alternatywnego na forum Komitetu Praw Człowieka ONZ w październiku 2016 r. Komitet w swoich końcowych rekomendacjach uwzględnił zagadnienia podniesione w sprawozdaniu RPO co spotkało się z sugestiami w mediach publicznych jakoby Rzecznik brał udział w przygotowywaniu raportu. Sekretarz Generalny odniósł się także do powództwa cywilnego wytoczonego przez TVP S.A. przeciwko Adamowi Bodnarowi jako osobie prywatnej w związku z wypowiedziami Rzecznika na temat mowy nienawiści po zabójstwie Prezydenta Gdańska Pawła Adamowicza (pkt 90 raportu).

Ponadto, w raporcie wyrażono zaniepokojenie nie wpuszczeniem do Polski kilku obrońców praw człowieka, zaproszonych do udziału w Szczycie Klimatycznym COP24, który odbywał się w grudniu 2018 r. w Katowicach, a także przyjętymi w związku ze Szczytem regulacjami znacznie zwiększającymi uprawnienia służb specjalnych i policji.

Zgodnie ze swym mandatem, Rzecznik Praw Obywatelskich w ciągu ostatnich lat kilkukrotnie prezentował swoje stanowisko na temat stanu przestrzegania praw człowieka i obywatela w Polsce, m.in. przed Komitetem Praw Człowieka (https://www.rpo.gov.pl/pl/content/ogloszenie-zalecen-komitetu-praw-czlowieka-onz-z-vii-sprawozdania-okresowego-polski), Komitetem Spraw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rekomendacje-komitetu-praw-gospodarczych-spolecznych-i-kulturalnych-onz-dotyczace-polski), w ramach Powszechnego Okresowego Przeglądu Praw Człowieka (UPR), a ostatnio - przed Komitetem ds. likwidacji Dyskryminacji rasowej (https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rekomendacje-komitetu-onz-ds-likwidacji-dyskryminacji-rasowej-cerd-po-xxii-xxiv-sprawozdaniu-polski) i Komitetem Przeciwko Torturom (https://www.rpo.gov.pl/pl/content/komitet-onz-przeciwko-torturom-cat-pyta-o-tortury-w-polsce).

Komitet ONZ przeciwko Torturom (CAT) pyta o tortury w Polsce

Data: 2019-07-25
  • 22-24 lipca w Genewie Komitet ONZ przeciwko torturom (CAT) rozpatrywał okresowe sprawozdanie Polski z realizacji Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur  oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, którą Polska ratyfikowała 26 lipca 1989 r. 
  • Sprawozdawcy i eksperci CAT pytali o konkretne przypadki tortur, o zmianę w Kodeksie karnym, o dramatyczną sytuację w przepełnionych więzieniach, o brak przestępstwa tortur w prawie karnym
  • Pytali też o trudną sytuację Biura RPO, instytucji zobowiązanej do przeciwdziałania torturom
  • Przedstawiciele rządu twierdzili jednak, że polski ombudsman jest w pełni niezależny, praktycznie nieusuwalny, a do dyspozycji ma budżet, którego nawet nie jest w stanie wydać (do tych uwag Biuro RPO dodaje więc w tej relacji swoje wyjaśnienia)

Komitet Przeciwko Torturom (CAT) został utworzony w 1988 r., na podstawie art. 17 Konwencji ONZ w Sprawie Zakazu Stosowania Tortur oraz Innego Okrutnego, Nieludzkiego lub Poniżającego Traktowania albo Karania. Celem Komitetu jest nadzorowanie realizacji postanowień Konwencji.

Państwa przystępujące do Konwencji zobowiązane są, rok po jej przyjęciu, przedstawić Komitetowi swoje sprawozdanie. Kolejne sprawozdania składane są co cztery lata. Komitet rozpatruje sprawozdania, wyciąga wnioski i formułuje zalecenia dla państwa członkowskiego.

Sprawozdawanie polega na ustosunkowaniu się do zagadnień (list of issues) przedstawionych przez CAT. Raporty alternatywne mogą przedstawić inne instytucje oraz organizacje pozarządowe. RPO, który od 2008 r. na mocy Protokołu dodatkowego do Konwencji sprawuje funkcję niezależnego organu monitorującego prawa osób pozbawionych wolności, przedstawił własny raport alternatywny.

Przebieg sesji

Reprezentująca RPO jego zastępczyni Hanna Machińskia mówiła w czasie sesji o  roli i zadaniach Rzecznika Praw Obywatelskich oraz usytuowaniu Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur w ramach jego biura, a także o ograniczenia finansowych, które wpływają na realizację zadań Rzecznika, w tym KMPT.

Mecenas Marcin Mrowicki z Biura RPO przedstawił problemy z realizowaniem orzecznictwa ETPC dotyczącego naruszania przez Polskę art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zakaz tortur).

Następnie eksperci CAT zadawali pytania: zwrócili się m.in. o wyjaśnienia dotyczące wydarzeń w Białymstoku i reakcji policji na te wydarzenia.

Podkreślali też:

  • problem nieprecyzyjnych polskich statystyk przemocy stosowanej przez funkcjonariuszy policji (wynika to z faktu, że polskie prawo nie zna przestępstwa tortur, więc stosowanie przemocy traktowane jest m.in. jako przekroczenie uprawnień służbowych, w tym pojęciu mieszczą się też i inne sprawy);
  • wagę orzeczenia lubelskiego sądu w sprawie tortur i bezpośrednie zastosowanie Konwencji. Pytali o praktykę sądową związaną z bezpośrednim nawiązywaniem przez sędziów do Konwencji;
  • konieczność rozwijania szkoleń dla różnych służb, w tym również prawników, lekarzy i psychologów w zakresie przeciwdziałania torturom.

Stanowisko polskiego rządu

23 lipca przewodniczący Komitetu udzielił głosu wiceministrowi sprawiedliwości Łukaszowi Piebiakowi, który stał na czele 25-osobowej reprezentacji polskiego rządu. Jego zdaniem Polska rzetelnie wykonuje postanowienia Konwencji, prawo karne zawiera wszystkie elementy dotyczące definicji tortur, funkcjonariusze państwa podlegają sankcjom z Kodeksu karnego, prowadzone są też odpowiednie szkolenia ws. zapobiegania torturom.

Stanowisko sprawozdawców CAT

Po wystąpieniu wiceministra odbyła się prezentacja raportu dwóch sprawozdawców CAT, Any Racu i Bakhtiyara Tuzmukhamedova.  Bardzo precyzyjnie wyliczyli oni Polsce problemy, z jakimi się zmaga:

  • prawo nie chroni skutecznie przed torturami, jeśli przestępstwo tortur nie jest w nim wprost opisane; dlaczego tak ważne jest, aby dostęp do osoby zatrzymanej miały rodziny oraz aby policjanci używali kamer osobistych (tzw. body cameras);
  • jeżeli chodzi o ściganie przestępstw dotyczących tortur, bardzo ważne jest działanie prokuratur; potrzebne są dane dotyczące postępowań dyscyplinarnych wobec policjantów i funkcjonariuszy SW w związku z popełnionymi czynami, które mają charakter tortur;
  • restrykcyjne przepisy zmienionego Kodeksu karnego (sankcje nawet do 25 lat pozbawienia wolności za przestępstwa ekonomiczne; kara dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia - co jest jest to sprzeczne z Europejską Konwencją Praw Człowieka). Pytali, czy istnieje jakaś strategia dotycząca nowego kodeksu karnego i oceny rozwiązań prawnych;
  • sprawa Igora Stachowiaka (który zmarł na komisariacie po tym, jak policjanci razili go prądem z paralizatora) oraz niedawna przegrana Polski w ETPC ws. Kanciał przeciwko Polsce (funkcjonariusze zatrzymali go o 6 rano, pobili i mimo unieruchomienia razili paralizatorem. Po dwóch dniach zwolnili. Nigdy nie postawiono mu zarzutów);
  • ograniczony dostęp organizacji pozarządowych do miejsc detencji;
  • w polskich więzieniach na osadzonych przeznacza się 3m2 w celi, tymczasem standardem jest  4m2. W Polsce rośnie liczba osadzonych (sprawozdawcy mówili konkretnie o bardzo złych warunkach w niektórych zakładach karnych, np. w Białymstoku);
  • złe warunki w zakładach karnych - brak dostępu do światła dziennego i odpowiedniej wentylacji, niski standard higieniczny, brak prywatności. Wskazywali  na niepokojące przypadki śmiertelne w miejscach detencji, w tym samobójstwa;
  • mówili też o sytuacji RPO, instytucji przeciwdziałającej torturom i poniżającemu traktowaniu, o atakach przeciwko Adamowi Bodnarowi oraz o problemach finansowych jego Biura. Sprawozdawcy podkreślali, że właściwe finansowanie RPO powinno być standardem w praktyce działania państwa.

Kolejną podnoszoną sprawą był problem uchodźców, zwłaszcza uchodźców – ofiar tortur.

  • ogromne zaniepokojenie sprawozdawców wywołuje sprawa dotycząca przekraczania granic w Terespolu i Medyce i pobyt osób zatrzymanych w ośrodkach strzeżonych;
  • niedopuszczalne jest przetrzymywanie dzieci, jak również odsyłanie obywateli Czeczenii i Tadżykistanu do ich krajów;
  • problem deportacji budzi wiele wątpliwości i wymaga wyjaśnienia w zakresie, czy trwające sądowe procedury deportacyjne zawieszają deportacje.

Sprawą, która wywołała bardzo duże zainteresowanie sprawozdawców, są więzienia CIA na terenie Polski i prowadzone w Polsce dochodzenie w tej sprawie oraz informacja dotycząca gwarancji dyplomatycznych, które Polska otrzymała ze strony USA.

Istotna sprawa poruszana przez sprawozdawców dotyczyła przemocy wobec kobiet. Zwrócili uwagę, że Kodeks karny nie zawiera przestępstwa przemocy wobec kobiet - pytali, czy zatem są prowadzone inicjatywy ustawodawcze w tym zakresie. Podkreślali znaczenie Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencji stambulskiej) oraz Konwencji Rady Europy dotyczącej ochrony dzieci przed seksualnym wykorzystaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych.

Aborcja to kolejny obszar zainteresowania CAT. Niepokojąca jest formalistyczna procedura w tym zakresie oraz coraz powszechniejsze korzystanie różnych zawodów medycznych z klauzuli sumienia. Pytano, jak wygląda wykonanie orzeczeń ETPC w tym zakresie.

Pytania zadane przez członków CAT

  1. Jak wygląda problem odszkodowania dla ofiar tortur, jaka jest procedura i czy brak definicji tortur nie utrudnia otrzymania odszkodowania?
  2. Ile ofiar tortur otrzymało odszkodowania?
  3. Czy kryzys sądowy, podporządkowanie TK większości rządzącej, kontrola nad sądami, ma wpływ na orzecznictwo w zakresie tortur?
  4. Raport USA dotyczący praw człowieka obniżył ranking Polski. Czy wpływ na to ma sprawa handlu ludźmi? jak wygląda postępowanie dotyczące wykorzystywanie robotników z Korei Północnej w przemyśle stoczniowym i rolnictwie?
  5. Jakie środki podjęto w sprawie marszu w Białymstoku? Jakie działania podejmuje policja?
  6. Badania OBWE dotyczące mowy nienawiści pokazują skalę zjawiska. Jakie są inne badania statystyczne w tym zakresie?
  7. Ile placówek medycznych informuje o miejscu, gdzie można przeprowadzić aborcji?
  8. Zdarzyły się przypadki osób pozostających w szpitalu psychiatrycznym przez 42 i 49 lat. Co uczyniono, aby takie sytuacje się nie zdarzały?
  9. Czy sądy używają sformułowania "tortury" i czy stosują definicję z Konwencji lub odwołują się do Konwencji?
  10. Jaka jest praktyka wykonywania orzeczeń ETPC?
  11.  Jakie są regulacje prawne dotyczące stosowania paralizatyorów (taserów?)
  12. Jak wygląda sytuacja Rzecznika Praw Obywatelskich? Jak przedstawiają się ograniczenia finansowe RPO?

Wyjaśnienia polskiego rządu

W odpowiedzi na pytania i przedstawione sprawozdanie polski rząd potwierdził, że sądy w orzecznictwie używają definicji tortur i odwołują się do Konwencji ONZ.

Osobno potraktowany został Rzecznik Praw Obywatelskich, którego sytuację omówił wobec zgromadzonych sędzia Paweł Jaros z Ministerstwa Sprawiedliwości: Zapewnił, że RPO w Polsce jest jedną z ważniejszych instytucji publicznych z punktu widzenia umocowania konstytucyjnego: jest strażnikiem praw i wolności obywateli. Nie tylko konstytucja, ale i ustawodawstwo zapewnia mu niezależność. Polega to m.in. na tym, że Rzecznika wybiera parlament a nie rząd (co ma miejsce w przypadku innych instytucji), a powody, dla których można RPO odwołać, są ograniczone do minimum, co oznacza praktyczną nieusuwalność  Rzecznika. Żaden Rzecznik od 1989 r., kiedy Polska odzyskała niepodległość, nie został odwołany przed końcem kadencji.

Jedyne zobowiązane RPO polega na przedkładaniu informacji rocznej o swojej działalności parlamentowi i opinii publicznej.  RPO korzysta z immunitetu, ma też bardzo dużą niezależność finansową – rząd nie ma wpływu na wysokość budżetu RPO. Wniosek budżetowy RPO jest bowiem automatycznie inkorporowany do rządowego projektu budżetu bez jakichkolwiek korekt czy zmian, a Minister Finansów nie ma prawa przedstawiać nawet komentarzy do propozycji RPO.

Następnie sędzia Jaros tłumaczył, że skargi RPO na ograniczenia budżetowe są całkowicie niezasadne i nieprawdziwe:

W 2018 r. budżet RPO wyniósł 39 mln 434 tys. zł. Tych pieniędzy Biuro nie było w stanie wydać w całości i zwróciło prawie milion zł do budżetu. Zatem wykonanie budżetu wyniosło 97,8 proc..

[FAKTY PRZEDSTAWIONE W GENEWIE PRZEZ PRZEDSTAWICIELA POLSKIEGO PAŃSTWA UZUPEŁNIAMY O WYJAŚNIENIA BIURA RPO: W 2018 r. budżet RPO wynosił 39 mln 433 tys. zł. Do budżetu została zwrócona kwota 723 tys.zł.  Wynikała ona z trzech wcześniej unieważnionych przetargów na wymuszony przez inspekcję pracy remont zabytkowego budynku przy ul. Długiej w Warszawie. Zgodnie z ustawą o finansach publicznych, wykorzystanie tej kwoty na inne cele np. na działania bieżące Biura, wymaga zgody Ministra Finansów.

Rzecznik, oddając do dyspozycji Ministra Finansów kwotę 723 tys., jednocześnie złożył wniosek o zwiększenie środków na zatrudnienie nowych osób do rozpatrywania nowego uprawnienia, jakim jest skarga nadzwyczajna.

Decyzja Ministra była odmowna].

SĘDZIA JAROS W GENEWIE: Tymczasem propozycja budżetu na kolejny rok była o prawie 8,5 mln zł wyższa, do tego spora cześć tych pieniędzy nie miała być przeznaczona na same działania biura, ale na remonty.

 [WYJAŚNIENIE: Projekt budżetu RPO na 2019 r. został oceniony pozytywnie przez Biuro Analiz Sejmowych jako „szczegółowo uzasadniony zakresem zadań, planowanym wzrostem zatrudnienia (o 17 etatów), a także znacznymi wydatkami majątkowymi związanymi z modernizacją zabytkowej siedziby.”

Wykonanie niezbędnych remontów jest obowiązkiem Rzecznika jako zarządcy nieruchomości, a nie jego ekscentrycznym wymaganiem]

SĘDZIA JAROS W GENEWIE: Na działalność miało pójść dodatkowe 3,5 mln zł i to mimo malejącej aktywności Biura RPO: w 2013 r.  RPO rozpoznał około 70 tys. spraw, tymczasem w 2015 r. – ledwie 52 tys. Działalność KMPT ograniczała się do 2500 spraw.

[WYJAŚNIENIE: Przez wiele lat (2014-2018r) liczba spraw rozpoznanych przez RPO utrzymuje się na podobnym poziomie około 57 tys. wpływów. Podkreślanie wpływu z roku 2013 jest niemiarodajne i nierzetelne. Był to szczególny rok, kiedy z powodu zmiany przepisów dotyczących gospodarki odpadami nastąpiła jednorazowa masowa reakcja społeczna, z czego wynikał znaczny wzrost wpływu jednorodnych skarg do Biura.

W 2018r. do Biura wpłynęło 57 546 spraw.]

SĘDZIA JAROS W GENEWIE: Dlatego parlament, biorąc to wszystko pod uwagę, zwiększył budżet RPO do 40 mln 883 tys. zł, czyli o 1,4 mln w stosunku do roku poprzedniego, a w stosunku do wykonania budżetu – o ponad 2,3 mln zł.

[WYJAŚNIENIE: RPO przygotował  projekt budżetu na 2019 rok  w wysokości 48 mln 109 tys. zł.  Parlament zmniejszył budżet o 7 mln 096 tys. - obcinając wydatki bieżące oraz wynagrodzenia pracowników.

Aktualna wysokość wydatków bieżących kształtuje się na poziomie 2012 r.

Od tego czasu znacznie wzrosły dodatkowe obowiązki Rzecznika wraz z pozostałymi kosztami działalności.]

SĘDZIA JAROS W GENEWIE:  Widać więc, że podstawy finansowe Biura w żaden sposób nie są zagrożone.

[WYJAŚNIENIE: Zmniejszenie budżetu powoduje :

  • brak możliwości utworzenia dodatkowych etatów przeznaczonych do wykonywania dodatkowych zadań nałożonych na RPO,
  • niezrealizowanie zalecenia Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu lub Karaniu (CPT) oraz Podkomitet ds. Prewencji Tortur ONZ (SPT),
  • brak regulacji wynagrodzeń – zamrożonych od 2010 r. co powoduje stały odpływ profesjonalnej kadry,
  • brak możliwości podniesienia bezpieczeństwa informatycznego oraz usprawnienia pracy urzędu,
  • brak możliwości przeprowadzenia szeregu działań wydawniczych, informacyjnych oraz badawczych Biura.]

Zatem – mówił sędzia Jaros - Komitet musi teraz sam ocenić, czy stawiany przez RPO zarzut zbyt niskiego budżetu jest zasadny. Proszę przy tym pamiętać, że źródłem przedstawianych danych jest Najwyższa Izba Kontroli, kierowana przez osobą związaną z poprzednim rządem oraz sam Rzecznik Praw Obywatelskich.

Posłowie komisji finansów za obniżeniem budżetu RPO

Data: 2018-11-28
  • Sejmowa komisja finansów publicznych zaproponowała 28 listopada 2018 r. zmniejszenie budżetu RPO o 7 mln zł w stosunku do projektu
  • Rzecznik Praw Obywatelskich wnosił o 48 mln zł – ze względu na nowe zadania nałożone na jego Biuro i nierealizowane od lat a konieczne remonty
  • Nie przeszła jeszcze dalej idąca propozycja, aby zmniejszyć budżet RPO o 14 mln

W ostatnich latach na Rzecznika Praw Obywatelskich sukcesywnie nakładane były nowe zadania – realizacja mandatu Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur, zasady równego traktowania, monitorowanie wdrożenia Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, monitorowanie niewłaściwych działań policji i innych służb, analizowanie akt sądowych przy rozpatrywaniu wniosków o wniesienie skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego. Wszystko to następowało bez przyznania dodatkowych środków finansowych.

Dlatego Rzecznik Praw Obywatelskich, przedstawiając Sejmowi projekt budżetu Biura RPO na rok 2019 r., wniósł o zwiększenie wydatków o 8 mln zł (do 48 mln).

Pracownicy Biura – zaangażowani, dociekliwi i wrażliwi na ludzkie problemy i krzywdy wysokiej klasy specjaliści, często bezkonkurencyjni na rynku pracy, od wielu lat nie mieli podwyżki wynagrodzeń. Nie mamy też wystarczających środków, aby inwestować w specjalistyczne szkolenia i warsztaty czy inne działania, które są podstawą nowoczesnego zarządzania po to, byśmy mogli lepiej służyć wszystkim osobom zgłaszającym się do Rzecznika o pomoc.

Mimo to efektywność naszej pracy jest wysoka – w 2017 r. w co czwartym przypadku (24,4%) udało nam się uzyskać rozwiązanie oczekiwane przez wnioskodawcę – jest to wynik lepszy niż w latach ubiegłych. Wiemy jednak, że przy lepszym finansowaniu działalności RPO możliwa byłoby dalsza poprawa efektywności naszej pracy.

Tymczasem już w roku 2016 budżet Rzecznika został przez parlament obniżony blisko o10 milionów zł i sięgnął poziomu z 2011 r. Rok 2017 był kolejnym rokiem znacznych cięć budżetowych w części „08-Rzecznik Praw Obywatelskich”. Z postulowanych przez Rzecznika 41 039 tys. zł parlament przyznał mu 37 182 tys. zł, to jest blisko o 4 miliony zł mniej.

Taka sytuacja dramatycznie utrudnia Rzecznikowi wykonywanie wszystkich zadań zgodnie z prawem międzynarodowym. Dlatego kwestię finansowania jego Biura poruszało już szereg międzynarodowych i europejskich instytucji ochrony praw człowieka, w tym Europejski Komitet ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT), Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet oraz Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Rasowej[1].

Komisarz Praw Człowieka Rady Europy podkreślał, że RPO odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu dostępnej ochrony ofiarom naruszeń praw człowieka oraz służy jako ekspert doradzający rządowi w sprawach zgodnego z prawami człowieka prawodawstwa i postępowania. Komisarz apelował w szczególności, by polskie władze w praktyce zagwarantowały RPO pełną niezawisłość oraz zapewniły oparcie w stabilnym i wystarczającym finansowaniu, by mógł on w pełni wykonywać swój mandat.

W 2018 r. Rzecznik otrzymał nowe zadanie czyli kompetencję do składania skargi nadzwyczajnej. Po przedostatniej zmianie legislacyjnej dotyczącej Sądu Najwyższego prawo do składania skargi nadzwyczajnej w odniesieniu do spraw z ostatnich 20 lat ma tylko Prokurator Generalny oraz Rzecznik Praw Obywatelskich. Do 22 listopada do RPO wpłynęło 2407 takich wniosków.

Każdy z nich oznacza, że trzeba przeczytać dokładnie dokumenty, częstokroć ściągnąć akta i odpowiedzieć. - To nie jest tak, że można w 5 minut odpowiedzieć obywatelom, że skargi nadzwyczajnej nie wniesiemy. Każdy ten wniosek wymaga wielkiego zaangażowania – mówił RPO Adam Bodnar senatorom, przedstawiając 23 listopada informację o stanie praw i wonności obywatelskich.

Uchwalając zmiany prawa, ustawodawca pominął aspekt ekonomiczny. RPO apelował do premiera o przesunięcie środków w budżecie Rzecznika bądź o przyznanie na ten cel środków z rezerwy budżetowej. Nie uzyskał pozytywnej odpowiedzi.

Oprócz tego RPO wnosił – jak w poprzednich latach – o dodatkowe etaty na rozpatrywanie wniosków obywateli i dla zespołu prewencji tortur, który stale monitoruje miejsca pozbawienia wolności (w tym domy pomocy społecznej, szpitale psychiatryczne, więzienia i pomieszczenia policyjne).

RPO wskazywał, że bez tych dodatkowych środków nie będzie w stanie wykonywać nowych zadań. Wnosił też o fundusze na 5-proc. podwyżki dla pracowników – nie mieli oni jakichkolwiek podwyżek od lat - oraz na delegacje dla osób, które przyjmują wnioski obywateli na dyżurach w całej Polsce.

Posłowie przegłosowali jednak obniżenie budżetu RPO na rok 2019 w stosunku do wniesionej propozycji.

 

[1] Raport Nilsa Muiznieksa Komisarza Praw Człowieka Rady Europy po wizycie w Polsce w 2016 r.

 

Senacka komisja o budżecie RPO

Data: 2018-01-15
  • Senacka Komisja Praw Człowieka, Praworządności i Petycji zarekomendowała propozycję budżetu Rzecznika Praw Obywatelskich na 2018 r. w wysokości 39,4 mln zł.
  • Rzecznik przedstawił projekt budżetu opiewający na ponad 42,6 mln zł. W toku prac w Sejmie środki te zostały zmniejszone o ok. 3,2 mln zł. 

-To spowoduje, że mniej efektywne będą działania Rzecznika związane głównie z wnoszeniem nadzwyczajnych środków zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej i skargi nadzwyczajnej. To szkoda dla obywateli. Niestety obywatele, być może, będą musieli dłużej poczekać, aż ich wnioski o wniesienie tych nadzwyczajnych środków zostaną rozpoznane – podkreśla zastępca RPO Stanisław Trociuk.

Podczas posiedzenia komisji senator Jan Rulewski zarekomendował przyjęcie poprawki zwiększającej budżet RPO o 1,9 mln zł. Natomiast senator Zbigniew Cichoń wniósł o dodatkowe środki finansowe w wysokości 1 mln zł. Członkowie komisji odrzucili oba wnioski o zwiększenie środków.

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zwrócił uwagę, że uchwalenie pod koniec ubiegłego roku ustawy o Sądzie Najwyższym niesie bezpośrednie konsekwencje dla działalności Rzecznika Praw Obywatelskich.

- Jednym z podmiotów uprawnionych do wnoszenia skargi nadzwyczajnej ma być RPO. To niewątpliwie spowoduje, że zacznie wpływać do Rzecznika więcej wniosków o wniesienie tego specjalnego środka zaskarżenia – ocenił zastępca RPO.

Komisja przyjęła również rekomendacje budżetowe wobec Sądu Najwyższego, Krajowej Rady Sądownictwa, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, Instytutu Pamięci Narodowej oraz Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Senat zajmie się rozpatrzeniem ustawy budżetowej na 2018 r.  17 stycznia na najbliższym posiedzeniu izby.

Sejmowa Komisja Finansów Publicznych w sprawie budżetu RPO

Data: 2017-12-01

1 grudnia sejmowa Komisja Finansów Publicznych przyjęła projekt budżetu państwa na 2018 rok.

Za pozytywnym zaopiniowaniem projektu budżetu na 2018 rok opowiedziało się 22 posłów komisji, sześciu było przeciw. Wcześniej komisja rozpatrzyła ponad 400 wniosków. Ostatecznie, do projektu wprowadzono kilkadziesiąt poprawek.

Wiceprzewodniczący komisji poseł Janusz Szewczak przyznał, że złożył poprawkę, obniżającą budżet Rzecznika Praw Obywatelskich o 4 mln zł.  – Uważam, że obecny poziom wydatków to nadmiar łaskawości dla rzecznika, który szkaluje Polskę – mówił poseł Szewczak. Przyznał jednak, że jego klub zdecydował o wycofaniu tej poprawki.

Ostatecznie komisja zdecydowała o obniżeniu budżetu RPO o 3,2 mln zł.

RPO Adam Bodnar wnosił o budżet wyższy o 5,4 mln zł niż przed rokiem. W tym roku budżet RPO jest nadal niższy niż w 2012 r.  Dwa lata temu parlament ściął go do poziomu z roku 2011. Pieniądze miały zostać przeznaczone m.in. na nowe etaty w zespołach rozpatrujących skargi obywateli, otwarcie Biura Terenowego w Białymstoku, zwiększenie obsady zespołu, który zapobiega torturom i okrutnemu traktowaniu w miejscach pozbawienia wolności, szpitalach psychiatrycznych i domach opieki. RPO zobowiązany jest też do realizacji nakazów inspekcji pracy w sprawie budynku skarbu państwa, w którym mieści się jego biuro – budynek ten wymaga pilnego remontu.

Sejmowa komisja finansów o budżecie RPO. Decyzje 1 grudnia

Data: 2017-11-15

Sprawa budżetu RPO wzbudziła w czasie posiedzenia komisji finansów ożywioną dyskusję, choć przewodniczący Komisji Jacek Sasin przyznał, że przekazana posłom negatywna opinia komisji sprawiedliwości w sprawie RPO nie wywołuje skutków prawnych, „a obecnie nie ma żadnego wniosku o zmniejszenie budżetu RPO”.

Prezentująca posłom projekty budżetów tych instytucji, które same planują swoje wydatki (w tym: Sądu Najwyższego, KRS, Trybunału Konstytucyjnego, GIODO, IPN a także Rzecznika Praw Obywatelskich), posłanka Zofia Czernow (PO) przedstawiła negatywną opinię komisji sprawiedliwości o budżecie RPO, ale uznała ją za niezasadną.

- Jednak nie można abstrahować od sposobu wydawania pieniędzy publicznych, jeśli RPO Adam Bodnar publicznie oskarża naród polski o współudział w Holokauście. Wydatki majątkowe RPO „są rozbuchane”. „Można taniej wynająć budynki, może nie w centrum Warszawy, a na drugim brzegu Wisły”  – otworzył dyskusję wiceprzewodniczący komisji Janusz Szewczak (PiS)

- RPO to instytucja konstytucyjna – przypomniała druga wiceprzewodnicząca Krystyna Skowrońska (PO). Apelowała, aby jednakową miarę przykładać do wszystkich takich instytucji. Bo metodą posła Szewczaka można „przenieść prezydenta RP przenieść z pałacu prezydenckiego na drugi brzeg Wisły, bo będzie taniej”. - Tak nie można – argumentowała posłanka Skowrońska. I przekonywała:

Na nową siedzibę prokuratury krajowej są pieniądze i to znaczące. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska dostaje 25 etatów mimo zmniejszania zadań. GIODO – ze względu na nowe zadania – 100 etatów. Rośnie budżet IPN. Chcecie tymczasem doprowadzić Państwo kolejną obniżkę do tego, że budżet RPO zmniejszy się do poziomu z 2011 r? Przy rosnących kosztach? – pytała posłów.

- Budynek RPO wymaga remontu, ale jest to inwestycja, która będzie służyła kolejnym użytkownikom, nie tylko RPO Adamowi Bodnarowi – mówiła posłanka Skowrońska.

Poseł Michał Szczerba zwrócił uwagę na międzynarodowe konsekwencje kolejnego cięcia budżetu RPO. Uznawana na poziomie międzynarodowym instytucja polskiego Rzecznika Praw Obywatelskich pełni rolę wzorcowej instytucji w regionie, a może stracić tę swoją pozycję. I to w momencie, gdy Polska jest niestałym członkiem Rady Bezpieczeństwa.

- Krytykujecie Państwo sprawę windy RPO (obecnie budowanej - krytykował to poseł Szewczak), choć światowe standardy, które Polska przyjęła, zmuszają nas do tego, by dostosowywać budynki do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Mamy ciąć wydatki na takie cele? – pytał poseł Szczerba.

Poseł Jarosław Urbaniak (PO): Rozmawiamy tu o budżecie całego państwa, a ta dyskusja dotyczy kwoty 4 mln dla RPO. Taką kwotą dysponują w Polsce gminy, a tu tego chodzi o budynek RPO należący do skarbu państwa.

RPO Adam Bodnar zwrócił się do posłów: - Nasz budżet opiera się na maksymalnym szacunku dla finansów państwa. Projekt jest dokładnie wyliczony, uwzględnia instalacje wentylacji, stolarki okienne, instalacji elektrycznej itd. Takie remonty nakazane są przez Państwową Inspekcję Pracy i straż pożarną. Liczę na obiektywną ocenę tej sprawy przez wysoką komisję – powiedział i dodał:

- Polska zakończyła w tym roku powszechny przegląd okresowy ONZ. W wyniku takiego przeglądu dostaje się rekomendacje – a przedstawiciele państwa polskiego przyjęli w tym roku rekomendacje właśnie w sprawie RPO (od Norwegii, Australii, Hiszpanii). Była w nich mowa o zapewnieniu Rzecznikowi finansowych podstaw działalności. Więc nasza dyskusja tutaj ma związek z tym, co czego zobowiązał się MSZ w imieniu Polski na forum międzynarodowym – powiedział Adam Bodnar.

Komisja ma podjąć decyzje w sprawie budżetu 1 grudnia.

Informacja dotycząca projektu budżetu RPO na 2018 rok.

Data: 2017-10-24

Limit wydatków w projekcie budżetu na 2018 rok określony został w wysokości 42 mln 639 tys. zł, tj. o 5 mln. 457 tys.  zł wyższej od przewidywanego wykonania 2017 roku.

Budżet Rzecznika w 2017 roku jest  niższy od przyznanego w 2012 roku, co nie pozwala w pełni na realizację wszystkich nałożonych na RPO zadań.

Zmniejszenie budżetu nastąpiło w 2016 roku – do poziomu z roku 2011. W kolejnym roku Rzecznik wnioskował o zwiększenie budżetu, jednak parlament zmniejszył je o 3 mln 857 tys. zł, w tym w przeważającej części w zakresie wydatków bieżących - o kwotę 3 mln 240 tys. zł.

Największą grupę stanowią środki na wynagrodzenia wraz z pochodnymi i jest to kwota 30 mln 946 tys. zł. Pozostałą część wydatków bieżących w wysokości 6 mln 821 tys. zł stanowią wydatki związane z utrzymaniem i pracą urzędu (m.in. wydatki na usługi sprzątania i ochronę  mienia, zakup energii, usługi remontowo-konserwatorskie, usługi wydawnicze, tłumaczenia, ekspertyzy,  analizy oraz podróże służbowe).

Wydatki majątkowe w projekcie budżetu na rok 2018 zaplanowano na 4 mln 775 tys. zł, w tym 775 tys. zł na zakupy inwestycyjne oraz 4 mln zł na inwestycje budowlane.

Założony wzrost wynika głównie z:

1.       Kontynuacji remontu budynku przy ul. Długiej 23/25 w Warszawie w wysokości 4 mln zł. Przeprowadzenie prac modernizacyjnych jest konieczne z uwagi na otrzymane nakazy Państwowej Inspekcji Pracy oraz wyniki ekspertyzy z zakresu PPOŻ. Budynek znajduje się pod opieką konserwatora zabytków, co  powoduje znaczne zwiększenie kosztów i wydłużenie realizacji prac. W ramach tej kwoty zaplanowano wykonanie różnych instalacji (tj. wentylacji mechanicznej, elektrycznej, wodnej, kanalizacji, centralnego ogrzewania) w dolnej w części głównej budynku.

2.       Planowanego utworzenia oddziału terenowego w Białymstoku. RPO ma biura terenowe w Gdańsku, Katowicach i Krakowie, a punkty konsultacyjne przyjęć interesantów w Częstochowie, Bydgoszczy, Kielcach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Słupsku i Szczecinie. Szacunkowy koszt działania nowego Biura w Białymstoku to 428 tys. zł przy minimalnej obsadzie kadrowej 4 osób. Zaznaczyć należy, że postulat uruchomienia oddziału na  wschodniej ścianie Polski, wielokrotnie zgłaszali sami posłowie. Pracownicy Biura w punktach konsultacyjnych pełnią dyżury raz w miesiącu, podczas, gdy w oddziałach przyjmują interesantów od poniedziałku do piątku przez cały rok.
Rzecznik założył, że oddział uruchomiony zostanie w kwietniu 2018 roku a zespół będzie się składał z 4 pracowników.

3.       Konieczności utworzenia 4 etatów (w tym 2 etaty Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur i 2 etaty do zespołów wnioskowych)
koszt 321 tys. zł  wynika z:
- wykonywania funkcji organu wizytującego do spraw zapobiegania torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu  albo karaniu. RPO nadal nie dysponuje dostateczną liczbą etatów do prawidłowego wykonywania obowiązków nałożonych przez OPCAT. Rzecznik zobowiązany jest do przeprowadzania regularnych wizytacji w takich miejscach jak: szpitale psychiatryczne oraz domy pomocy społecznej czy MOW. Należy również podkreślić, że wypełnianie mandatu Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur realizuje się nie tylko poprzez wizytacje prewencyjne w miejscach detencji. To także konieczność wypełniania szeroko rozumianej funkcji edukacyjnej społeczeństwa w celu budowania kultury braku akceptacji dla tortur,
- dużej liczby wniosków od obywateli dotyczących naruszenia wolności lub praw przez organy władzy publicznej. W 2016 roku w kierowanych do Rzecznika sprawach dominowała problematyka prawa karnego (22,3%), prawa karnego wykonawczego (20,9%) oraz prawa cywilnego (18,7%) Założono, że w pierwszej kolejności wzmocnione etatowo zostaną te zespoły.

4.       Założony wzrost wynika również z zaplanowanej 3% podwyżki dla pracowników Biura. Wieloletnie zamrożenie funduszu wynagrodzeń w administracji publicznej, spowodowało dużą fluktuację zatrudnienia w BRPO.

W latach 2011-2016 z Biura odeszło wielu pracowników z doświadczeniem zawodowym. Znalezienie nowych osób z podobnymi kwalifikacjami jest bardzo trudne, a w niektórych przypadkach wręcz niemożliwe. W projekcie budżetu na 2018 rok założono 3% regulację wynagrodzeń natomiast  dynamika nominalna przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w przyszłym roku ma wynieść 4,7%.