Godło RP
Zawartość

Kary za niepłacenie alimentów – dane statystyczne

Data: 
2019-04-05
  • Obraz statystyczny przestępstwa uchylania się od wykonania obowiązku alimentacyjnego (art. 209 k.k.)
  • W odpowiedzi na prośbę z 7 marca 2019 r. o przekazanie informacji o wstępnej analizie efektywności wprowadzonych zmian w przepisach w 2018 roku RPO otrzymał opracowanie dr. Pawła Ostaszewskiego

Jak pisze dyrektor Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości dr Marcin Romanowski, celem opracowania jest zgromadzenie danych statystycznych do analizy wpływu nowelizacji z 23 marca 2017 r. ustawy Kodeks karny oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 952) na skuteczność ścigania przestępstwa uchylania się od wykonania obowiązku alimentacyjnego (art. 209 k.k.) w 2018 r.

Policja ani Prokuratura nie prowadzą statystyk liczby zawiadomień o popełnieniu przestępstwa. Najbardziej zbliżoną informacją jest w tym przypadku liczba postępowań wszczętych przez Policję

Prokuratura prowadzi statystyki liczby wszczętych i zakończonych postępowań przygotowawczych (także wg sposobu zakończenia, w tym postępowaniach umorzonych i wniesionych aktach oskarżenia). Zwróciliśmy się do Prokuratury krajowej o dane dotyczące liczby tych postępowań z art. 209 k.k. w latach 2016-2018.

Ministerstwo Sprawiedliwości dysponuje danymi o liczbie prawomocnych i nieprawomocnych (w I instancji) wyroków skazujących z art. 209 k.k. Za rok dostępne są teraz jedynie dane o osądzeniach i skazaniach nieprawomocnych. Dane te nie umożliwiają rozróżnienia na wyroki zapadłe na podstawie „starych” i znowelizowanych przepisów.

Ministerstwo Sprawiedliwości dysponuje danymi o liczbie osób wobec których zastosowano system dozoru elektronicznego, jednak nie w podziale na kategorie przestępstw. Ministerstwo Sprawiedliwości nie dysponuje danymi o liczbie spraw w których podejrzani korzystali z instytucji czynnego żalu (art. 204 par. 4 i 5 k.k.)

Ministerstwo Sprawiedliwości dysponuje danymi o liczbie prawomocnych i nieprawomocnych (w I instancji) wyroków skazujących z art. 209 k.k. w podziale na rodzaje wymierzonych kar. Jak już sygnalizowano, za rok 2018 dostępne są teraz jedynie dane o karach wymierzonych iw wyrokach nieprawomocnych.

Ministerstwo Sprawiedliwości dysponuje danymi o rodzajach stosowanych środków karnych w prawomocnych wyrokach skazujących z art. 209 k.k., ale jak już sygnalizowano, dane te za rok 2018 nie są teraz dostępne (przewidywany termin dostarczenia tych danych to koniec roku 2019).

Dane statystyczne

Tabela 1. Dane policyjne. Liczba postępowań wszczętych przez Policję i liczba przestępstw stwierdzonych z art. 209 k.k.

Rok

Liczba postępowań wszczętych

Liczba przestępstw stwierdzonych

1990

b.d

13558

1991

b.d.

20069

1992

b.d.

22104

1993

b.d.

23739

1994

b.d.

27874

1995

b.d.

27193

1996

b.d.

28349

1997

b.d.

30394

1998

b.d.

31037

1999

40251

28487

2000

41944

29967

2001

40593

28264

2002

33747

23280

2003

35651

22061

2004

24177

16728

2005

15100

10994

2006

16539

9982

2007

22532

11814

2008

16283

11133

2009

38357

18718

2010

32928

19304

2011

32976

18775

2012

25335

14262

2013

33882

18249

2014

31276

16664

2015

28310

13368

2016

16009

9398

2017

45338

16885

2018

122156

70412

 

Źródło: „Atlas Przestępczości w Polsce 5", policja.gov.pl, dane Komendy Głównej Policji.

W tabeli uwzględniono przestępstwa z art. 209 § 1 i 1 a (lata 2017 i 2018) k.k. z 1997 roku i z art. 186 k.k. z 1969 roku.

Spadek liczby przestępstw uchylania się od obowiązku alimentacyjnego po roku 2004 może się wiązać z mniejszą zgłaszalnością tych czynów spowodowaną zniesieniem Funduszu Alimentacyjnego 1 maja 2004 roku wraz z wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z Funduszu Alimentacyjnego korzystało ponad 500 tys. osób. Fundusz ten został przywrócony w lipcu 2008 roku.

Wzrost liczby przestępstw uchylania się od obowiązku alimentacyjnego w roku 2009, może być także wynikiem korekty dokonanej ustawą z dnia 7 września 2007 r. w treści art. 209 2 kk., w wyniku czego z dniem 1 października 2008 r. poszerzył się krąg podmiotów uprawnionych do składania wniosku o ściganie przestępstwa z art. 209 § 1 kk. Obok pokrzywdzonego i organu pomocy społecznej w miejsce uprawnionego do złożenia wniosku o ściganie tylko organu udzielającego odpowiedniego świadczenia rodzinnego albo zaliczki alimentacyjnej, upoważniono każdy organ podejmujący działania wobec dłużnika alimentacyjnego.

Tabela 2. Dane prokuratorskie. Liczba wszczętych i zakończonych postępowań przygotowawczych z art. 209 k.k. (wg sposobu zakończenia)

Wyszczególnienie

2016 r.

2017 r.

2018 r.

Wpływ spraw

27976

57596

156502

Wszczęte postępowania

18017

40797

118 040

Sprawy zakończone - ogółem

26804

43509

161525

  • w tym aktem oskarżenia

5094

11225

51992

  • wnioskiem o wyrok skazujący

2863

2422

7511

  • wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania

100

129

567

  • umorzeniem

7 576

11329

49236

  • odmową wszczęcia

9658

16223

33683

  • zawieszeniem

723

1990

17930

  • pozostałe sposoby zakończenia

790

191

606

Źródło: Dane Prokuratury krajowej na podstawie baz danych SIP LIBRA 2,5.

 

Tabela 3. Dane sądowe. Osądzenia nieprawomocne z art. 209 k.k. {osądzeni, umorzenia, skazani, uniewinnieni)

Rok

Osądzenia ogółem

Skazania

Umorzenia*

Uniewinnienia

2002

19930

17419 (87,4%)

2092 (10,5%)

411 (2,1%)

2003

15060

13119 (87,1%)

1576 (10,5%)

359 (2,4%)

2004

19331

17598 (91,0%)

1355 (7,0%)

369 (1,9%)

2005

18842

17301 (91,8%)

1172 (6,2%)

351 (1,9%)

2006

13356

12336 (92,4%)

785 (5,9%)

228 (1,7%)

2007

15928

15029 (94,4%)

704 (4,4%)

188 (1,2%)

2008

16584

15646 (94,3%)

703 (4,2%)

231 (1,4%)

2009

12622

12100 (95,9%)

394 (3,1%)

127 (1,0%)

2010

17780

17161 (96,5%)

454 (2,6%)

161 (0,9%)

2011

16761

16148 (96,3%)

444 (2,6%)

163 (,0%)

2012

12602

12089 (95,9%)

339 (2,7%)

174 (1,4%)

2013

13974

13475 (96,4%)

341 (2,4%)

156 (1,1%)

2014

14010

13496 (96,3%)

318 (2,3%)

190 (1,4%)

2015

12086

11602 (96,0%)

341 (2,8%)

140 (1,2%)

2016

8841

8499 (96,1%)

241 (2,7%)

94 (1,1%)

2017

8967

8654 (96,5%)

218 (2,4%)

84 (0,9%)

2018

46811

45068 (96,3%)

1304 (2,8%)

343 (0,7%)

Źródło: Sprawozdania statystyczne MS-S6r.

Tabela 4. Dane sądowe. Skazani nieprawomocne z art. 209 k.k. (wg rodzaju kary)

Rok

Skazania ogółem

Bezwzględne pozbawienie wolności

Pozbawienie wolności z warunkowym zawieszeniem

Ograniczenie wolności

Grzywna samoistna

Kara mieszana

2002

17419

1377 (83,4%)

13157 (75,5%)

2725 (15,6%)

158 (0,9%)

brak

2003

13119

1017 (80,7%)

9569 (72,9%)

2421 (18,5%)

111 (0,8%)

brak

2004

17598

832 (69,8%)

11446 (65,0%)

5095 (29,0%)

221 (1,3%)

brak

2005

17301

633 (75,6%)

12453 (72,0%)

3961 (22,9%)

253 (1,5%)

brak

2006

12336

489 (80,9%)

9494 (77,0%)

2191 (17,8%)

162 (1,3%)

brak

2007

15029

592 (82,6%)

11815 (78,6%)

2228 (14,8%)

394 (2,6%)

brak

2008

15646

781 (84,9%)

12502 (79,9%)

2168 (13,9%)

195 (1,2%)

brak

2009

12100

673 (84,1%)

9504 (78,5%)

1770 (14,6%)

152 (1,3)

brak

2010

17161

829 (82,0%)

13238 (77,1%)

2919 (17,0%)

175 (1,0%)

brak

2011

16148

1150 (82,3%)

12145 (75,2%)

2704 (16,7%)

149 (0,9%)

brak

2012

12089

1061 (81,6%)

8809 (72,9%)

2069 (17,1%)

148 (1,2%)

brak

2013

13475

1295 (80,2%)

9518 (70,6%)

2489 (18,5%)

172 (1,3%)

brak

2014

13496

1400 (77,4%)

9044 (67,0%)

2841 (21,1%)

210 (1,6%)

brak

2015

11602

1350 (70,6%)

6844 (59,0%)

3136 (27,0%)

248 (2,1%)

22

2016

8499

1281 (440%)

2455 (28,9%)

4247 (50,0%)

455 (5,4%)

59

2017

8654

1391 (37,3%)

1840 (21,3%)

4840 (55,9%)

543 (6,3%)

39

2018

45068

5210 (23,3%)

5272 (11,7%)

30782 (68,3%)

3693 (8,2%)

109

Źródło: Sprawozdania statystyczne MS-S6r

 

Tabela 5. Dane sądowe. Skazania nieprawomocne z art. 209 k.k. w wyniku uwzględnienia wniosku z art: 335 § 1 i art. 387 § 1 kpk

Rok

Skazania ogółem

Art.335 §1 kpk

Art. 387 §1 kpk

2009

12100

5571 (46,0%)

943 (7,8%)

2010

17161

8382 (48,8%)

1557 (9,1%)

2011

16148

7864 (48,7%)

1567 (9,7%)

2012

12089

5553 (45,9%)

1215 (10,1%)

2013

13475

6369 (47,3%)

1415 (10,5%)

2014

13496

6071 (45,0%)

1414 (10,5%)

2015

11602

5685 (49,0%)

1102 (9,5%)

2016

8499

4506 (53,0%)

542 (6,4%)

2017

8654

2998 (34,6%)

562 (6,5%)

2018

45068

12303 (27,3%)

2595 (5,8%)

Źródło: Sprawozdania statystyczne MS-S6r

 

Tabela 6. SKAZANIA (W LICZBACH BEZWZGLĘDNYCH)    

Rok

OGÓŁEM

bezwzględne pozbawienie wolności

pozbawienie wolności z warunkowym zawieszaniem

ograniczenie wolności

grzywna samoistna

kara mieszana

1990

7563

1852

5426

256

29

brak

1991

12464

3042

9149

237

36

brak

1992

15322

2961

12054

26?

45

brak

1993

16161

2544

13275

306

36

brak

1994

16321

2361

13669

255

36

brak

1995

15386

2232

12851

254

49

brak

1996

19521

1710

15191

2457

163

brak

1997

19129

1514

14057

3321

237

brak

1998

20677

1568]

14463

4319

324

brak

1999

19455

1390

14169

3565

330

brak

2000

20984

1812

15975

2994

203

brak

2001

20527

1664

15649

3061

153

brak

2002

17360

1265

13282

2671

142

brak

2003

17699

1042

12332

4156

169

brak

2004

18065

851

11897

5115

197

brak

2005

10946

463

8053

2275

149

brak

2006

7870

359

6033

1386

92

brak

2007

8922

418

7185

1221

97

brak

2008

9960

550

7982

1308

118

brak

2009

12096

614

9575

1776

129

brak

2010

17874

852

13803

3051

168

brak

2011

16138

1053

12286

2663

136

brak

2012

12271

1005

9102

2022|

142

brak

2013

13911

1203

9947

2588

173

brak

2014

12965

1294

8785

2705

181

brak

2015

10746

1177

6717

2642

191

19

2016

9744

1381

3155

4657

484

67

2017

7711

1216

1658

4319

477

41

Źródło: „Atlas Przestępczości w Polsce 5”, dane Ministerstwa Sprawiedliwości

  • Buciki i ubranka dziecięce
    Prawa dzieci, alimenty